Urine-incontinentie en behandeling

Wat is incontinentie

Incontinentie is het verschijnsel waarbij je de urine en/of ontlasting niet kunt tegenhouden. De urine of ontlasting sijpelt weg, laat een spoor achter in het ondergoed en je kunt het niet bewust tegenhouden (terwijl je dat eerder wel kon). Het kan op elke leeftijd ontstaan; met toenemende leeftijd neemt de frequentie toe.

Het weglekken van urine komt bijna zo vaak voor als hooikoorts, dat wil zeggen dat het 6–7% van de mensen treft, maar het wordt nog steeds als taboe beschouwd en er wordt zelden over gesproken. Toch is er in de meeste gevallen een oplossing! Ontlastingsincontinentie komt minder vaak voor.

Vrouwen hebben er vaker last van, maar ook mannen kunnen getroffen zijn. De bekkenbodem van mannen is over het algemeen sterker en minder open en daardoor minder kwetsbaar; hun urethra is ongeveer 15 cm langer en ze baren niet. Mannen krijgen incontinentie meestal in samenhang met prostaatproblemen.

Incontinentie

• is geen natuurlijk gevolg van bevalling of van veroudering,
• kan een eenvoudig te behandelen oorzaak hebben, maar kan ook door een ernstiger ziekte komen, ga daarom eerst naar een arts voor onderzoek,
• kan complicaties geven, zoals huidproblemen en infecties,
• bemoeilijkt het werken, je relatie en je seksuele leven,
• kan schaamte, angst en zelfs depressie veroorzaken, waardoor je je kunt terugtrekken en vereenzamen.

Soorten incontinentie

De eenvoudigste indeling van urineverliesproblemen is op basis van de oorzaak.

Stressincontinentie

Bij stressincontinentie verzwakken de bekkenbodemspieren en de spieren die de urethra afsluiten, waardoor de sluitkracht afneemt. Je merkt dat bij hoesten, niezen, neus snuiten, bukken, van een trap af stappen of het tillen van een zwaar voorwerp enkele druppels urine vrijkomen. Dit is de meest voorkomende vorm bij jonge en middelbare vrouwen.

Verzwakking van de sluitspier van de urinewegen wordt vaak veroorzaakt door beschadiging tijdens de bevalling, vooral wanneer er een knip (episiotomie) is verricht. In de overgang kan oestrogeentekort ook de elasticiteit verminderen. Stressincontinentie kan ook een ‘beschavingskwaal’ zijn die wordt veroorzaakt door langdurig zitten (op het werk, tijdens reizen en voor de tv) en een bewegingsarme levensstijl. De tonus van de bekkenbodemspieren neemt af, ze bieden onvoldoende steun aan de blaas en sluiten niet goed.

Bij mannen treedt het vaak op na een prostaatoperatie, vooral als de urethra of de blaasnek beschadigd is geraakt.

Bij beide geslachten verergert obesitas de situatie, omdat vet tussen de organen een grote druk legt op de blaas en de steunspieren.

De klachten verslechteren meestal geleidelijk: in het begin alleen bij hogere buikdruk, later al bij minimale inspanning zoals lopen. In ernstige gevallen kan zelfs in rust urineverlies optreden.

Bij stressincontinentie zorgt het versterken van de bekkenbodemspieren meestal voor het verdwijnen van de klachten. Intimetraining (dat maanden kan duren voordat het effect geeft) of de veel effectievere spierstimulatie (geeft binnen enkele weken resultaat) kunnen worden toegepast.

Aandrangincontinentie

Bij deze vorm ontstaat een plotseling, zeer intens aandranggevoel om te plassen, dat vrijwel onmogelijk te onderdrukken is. Het urineverlies kun je moeilijk bewust beheersen. Dit wordt veroorzaakt door verhoogde spanning, overgevoeligheid en te veel activiteit van de blaasspier.

Tijdelijke aandrangincontinentie kan worden veroorzaakt door gespannen situaties, bijvoorbeeld stress voor een examen of vergadering. Je blaas “wil helpen” en geeft daarom een sterke aandrang om te plassen.

Bij oudere patiënten is het veelvoorkomend, omdat met leeftijd ook de steunkracht van de sluitspieren afneemt. Oorzaken kunnen verder een beroerte, cerebrale atherosclerose, de ziekte van Parkinson, multiple sclerose enz. zijn. Bij mannen kan prostaatvergroting dit soort klachten veroorzaken.

Bij aandrangincontinentie bestaat de behandeling uit het ontspannen van de blaasspier en het (her)leren van de juiste activiteit, en het versterken van de sluitspieren. Dit kan worden bereikt met geschikte spierstimulatie-impulsen.

Gemengde incontinentie

Incontinentie is gemengd als beide vormen aanwezig zijn, dat wil zeggen zowel zwakte van de bekkenbodemspieren als verhoogde activiteit van de blaas.

De behandeling van gemengde incontinentie vereist gecombineerde spierstimulatie. Enerzijds moet de kracht van de sluitspieren worden vergroot, anderzijds moet de spanning van de blaasspier worden verminderd. Dit kan met geschikte spierstimulatie-impulsen worden bereikt.

Overgangs-incontinentie

Overgangs- of tijdelijke urine-incontinentie kan worden veroorzaakt door eetgewoonten of bepaalde medicijnen.

• Verschillende alcoholische dranken zijn diuretisch – zoals bier, wijn en sterke drank. Consumptie in hoeveelheden leidt tot snelle vulling van de blaas en een dringende plasbehoefte.
• Cafeïne – net als alcohol – zorgt voor snelle vulling van de blaas en vermindering van de opslagcapaciteit.
• Frisdranken met koolzuur, koffie, thee, kunstmatige zoetstoffen en citrusvruchten verhogen de activiteit van de blaas.
• Sommige medicijnen, zoals sedativa, slaapmiddelen, bloeddrukverlagers en hartmedicatie, beïnvloeden ook het vermogen van de blaas om zich te reguleren.

Ontlastingsincontinentie

Bij ontlastingsincontinentie kun je de ontlasting niet tegenhouden. Lees er hier meer over: Ontlastingsincontinentie en behandeling

Behandeling van incontinentie

Wereldwijd hebben tientallen miljoenen mensen problemen met urineverlies, en in ons land betreft dit ongeveer achthonderdduizend mensen.

De meeste patiëntenfolders noemen als “oplossing” pads en luiers. Daarvan is echter geen verbetering te verwachten, want ze dienen enkel om urine op te vangen. Het doel ervan is niet het verbeteren van het probleem.

Incontinentiepad

Bij bijna elk artikel over urineverlies wordt het incontinentiebandje (ook wel incontinentieonderbroek of luierbroekje genoemd) als belangrijk hulpmiddel genoemd bij de behandeling van incontinentie.

Zo'n vermelding van het incontinentiebandje is echter grote misleiding.

Het bandje absorbeert het weglekkende urine of ontlasting, maar heeft geen enkel effect op het probleem zelf. Je incontinentie verbetert er in geen enkel opzicht door – zelfs niet een beetje. Hoe lang je de luier ook draagt, je zult het urineverlies er nooit mee kwijtraken.

Het kan noodzakelijk zijn, maar verwacht er geen genezing van! Zoek andere, effectievere manieren!

Gedragstherapie

Maak een dagindeling waarbij je regelmatig en bewust je blaas en darmen ledigt. Als je weet dat het na meer dan 2 uur kritiek wordt, ga dan om de 90 minuten bewust naar het toilet.

Incontinentie-operatie

Chirurgische ingrepen bieden meestal ook geen genezing, maar geven slechts een tijdelijke oplossing. Met de operatie verkorte of “aangespannen” spieren en banden rekken binnen 1–2 jaar weer uit, waarna het probleem opnieuw begint.

De oplossing is het versterken van de bekkenbodemspieren en het verminderen van de blaasactiviteit.

Bij bijna elke methode zijn er beperkingen. Sommige verminderen alleen de symptomen en pakken de oorzaak niet aan. Mijn mening is dat een combinatie van methoden het beste resultaat geeft.

Incontinentietraining (Kegel-oefeningen, bekkenbodemoefeningen)

Het doel van dagelijks 40–50 minuten “intimetraining” is dat je bewust je bekkenbodemspieren aanspant en ontspant. Het nadeel is dat het effect zeer langzaam ontstaat: maandenlange “training” is nodig. Hoewel intimetraining de goedkoopste en eenvoudigste huismethode is om incontinentie te behandelen, is het ook de langzaamste.

Met elektrische behandelingen kan de effectiviteit aanzienlijk worden verbeterd.

Prosecca band

Veel mannen lijden aan incontinentie; zelfs licht urineverlies beïnvloedt de kwaliteit van leven sterk.

De Prosecca band is een zeer eenvoudige maar effectieve oplossing tegen urineverlies. Wanneer hij rond de penis wordt geplaatst en druk uitoefent op de urethra, stopt hij het lekken van urine. Hij is onopvallend, comfortabel en discreet te dragen.

Gebruik: Breng de Prosecca band aan op de penis. Plaats het licht verhogende drukkussen in het midden op het onderste deel van de penis (langs de loop van de urethra) en trek de band aan. Zoveel mogelijk strak, maar niet zo strak dat het pijnlijk wordt. Sluit de klittenbandsluiting en het lek stopt.

Elektrotherapie en biofeedback

Biofeedback

Een biofeedbackapparaat ondersteunt de intimetraining met een sensor die in de vagina wordt geplaatst (of bij mannen in de anus). Het meet de elektrische activiteit van de spier (EMG) wanneer de spier samentrekt. Het geeft terugkoppeling – met cijfers of licht – over de intensiteit van de samentrekking.

Het biofeedbackapparaat zelf behandelt niet, maar helpt je de oefeningen zo effectief mogelijk uit te voeren. Met biofeedback bereik je sneller en effectiever resultaat dan met alleen intimetraining.

FES, dat wil zeggen functionele elektrostimulatie

Bij FES wordt de training van de sluitspieren van de bekkenbodem ondersteund door een apparaat dat via een in de vagina geplaatste (of bij mannen via de anus geplaatste) intracavitaire elektrode rechtstreeks de bekkenbodemspieren behandelt. Het is een passieve methode: het behandelt zonder dat je zelf iets hoeft te doen.

Met spierstimulatie kunnen zowel spierzwakte als te veel activiteit van de spieren worden behandeld – uiteraard is er een ander programma nodig voor versterken en een ander voor ontspannen. Spierstimulatie helpt ook als de incontinentie wordt veroorzaakt door beschadiging of een probleem van de motorische zenuw naar de sluitspier, zodat je soms geen vrijwillige oefeningen kunt doen.

Het voordeel van de methode is daarnaast het “opleiden” van de zenuwen naar de sluitspieren. Bij een hyperactieve sluitspier ontspant de spier onder stimulatie en “leert” zo de ontspannen toestand.

De stimulator is eenvoudig te gebruiken en de intieme behandeling kan veilig thuis worden uitgevoerd zonder de aanwezigheid van een arts.

Stimulatie geeft veel sneller resultaat dan intimetraining. Bij regelmatige dagelijkse behandeling versterken of ontspannen de spieren en wordt het vasthouden en legen van ontlasting weer controleerbaar. De eerste resultaten zijn al na 2–3 weken merkbaar, maar de behandeling moet 8–10 weken voortgezet worden. Het behaalde resultaat moet worden onderhouden met bijvoorbeeld regelmatige intimetraining of 1–2 stimulaties per week. (Als je de behandelingen helemaal stopt, kan het probleem na verloop van tijd terugkeren).

Geschikte apparaten kunnen de Biolito of de evoStim UG zijn

Klik hier voor een handleiding over de uitvoering van de stimulatiebehandeling bij incontinentie.

ETS-apparaat

Het meest moderne en meest effectieve apparaat voor de behandeling van incontinentie is ETS, dat wil zeggen biofeedback-geactiveerde spierstimulatiebehandeling.

De in de vagina (of bij mannen in de anus) geplaatste sonde herkent wanneer je vrijwillig de bekkenbodemspieren aanspant. Bij een vooraf ingestelde ‘knijpkracht’ helpt het apparaat mee: het versterkt de sluitspier met een via de sonde afgegeven stimulatie-impuls. Dit maakt de spiercontractie effectiever.

ETS, oftewel gecombineerd biofeedback + stimulatorapparaat, biedt de meest effectieve manier om incontinentie te behandelen.

De evoStim E of de EvoStim P apparaten zijn geschikt voor dergelijke behandeling.

Apparaten voor de behandeling van incontinentie

Stress-, aandrang- en gemengde incontinentie kunnen met meerdere methoden worden behandeld. Spierstimulatie is een van de meest effectieve methoden. Na 2–3 weken behandeling is het gunstige effect voelbaar en bij volhardende behandeling vermindert het in de meeste gevallen de symptomen sterk of verdwijnt het zelfs volledig.

Klik hier en kies uit onze apparaten! →

Elektrische behandeling is niet voor iedereen geschikt

In sommige gevallen wordt elektrostimulatie niet aanbevolen, bijvoorbeeld bij een pacemaker of bij ernstige hartritmestoornissen. Hier kun je meer lezen over contra-indicaties van elektrostimulatie.

In mijn artikel Incontinentie stimulatiebehandeling in de praktijk kun je de basisprincipes van functionele stimulatiebehandeling leren.

Men vraagt vaak of succes gegarandeerd is. Nee. Er is geen enkele medische methode die bij iedereen volledige genezing geeft.

De meeste gevallen zijn succesvol: de klachten nemen duidelijk af of verdwijnen helemaal.

Als je de medische aanbevelingen opvolgt, de gebruiksregels in acht neemt en de behandeling regelmatig uitvoert, dan zul je waarschijnlijk een gunstig effect ervaren. De eerste tekenen kun je al na 2–3 weken behandeling voelen. Met volhardende elektrotherapeutische behandeling kun je binnen 2–3 maanden een toestand bereiken die als een definitief resultaat kan worden beschouwd. Daarna kun je overstappen op onderhoudsbehandeling (1–2 keer per week) om de spierkracht te behouden.

“een beetje biologie”

Je lichaam verwijdert overtollig water en bepaalde stoffen met behulp van de nieren. Urine komt in de blaas terecht, die 300–400 ml kan opslaan. Het verlaten van urine gebeurt via de urethra. Het “sluiten” en “openen” van de urethra gebeurt deels bewust. Wanneer de blaas vol raakt, stuurt hij een signaal naar je hersenen – dit veroorzaakt de aandrang om te plassen. Als je in staat bent plassen te regelen, kun je besluiten direct te legen of het op te houden. Als de spanning van de blaas een bepaalde grens overschrijdt, kun je het niet meer bewust tegenhouden en wordt er reflexmatig geleegd (met andere woorden: je plast in je broek).