Astma aanvullende behandeling met zouttherapie

Wat is astma?

Astma (volledige naam asthma bronchiale) is een chronische ontstekingsziekte van de luchtwegen. De essentie is dat de wand van de bronchiën langdurig ontstoken en overgevoelig is: op bepaalde prikkels – allergenen, koude lucht, lichamelijke inspanning, infecties – reageren ze overdreven. Op dat moment trekken de spieren van de bronchiën samen, zwelt het slijmvlies op en wordt er dikke afscheiding geproduceerd. Dit vernauwt de luchtwegen en veroorzaakt de kenmerkende symptomen.

Belangrijk om te begrijpen: ook wanneer je geen klachten hebt, blijven de luchtwegen bij astma ontstoken. Daarom is regelmatig onderhouds‑/preventief gebruik van medicatie nodig, zelfs in klachtenvrije periodes. Astma is niet te genezen, maar wel beheersbaar – en met goed gecontroleerd astma kun je vrijwel een normaal leven leiden.

Soorten astma

Er bestaan meerdere vormen van astma en het type kan beïnvloeden hoe nuttig zouttherapie voor jou kan zijn.

De allergische (atopische) astma is de meest voorkomende vorm, vooral bij kinderen. Symptomen worden veroorzaakt door allergenen: pollen, huisstofmijt, dierlijke haren, schimmel. Als je allergische astma hebt, heb je waarschijnlijk ook allergische rhinitis – de twee aandoeningen komen vaak samen voor. Zouttherapie is bij dit type bijzonder veelbelovend omdat het kan helpen allergenen uit de luchtwegen weg te spoelen.

De niet‑allergische (intrinsieke) astma komt vaker voor op volwassen leeftijd en wordt niet door allergenen, maar door andere factoren uitgelokt: infecties, koude lucht, stress, fysieke inspanning, luchtvervuiling. Zouttherapie kan ook hier helpen de luchtwegsontsteking te verminderen en de slijmoplossing te bevorderen.

Bij inspanninggeïnduceerde astma (EIA) treden de klachten tijdens of na lichamelijke inspanning op. Het inademen van koude, droge lucht is een belangrijke trigger. Interessant genoeg suggereren onderzoeken dat zouttherapie juist de overgevoeligheid (hyperreactiviteit) van de bronchiën kan verminderen.

Symptomen van astma

De symptomen van astma zijn kenmerkend, hoewel de ernst per persoon kan verschillen. Kortademigheid is het meest typerend – het gevoel dat je niet genoeg lucht krijgt, alsof iemand op je borst zit. Piepende ademhaling is het geluid van lucht die door vernauwde bronchiën stroomt, vooral hoorbaar bij uitademing. De hoest is vaak droog en prikkelend en wordt ‘s nachts of vroeg in de ochtend erger. Het gevoel van druk op de borst alsof iets je samendrukt.

De symptomen komen vaak in aanvallen voor – deze noemen we astma-aanvallen of exacerbaties. Tijdens een aanval verergeren de klachten plotseling en is directe interventie nodig. Tussen aanvallen kun je volledig klachtenvrij zijn of milde, aanhoudende klachten hebben.

Waarschuwingssignalen die wijzen op verslechterend astma: je gebruikt de snelwerkende inhalator vaker, je wordt ’s nachts wakker van klachten, of je dagelijkse activiteiten worden beperkter.

Hoe wordt astma behandeld?

Het doel van astmabehandeling is het onder controle houden van de symptomen, het voorkomen van aanvallen en het mogelijk maken van een normaal leven. De behandeling rust op twee pijlers.

De eerste is de onderhouds‑ (preventieve) behandeling, die dagelijks moet worden gebruikt, ook als je geen klachten hebt. De basis hiervan is het inhalatiecorticosteroïde (ICS), dat de chronische ontsteking van de bronchiën vermindert. Dit is je belangrijkste medicijn – stop hier nooit mee zonder overleg met je arts! In ernstigere gevallen wordt dit gecombineerd met een langwerkende bronchodilatator (LABA).

De tweede is de noodbehandeling (reliever), die je alleen gebruikt wanneer dat nodig is, bij het optreden van klachten. Dit is meestal een kortwerkende bronchodilatator (SABA) die snel de luchtwegen verwijdt en de symptomen verlicht. Als je de noodinhalator meerdere keren per week nodig hebt, betekent dat dat je astma niet goed onder controle is – overleg met je arts!

Een moderne benadering van astmazorg voegt een derde element toe: het vermijden van uitlokkende factoren: minimaliseren van allergenen, vermijden van sigarettenrook en zorgen voor een geschikte woonomgeving.

En hier komt het vierde element in beeld: aanvullende therapieën, waaronder zouttherapie.

Wat is zouttherapie en hoe werkt het bij astma?

Zouttherapie — of halotherapie — is een natuurlijke methode gebaseerd op het inademen van zoutdeeltjes. Bij astma zijn meerdere werkingsmechanismen relevant.

De eerste en misschien belangrijkste is het verminderen van de overgevoeligheid (hyperreactiviteit) van de bronchiën. Astmatische bronchiën kenmerken zich door overreactiviteit op verschillende prikkels. De Israëlische gerandomiseerde studie uit 2017 — waar ik later dieper op in ga — toonde aan dat halotherapie de bronchiale hyperreactiviteit bij kinderen met astma verminderde.¹ Dit betekent dat de bronchiën minder heftig reageren op triggers.

Het tweede effect is het verminderen van luchtwegsontsteking. De mate van ontsteking in astmatische luchtwegen is meetbaar met de fractie uitgeademde stikstofmonoxide (FeNO). De Israëlische studie liet ook zien dat halotherapie de FeNO‑waarde verlaagde, wat wijst op afname van de ontsteking.¹

Het derde effect is slijmverdunning en verbetering van de mucociliaire clearance. Bij astma wordt vaak dik, kleverig slijm geproduceerd dat de luchtwegen verder vernauwt. Zoutdeeltjes verdunnen dit slijm door hun osmotische werking en stimuleren de werking van de trilhaartjes in de luchtwegen, die het slijm naar buiten “vegen”.² Vergelijk het met het doorspoelen van een verstopte buis: het stroomt daarna gemakkelijker. Zouttherapie “spoelt” op vergelijkbare wijze de luchtwegen schoon.

Het vierde effect is de vermindering van IgE‑spiegels. Bij allergische astma spelen IgE‑antistoffen een sleutelrol. Sommige onderzoeken suggereren dat zouttherapie het IgE‑niveau kan verlagen, wat allergische reacties kan dempen.³

Als je meer wilt weten over zouttherapie, lees dan dit artikel: Zouttherapie en halotherapie gids

Wat zeggen wetenschappelijke onderzoeken?

De relatie tussen zouttherapie en astma is in talrijke onderzoeken bestudeerd. Hieronder vat ik de belangrijkste resultaten samen.

De gerandomiseerde, dubbelblinde, gecontroleerde Israëlische studie uit 2017 is een van de hoogwaardigste onderzoeken op dit gebied.¹ Bar‑Yoseph en collega’s onderzochten 5–13‑jarige kinderen met milde astma die geen ontstekingsremmende behandeling kregen. De kinderen werden willekeurig verdeeld in twee groepen: de ene groep kreeg behandelingen in een zoutkamer met een halo‑generator, de controlegroep verbleef in een zoutkamer zonder generator. De behandeling duurde 7 weken, tweemaal per week, met sessies van 45 minuten.

De resultaten waren veelbelovend: in de halotherapie‑groep nam de bronchiale hyperreactiviteit significant af (verbetering in de metacholine‑provocatietest), daalde de uitgeademde stikstofmonoxidewaarde (wat wijst op verminderde luchtwegsontsteking) en verbeterde de kwaliteit van leven volgens vragenlijsten. Er werden geen ernstige bijwerkingen gerapporteerd.

De uitgebreide systeemreview uit 2021 analyseerde 18 originele publicaties over halotherapie bij astma.⁴ De auteurs concludeerden dat het bewijsmateriaal overwegend de gunstige effecten van halotherapie als aanvullende therapie bij astma ondersteunt, zonder noemenswaardige bijwerkingen. De studie benadrukte dat halotherapie nuttig kan zijn bij diagnose, behandeling en preventie.

Een Braziliaanse studie uit 2008 onderzocht specifiek nachtelijke astmaklachten.⁵ De onderzoekers vonden dat inhalatie van hypertone zoutoplossing een beschermend effect had tegen nachtelijke astma‑aanvallen. Dit is belangrijk omdat nachtelijke klachten een van de meest hinderlijke aspecten van astma zijn.

De systematische review uit 2020 combineerde 13 studies over halotherapie bij chronische luchtwegaandoeningen, waaronder astma.⁶ De meerderheid van de onderzoeken toonde verbetering in longfuncties, zoals FEV1 (forcerde expiratoire volume in één seconde), FVC en PEF (piekflow), en ook verbetering in kwaliteit van leven volgens vragenlijsten.

De gerandomiseerde cross‑over studie uit Iran (2017) volgde 6–14‑jarige kinderen met milde‑tot‑matige astma.⁷ Na zoutkamerbehandelingen (3× per week gedurende 3 weken) nam hoesten, piepen en kortademigheid af en daalde het gebruik van noodmedicatie.

Een Russische studie uit 2012 bestudeerde preventieve effecten van halotherapie bij schoolkinderen.⁸ De follow‑up na 1, 3, 5 en 12 maanden bevestigde dat de positieve effecten van zouttherapie langdurig kunnen aanhouden, ook na het stoppen van de behandeling.

Het effect van zouttherapie op astmaklachten

In de praktijk melden astmapatiënten de volgende effecten bij gebruik van zouttherapie.

Ademen gaat makkelijker is een van de meest genoemde veranderingen. De combinatie van verminderde bronchiale hyperreactiviteit en ontsteking en de verdunning van slijm maakt de ademhaling vrijer. Veel mensen ervaren dat ze dieper kunnen ademhalen.

Afname van nachtelijke klachten is bijzonder belangrijk voor de kwaliteit van leven. Als je ’s nachts niet meer wakker wordt van hoesten of kortademigheid, voel je je uitgeruster en start je de dag beter. De Braziliaanse studie bevestigde dit effect specifiek.⁵

Minder gebruik van de noodinhalator is een goed teken – het wijst op betere astmacontrole. Verschillende onderzoeken vonden dat zouttherapiegebruikers minder vaak noodmedicatie nodig hadden.

Verbeterde inspanningstolerantie is ook een veelvoorkomende ervaring. Als je bronchiën minder gevoelig zijn en er minder slijm is, verdraag je lichamelijke inspanning beter.

Verschillende zouttherapiemethoden bij astma

Bij astma komen verschillende zouttherapiemethoden in aanmerking en het is belangrijk de verschillen te kennen.

Natuurlijke zoutgrotten (speleotherapie) zijn de oudste vorm. Het microklimaat van zoutmijnen en natuurlijke grotten — constante temperatuur, hoge luchtvochtigheid, zoutrijke lucht, allergen‑ en vervuilingsarme omgeving — wordt al eeuwen voor genezing gebruikt. Vanuit Nederland zijn de Zuid‑Roemeense zoutmijnen relatief gemakkelijk bereikbaar. Het voordeel van speleotherapie is het complexe effect, het nadeel is dat je er wekenlang moet verblijven.

Kunstmatige zoutkamers (halotherapie) produceren zoutdeeltjes met een halo‑generator (waar enkel een zoutwand staat, is het therapeutisch effect veel minder dan in kamers met een generator). De meeste wetenschappelijke studies zijn uitgevoerd in kunstmatige zoutkamers.

Thuis zouttherapieapparaten, zoals de SaltDome, maken regelmatig, dagelijks gebruik mogelijk. Dit is bij astma bijzonder praktisch, omdat regelmaat van behandeling cruciaal is ‑ niet iedereen kan immers meerdere keren per week naar een zoutkamer.

Thuis zouttherapie met het SaltDome‑apparaat bij astma

Het SaltDome ultrasond zouttherapie apparaat is speciaal ontwikkeld voor thuisgebruik. Het apparaat vernevelt een zoutoplossing met ultrasone techniek en brengt zoutdeeltjes van 2–5 micron in de lucht. Volgens de Semmelweis Universiteit bereiken deeltjes tussen 0,5–5 micron de lagere luchtwegen, tot in de bronchiën⁹ — en juist daar veroorzaakt astma problemen.

Het apparaat kan het beste in de slaapkamer worden geplaatst en voor nachtelijk gebruik ingesteld. Terwijl je slaapt, produceert het apparaat continu zoute lucht die je luchtwegen passeert. Regelmatig nachtelijk gebruik — op basis van onderzoeken — kan na 2–4 weken significante verbetering opleveren.

Een voordeel van de SaltDome ten opzichte van droge zouttherapie‑middelen is dat het met natte verneveling werkt. Dit is belangrijk omdat droge lucht zelf een astmatrigger kan zijn — natte zouttherapie veroorzaakt deze irritatie niet.

Advies: Als je astma hebt en thuis met zouttherapie begint, blijf je onderhoudsmedicatie ongewijzigd gebruiken! Zouttherapie is aanvullend, geen vervanging. Als je verbetering ervaart, overleg dan met je arts — hij of zij kan besluiten de medicatiedosering te verlagen, maar doe dit nooit zelfstandig.

Plek van zouttherapie in de astmabehandeling

Het is zeer belangrijk te begrijpen dat zouttherapie een aanvullende behandeling is en geen vervanging van astmamedicatie. De basisbehandeling van astma bestaat uit inhalatiecorticosteroïden en, indien nodig, bronchodilatatoren — stop hier nooit mee vanwege zouttherapie.

De uitgebreide review uit 2021 benadrukt ook: halotherapie "kan een betrouwbare therapeutische aanvulling zijn naast allopathische behandeling".⁴ Het sleutelwoord is dus: naast, niet in plaats van.

Beschouw astmabehandeling als een stoel met meerdere poten. De eerste poot is onderhoudsmedicatie (inhalatiecorticosteroïde). De tweede poot is de noodinhalator indien nodig. De derde poot is het vermijden van triggers. De vierde poot zijn aanvullende therapieën, waaronder zouttherapie. Elke poot is belangrijk — ontbreekt er een, dan wiebelt de stoel.

Zouttherapie kan vooral nuttig zijn voor mensen die hun astmacontrole willen optimaliseren, de medicatiedosis willen verminderen (onder medische supervisie), natuurlijke aanvullende methoden zoeken of vaak last hebben van nachtelijke klachten.

Voordat je met de behandeling begint

Zouttherapie is over het algemeen veilig, maar bij astma zijn er speciale aandachtspunten.

Overleg met je longarts of allergoloog voordat je met zouttherapie begint. Hoewel de onderzoeken geen noemenswaardige bijwerkingen vonden, kent je arts jouw individuele situatie en kan beoordelen of deze aanvullende behandeling geschikt voor je is.

Gebruik geen zouttherapie tijdens een astma‑aanval! Tijdens een aanval is de noodinhalator nodig. Zouttherapie is nuttig in stabiele periodes voor preventie en verbetering van de basistoestand.

Wees voorzichtig bij ernstig slecht gecontroleerde astma. Als je astma niet stabiel is (frequente aanvallen, regelmatige nachtelijke klachten, dagelijks gebruik van noodmedicatie), stabiliseer dan eerst je toestand met medicatie en begin pas daarna met zouttherapie.

Wacht met het gebruik van zouttherapie tot een luchtweginfectie is genezen. Als je verkouden bent, koorts hebt of een andere luchtweginfectie, gebruik het apparaat niet totdat je hersteld bent.

Mogelijke bijwerkingen

Bijwerkingen van zouttherapie bij astmapatiënten zijn meestal mild en van voorbijgaande aard. De meest voorkomende klacht is keelirritatie of milde hoest bij de eerste toepassingen. Dit is een normale reactie en verdwijnt meestal na enkele sessies.

Belangrijk om te weten: inhalatie van hypertone (concentrereerdere) zoutoplossing kan zelf een astmatrigger zijn bij zeer gevoelige bronchiën — dit wordt zelfs gebruikt bij astmadiagnostiek (bronchiale provocatietest). Daarom is het verstandig voor astmapatiënten met lage intensiteit te beginnen en de behandeling geleidelijk op te bouwen.

Als je tijdens zouttherapie piepende ademhaling, druk op de borst of kortademigheid ervaart, stop dan onmiddellijk en gebruik je noodinhalator. Als de klachten niet verdwijnen, raadpleeg dan een arts.

De deskundigen van de Semmelweis Universiteit geven aan dat bij vakkundig uitgevoerde halotherapie geen noemenswaardige bijwerkingen optreden.⁹

Praktische tips voor astmapatiënten

Als je thuis met zouttherapie begint en astma hebt, volgen hier enkele praktische tips.

Begin met lage intensiteit. Gebruik het apparaat in de eerste week korter of op lagere stand. Als je het goed tolereert, kun je de duur geleidelijk opvoeren.

Houd je noodinhalator binnen handbereik. Hoewel bijwerkingen zeldzaam en mild zijn, is het veiliger om de noodinhalator direct beschikbaar te hebben.

Houd een astmadagboek bij. Noteer je symptomen, gebruik van de noodinhalator en je PEF‑waarden (piekflow). Dit helpt jou en je arts om het effect van zouttherapie te beoordelen.

Combineren met ademhalingsoefeningen. Diafragmatische ademhaling en oefeningen die de borstkas mobiliseren werken synergetisch met zouttherapie. Doe ’s ochtends een paar ademhalingsoefeningen na de nachtelijke zouttherapie.

Stop niet met je medicatie. Dit kan niet genoeg benadrukt worden: zouttherapie is aanvullend. Als je verbetering merkt, overleg dan met je arts — hij of zij kan besluiten medicatie aan te passen.

Let op je triggers! Zouttherapie maakt je niet immuun voor triggers. Als je allergische astma hebt, blijf dan allergenen vermijden; als koude lucht klachten uitlokt, blijf daar voorzichtig mee.

Samenvatting – Snel overzicht

Wat is dit artikel? Een uitgebreide gids over de relatie tussen astma (asthma bronchiale) en zouttherapie (halotherapie), met de wetenschappelijke achtergrond, klinische onderzoeksresultaten en mogelijkheden voor toepassing thuis.

Voor wie? Volwassenen en kinderen met astma, hun ouders en naasten, en zorgprofessionals die aanvullende therapeutische opties zoeken.

Belangrijkste boodschap: Zouttherapie (halotherapie) is een wetenschappelijk onderzochte aanvullende methode bij astma die kan helpen de bronchiale hyperreactiviteit, luchtwegsontsteking en nachtelijke symptomen te verminderen. Het vervangt geen inhalatiecorticosteroïden en bronchodilatatoren, maar kan naast deze behandelingen de astmacontrole en kwaliteit van leven verbeteren.

Sleutelbegrippen en definities:

Werkingsmechanismen bij astma:

Zouttherapie werkt bij astma via vier hoofdmechanismen. Ten eerste vermindering van bronchiale hyperreactiviteit: de Israëlische studie toonde aan dat halotherapie de bronchiale hyperreactiviteit matigt. Ten tweede vermindering van luchtwegsontsteking: de daling van FeNO‑waarden wijst op afname van ontsteking. Ten derde slijmverdunning: zoutdeeltjes verdunnen dik slijm en stimuleren de mucociliaire clearance. Ten vierde vermindering van IgE: bij allergische astma kan dit de intensiteit van allergische reacties verminderen.

Niveau van wetenschappelijk bewijs: Gemiddeld‑sterk. De review uit 2021 includeerde 18 studies die gezamenlijk de gunstige effecten van halotherapie bij astma ondersteunen.

Contra‑indicaties:

Zouttherapie wordt niet aanbevolen tijdens een astma‑aanval, bij ernstig niet‑gecontroleerde astma of tijdens een actieve luchtweginfectie. Bij ernstige astma is vooraf medisch overleg noodzakelijk.

Veelgestelde vragen:

Kan zouttherapie astmamedicatie vervangen? Nee. Zouttherapie is een aanvullende methode die naast inhalatiecorticosteroïden en bronchodilatatoren gebruikt kan worden. Stop nooit met onderhoudsmedicatie vanwege zouttherapie.

Mag ik het tijdens een astma‑aanval gebruiken? Nee. Bij een aanval moet je de noodinhalator gebruiken. Zouttherapie is nuttig in stabiele periodes voor preventie en onderhoud.

Hoe snel zijn resultaten te verwachten? De meeste studies lieten na 4–7 weken regelmatig gebruik verbeteringen zien. De Israëlische studie vond significante veranderingen na 14 behandelingen (7 weken).

Is zouttherapie veilig voor kinderen? Ja. De meeste hoogwaardige studies (waaronder de Israëlische RCT) werden op kinderen uitgevoerd en vonden het veilig.

Hoe combineer ik het met medicijnen? Blijf je onderhoudsmedicatie ongewijzigd gebruiken. Pas zouttherapie ’s nachts toe. Als je aanhoudende verbetering merkt, overleg met je arts — hij of zij kan medicatieaanpassingen overwegen.

Bij welk type astma is het het meest effectief? De meeste studies werden uitgevoerd bij milde‑tot‑matige, allergische astma. Voor dit type is het bewijs het sterkst.

Gedetailleerde gidsen per aandoening

Als je geïnteresseerd bent in een specifieke aandoening, lees dan onze gedetailleerde gidsen waarin we met wetenschappelijk onderzoek de mogelijkheden van zouttherapie bespreken:

• Sinusitis en zouttherapie – Kom van je bijholteontsteking af
• Cystische fibrose en zouttherapie – Slijmverdunning en ademondersteuning
• COPD en zouttherapie – Makkelijker ademen, betere kwaliteit van leven
• Verkoudheid en zouttherapie – Sneller herstel
• hooikoorts en zouttherapie – Verlichting van allergische klachten
• Herstel na longontsteking – Zouttherapie als aanvullende behandeling
• Snurken en zouttherapie – Hoe het kan helpen vrijer te ademen?
• Dermatologische problemen en zouttherapie – Aanvulling bij eczeem, psoriasis

Bronnen

1. Bar‑Yoseph R, et al. (2017). Halotherapy as asthma treatment in children: A randomized, controlled, prospective pilot study. Pediatric Pulmonology, 52(5):580-587. PubMed: 27723955
2. Bennett WD, et al. (2021). Acute and durable effect of inhaled hypertonic saline on mucociliary clearance in adult asthma. ERJ Open Research, 7(1):00062-2021. PMC article
3. Szabó K, et al. (2021). Salt Therapy as a Complementary Method for the Treatment of Respiratory Tract Diseases. Alternative Therapies in Health and Medicine. PubMed: 34726628
4. Crisan‑Dabija R, et al. (2021). Halotherapy—An Ancient Natural Ally in the Management of Asthma: A Comprehensive Review. Healthcare, 9(11):1604. PubMed: 34828649
5. Borges MC, et al. (2008). Protective effect of bronchial challenge with hypertonic saline on nocturnal asthma. Brazilian Journal of Medical and Biological Research, 41(3):209-214.
6. Barber D, et al. (2020). Halotherapy for Chronic Respiratory Disorders: From the Cave to the Clinical. Alternative Therapies in Health and Medicine, 28(3):52-56. PubMed: 32827399
7. Hedman J, et al. (2017). The Effect of Salt Space on Clinical Findings and Peak Expiratory Flow in Children with Mild to Moderate Asthma: A Randomized Crossover Trial. Iranian Journal of Pediatrics. PubMed: 28732433
8. Khan MA, et al. (2012). The use of halotherapy for the health improvement in children at institutions of general education. Voprosy Kurortologii, Fizioterapii i Lechebnoi Fizicheskoi Kultury, 89(5):31-35. PubMed: 22908472
9. Semmelweis Universiteit, Kliniek voor Oor‑, Neus‑ en Keelziekten en Hoofd‑Halschirurgie. De effecten van zouttherapie. semmelweis.hu
10. Chervinskaya AV, Zilber NA. (1995). Halotherapy for treatment of respiratory diseases. Journal of Aerosol Medicine, 8(3):221-232. PubMed: 10161255

De in dit artikel opgenomen informatie is uitsluitend bedoeld voor algemene informatie. Zouttherapie is bedoeld als aanvulling op astmamedicatie en vervangt deze niet. Stop nooit met inhalatiecorticosteroïde onderhoudsbehandeling zonder medisch overleg. Bij een astma‑aanval gebruik je je noodinhalator en schakel zonodig hulp in. Raadpleeg je behandelend arts bij aanhoudende of verergerende klachten.