In mijn klinische praktijk merk ik dat de meeste patiënten jaren met de klachten blijven rondlopen voordat ze hulp zoeken. Terwijl urine-incontinentie in veel gevallen te verbeteren is – bekkenbodemspiertraining (PFMT) is volgens internationale richtlijnen de eerstelijns niet-chirurgische therapie.1
Kernpunt
Urine-incontinentie is een symptoom, geen ziekte. De oorzaak kan liggen in zwakte van de bekkenbodemspieren, overactiviteit van de blaas of een storing in de zenuwregulatie. Als je de oorzaak behandelt, kan het symptoom verbeteren.
Typen urine-incontinentie
Voor het kiezen van de behandeling is het belangrijk te weten tot welk type je behoort. De drie hoofdvormen vragen om verschillende behandelbenaderingen:
Bij hoesten, niezen, lachen, tillen of hardlopen kan urineverlies optreden. De oorzaak is de zwakte van de bekkenbodemspieren en de sluitspier van de urethra. Dit is de meest voorkomende vorm bij vrouwen – vooral na bevalling, de menopauze of gynaecologische operaties. Bij mannen kan het optreden na een prostaatoperatie.
Een uitgebreide analyse van het Cochrane‑instituut (29 reviews, 8975 vrouwen) vond hoogwaardig bewijs dat bekkenbodemspiertraining effectief stressincontinentie verbetert.1 De meta‑analyse van Ghaderi uit 2023 (29 RCT, 2601 deelnemers) ondersteunt eveneens het inzetten van fysiotherapie als eerstelijnsbehandeling.2
Er ontstaat een plotselinge, zeer sterke aandrang om te plassen, en je haalt het vaak niet op tijd tot het toilet. De oorzaak is de overactiviteit van de blaasspier (overactieve blaas). De blaas trekt onwillekeurig samen voordat hij vol is.
Een Cochrane‑overzicht vond matig tot hoog bewijsmateriaal voor het gunstige effect van elektrostimulatie bij aandrangincontinentie. De combinatie van elektrostimulatie en PFMT kan betere resultaten geven dan PFMT alleen.1
Stress- en aandrangincontinentie komen gelijktijdig voor. Dit is de meest voorkomende combinatie bij oudere patiënten. De behandeling vereist een gecombineerde aanpak: bekkenbodemspiertraining gecombineerd met blaastraining kan effectief zijn.
Elektrostimulatie aangevuld met biofeedback vergroot de kans op blijvende verbetering. In een onderzoek met 279 deelnemers toonde de 3‑jarige follow‑up gunstige resultaten.3
Belangrijk
De nauwkeurige diagnose is een medische taak. Als je symptomen van urine‑incontinentie hebt, raadpleeg dan je huisarts, uroloog of gynaecoloog. Apparaten voor thuisgebruik kunnen worden toegepast als aanvulling op specialistische behandeling.
Waarom ontstaat het?
Achter urine‑incontinentie kunnen verschillende oorzaken schuilgaan. De meest voorkomende risicofactoren zijn:
| Risicofactor | Getroffen groep | Type |
|---|---|---|
| Zwangerschap en vaginale bevalling | Vrouwen | Stress |
| Menopauze (oestrogeentekort) | Vrouwen 50+ | Stress, gemengd |
| Gynaecologische operatie (baarmoederverwijdering) | Vrouwen | Stress |
| Prostaatoperatie (radicale prostatectomie) | Mannen | Stress |
| Overgewicht, obesitas | Beide geslachten | Stress, gemengd |
| Neurologische ziekten (MS, Parkinson) | Beide geslachten | Aandrang |
| Chronische hoest (COPD, roken) | Beide geslachten | Stress |
| Leeftijd | Beide geslachten | Gemengd |
Hoe te behandelen?
Er zijn meerdere behandelniveaus voor urine‑incontinentie. Internationale richtlijnen adviseren conservatieve (niet‑chirurgische) therapie als eerste stap:
Bekkenbodemspiertraining (PFMT) – ook Kegel‑oefeningen genoemd – is gericht op het verbeteren van de sluitfunctie. Als je deze spieren niet zelfstandig kunt aanspannen (ongeveer 30% van de getroffenen), kan elektrostimulatie (ES) helpen: met lage‑intensiteit impulsen wordt een spiercontractie opgewekt.
Volgens klinische onderzoeken is de gecombineerde toepassing van beide methoden effectiever dan elk van beide op zichzelf.1
Biofeedback geeft realtime terugkoppeling over de spieractiviteit (EMG of drukmeting). Zo zie je of je de oefeningen correct uitvoert en kun je je voortgang objectief meten. Zhang et al. toonden in een 3‑jarige follow‑up aan dat biofeedback gecombineerd met elektrostimulatie duurzame verbetering kan geven bij stressincontinentie.3
Blaastraining is een sleutelcomponent in de behandeling van aandrangincontinentie. Het principe is het bewust uitstellen van plasdrang met geleidelijk toenemende tijdsintervallen. Een Cochrane‑review vond hoogwaardig bewijs voor de effectiviteit van blaastraining bij aandrangincontinentie.1
De combinatie van PFMT en blaastraining kan betere resultaten geven dan elk van beide methoden afzonderlijk.
Wat te verwachten?
De eerste verbetering is meestal merkbaar na 2–4 weken regelmatige toepassing. Voor blijvend resultaat wordt een behandelcyclus van minimaal 8–12 weken aanbevolen, met dagelijkse sessies van 20–30 minuten. Gedetailleerde protocollen vind je in dit artikel: Behandeling in de praktijk →
Urine-incontinentie bij vrouwen
De meest voorkomende oorzaken van urine‑incontinentie bij vrouwen hangen samen met levensfases:
Incontinentie tijdens en na zwangerschap
Bij een vaginale bevalling kunnen bekkenbodemspieren en zenuwen uitrekken of beschadigen. Postpartale stressincontinentie komt voor bij 30–50% van de getroffen vrouwen. Gonzales et al. vonden in hun systematische review matig bewijs dat onder begeleiding gegeven fysiotherapie, met of zonder elektrostimulatie, effectief is voor postpartale incontinentie.4
Tip na de bevalling
Vraag bij de 6‑wekelijkse controle aan je verloskundige of gynaecoloog naar bekkenbodemspiertraining. Vroeg beginnen kan betere resultaten geven. Apparaten voor thuisgebruik met elektrostimulatie kunnen, na overleg met de arts, als aanvullende behandeling worden gebruikt.
Incontinentie na de menopauze
Een daling van oestrogeen kan leiden tot dunner wordend vaginale en urethrale weefsel, wat de sluitfunctie kan verzwakken. Malinauskas et al. vonden in hun systematische review (715 postmenopauzale vrouwen, 6 RCT) dat bekkenbodemfysiotherapie – inclusief elektrostimulatie – effectief is bij postmenopauzale stressincontinentie.5
Aanbevolen apparaten voor vrouwen
- PFE for Women – programma's geoptimaliseerd voor vrouwen →
- Biolito – 2‑kanaals, met stress- en urgency‑programma's →
- Myolito – 2‑kanaals apparaat, voor meerdere gebruikstoepassingen →
- evoStim P – pressure‑biofeedback, voor complexe gevallen →
- TensCare Kegel Toner – instapniveau stimulator →
- TensCare Sure Pro – gevorderde stimulator met TIBN/tibiale stimulatie →
Urine-incontinentie bij mannen
De meest voorkomende oorzaak van urine‑incontinentie bij mannen is postprostatectomische incontinentie, dus na prostaatoperatie. Na een radicale prostatectomie komt urineverlies in 5–60% van de gevallen voor; dit verbetert meestal in de loop van de tijd, maar gerichte training kan het herstel versnellen.
De systematische review van Canning et al. (17 RCT) toonde aan dat PFMT en elektrostimulatie beide effectief zijn bij het verminderen van postprostatectomische incontinentie – conservatieve behandeling verdient overweging vóór vroege chirurgische ingrepen.6
Na prostaatoperatie
Ideaal is het starten van bekkenbodemspiertraining nog vóór de operatie (prehabilitatie). Na het verwijderen van de catheter kan thuis‑elektrostimulatie, met goedkeuring van de behandelend arts, het herstel ondersteunen.
Aanbevolen apparaten voor mannen
Welk apparaat past bij jou?
Bij de keuze zijn het type en de ernst van de incontinentie en de behoefte aan biofeedback doorslaggevend. De volgende vergelijking helpt je te oriënteren:
| Apparaat | Voor wie? | Belangrijkste voordeel |
|---|---|---|
| TensCare Kegel Toner | Lichte stressincontinentie, preventie | Eenvoudig, betaalbaar |
| Biolito | Milde tot matige stress/gemengde incontinentie | 2‑kanaals, goede prijs‑kwaliteitverhouding |
| PFE for Women | Vrouwelijke stress/urgency incontinentie | Programma's geoptimaliseerd voor vrouwen |
| PFE for Men | Postprostatectomische incontinentie | Ontworpen voor mannen |
| evoStim UG | Complexe urgency incontinentie | Programma's op specialistisch niveau |
| evoStim E | Zware incontinentie, meetbare vooruitgang | EMG‑biofeedback |
| evoStim P | Complexe gevallen, gemengde incontinentie | Pressure‑biofeedback |
| Prosecca band | Mannelijke stressincontinentie | Mechanische, directe werking |
Het volledige aanbod en de gedetailleerde vergelijking vind je op de categoriepagina.
Wetenschappelijke achtergrond
De effectiviteit van conservatieve behandeling van urine‑incontinentie wordt ondersteund door tal van hoogstaande klinische onderzoeken. Hieronder zijn de belangrijkste bevindingen samengevat:
2022 – Cochrane‑overzicht (29 reviews, 8975 vrouwen)
Hoogwaardig bewijs: PFMT verbetert stressincontinentie en kwaliteit van leven. Intensieve, individueel begeleide training geeft betere resultaten. Elektrostimulatie is ook effectief bij urgencyincontinentie.1
2023 – Ghaderi et al. meta‑analyse (29 RCT, 2601 deelnemers)
Fysiotherapeutische behandeling (PFMT + elektrostimulatie + biofeedback) wordt aanbevolen als eerstelijnsbehandeling bij stressincontinentie. Urineverlies nam significant af in de behandelde groepen.2
2023 – Zhang et al. 3‑jarige follow‑up (279 vrouwen)
De combinatie biofeedback + elektrostimulatie gaf duurzame verbetering bij stressincontinentie. De kwaliteit van leven bleef na 3 jaar significant beter in de behandelde groep.3
2022 – Alouini et al. systematische review (15 RCT, 2441 vrouwen)
PFMT, alleen of aangevuld met biofeedback of elektrostimulatie, leidde bij 62% van de deelnemers tot significante verbetering of volledige continentie. Biofeedback en elektrostimulatie bleken eveneens effectief.7
2024 – Lunardi et al. meta‑analyse (7 RCT, 411 vrouwen)
Elektrostimulatie bleek niet superieur aan actieve bekkenbodemtraining, maar kan als aanvullende therapie nuttig zijn, vooral bij patiënten die de spieren niet zelfstandig kunnen aanspannen.8
2022 – Canning et al. – postprostatectomische incontinentie (17 RCT)
PFMT, elektrostimulatie en medicamenteuze behandeling verminderen postprostatectomische incontinentie effectief. Het verdient aanbeveling meerdere conservatieve methoden te proberen vóór operatieve interventies.6
Wanneer moet je geen elektrostimulatie gebruiken?
Elektrostimulatie is over het algemeen veilig, maar wordt niet toegepast bij bepaalde aandoeningen:
- Pacemaker (hartstimulator) – de impulsen kunnen de werking van een pacemaker verstoren
- Zwangerschap – stimulatie in het bekkengebied wordt tijdens de zwangerschap niet toegepast
- Actieve tumor in het behandelde gebied
- Niet‑behandelde epilepsie
- Acute ontsteking of infectie in het bekkengebied
- Metaalimplantaat in het behandelde gebied – bij een heupprothese moet je dit met de arts overleggen
Belangrijk
Thuisapparaten zijn bedoeld ter aanvulling op medische behandeling. Raadpleeg je behandelend arts voordat je met de behandeling begint – zeker als één van bovenstaande voorwaarden op jou van toepassing is.
Veelgestelde vragen
De eerste positieve signalen worden doorgaans na 2–4 weken van dagelijks gebruik gezien. Voor een blijvend resultaat is een behandelcyclus van minimaal 8–12 weken nodig. Bij apparaten met biofeedback is de voortgang objectief meetbaar.
Kegel‑oefeningen kunnen voorzichtig al enkele dagen na de bevalling worden begonnen. Elektrostimulatieapparaten worden doorgaans geadviseerd te starten na de 6‑wekelijkse controle, met goedkeuring van de verloskundige of gynaecoloog.
Bekkenbodemspiertraining wordt idealiter al vóór de operatie gestart. Na het verwijderen van de catheter kan, met goedkeuring van de arts, elektrostimulatie meestal 3–6 maanden worden toegepast of totdat de klachten verbeteren.
Als je je bekkenbodemspieren zelfstandig en correct kunt aanspannen, kan Kegel‑training alleen effectief zijn bij milde tot matige stressincontinentie. Elektrostimulatie is vooral nuttig als je deze spieren niet voelt (~30% van de gevallen), of als je intensiever wilt trainen. De gecombineerde toepassing (oefening + stimulatie) kan betere resultaten geven.1
Conservatieve behandeling (PFMT + elektrostimulatie) biedt de meeste kans op verbetering bij milde tot matige incontinentie, maar is ook het proberen waard bij ernstige gevallen vóór een chirurgische beslissing. De review van Canning raadt aan meerdere conservatieve methoden te proberen vóór operatie.6
Ja. Malinauskas et al. bestudeerden specifiek postmenopauzale vrouwen en vonden dat alle onderzochte methoden (PFMT, elektrostimulatie, biofeedback) effectief waren.5
Lees verder
Behandeling in de praktijk – protocollen →
Gids voor bekkenbodemoefeningen →
De valkuil van volwassen luiers →
Alle incontinentieapparaten →
Samenvatting – Kort overzicht
Bronnen
- Todhunter-Brown A, Hazelton C, Campbell P, et al. (2022). Conservative interventions for treating urinary incontinence in women: an Overview of Cochrane systematic reviews. Cochrane Database Syst Rev. 9(9):CD012337. DOI: 10.1002/14651858.CD012337.pub2
- Ghaderi F, Kharaji G, Hajebrahimi S, et al. (2023). Physiotherapy in patients with stress urinary incontinence: a systematic review and meta-analysis. Urol Res Pract. 49(5):293-306. DOI: 10.5152/tud.2023.23018
- Zhang L, et al. (2023). Long-term efficacy of pelvic floor biofeedback combined with electrical stimulation for stress urinary incontinence. J Cent South Univ (Med Sci). DOI: 10.11817/j.issn.1672-7347.2023.220401
- Gonzales AL, et al. (2021). Postpartum stress urinary incontinence treatment: systematic review. Female Pelvic Med Reconstr Surg. DOI: 10.1097/SPV.0000000000000866
- Malinauskas AP, Bressan EFM, de Melo AMZRP, et al. (2022). Efficacy of pelvic floor physiotherapy intervention for stress urinary incontinence in postmenopausal women: systematic review. Arch Gynecol Obstet. 308(1):13-24. DOI: 10.1007/s00404-022-06693-z
- Canning A, Raison N, Aydin A, et al. (2022). A systematic review of treatment options for post-prostatectomy incontinence. World J Urol. 40(11):2617-2626. DOI: 10.1007/s00345-022-04146-5
- Alouini S, Memic S, Couillandre A. (2022). Pelvic floor muscle training for urinary incontinence with or without biofeedback or electrostimulation in women: a systematic review. Int J Environ Res Public Health. 19(5):2789. DOI: 10.3390/ijerph19052789
- Lunardi AC, Foltran GC, Carro DF, et al. (2024). Efficacy of electrical stimulation in comparison to active training of pelvic floor muscles on stress urinary incontinence symptoms in women: a systematic review with meta-analysis. Disabil Rehabil. 47(13):3256-3267. DOI: 10.1080/09638288.2024.2419424
