In mijn medische praktijk merk ik dat de meeste patiënten de klachten jarenlang verdragen voordat zij hulp zoeken. Toch kan urine-incontinentie in een aanzienlijk deel van de gevallen verbeteren – training van de bekkenbodemspieren (PFMT) is volgens internationale richtlijnen de eerstelijns, niet-chirurgische behandeling.1
Kernboodschap
Urine-incontinentie is een symptoom, geen ziekte. De oorzaak kan liggen in zwakte van de bekkenbodemspieren, een overactieve blaas of een verstoorde zenuwregeling. Als u de oorzaak behandelt, kan het symptoom verbeteren.
Soorten urine-incontinentie
Voor de keuze van de behandeling is het belangrijk om te weten om welk type het gaat. De drie belangrijkste vormen vragen om een verschillende aanpak:
Bij hoesten, niezen, lachen, tillen of hardlopen verliest u urine. De oorzaak is zwakte van de bekkenbodemspieren en de sluitspier van de plasbuis. Dit is het meest voorkomende type bij vrouwen – vooral na een bevalling, de overgang of een gynaecologische operatie. Bij mannen kan het optreden na een prostaatoperatie.
Een uitgebreide analyse van het Cochrane Instituut (29 reviews, 8975 vrouwen) vond sterk bewijs dat training van de bekkenbodemspieren stressincontinentie effectief verbetert.1 De meta-analyse van Ghaderi uit 2023 (29 RCT's, 2601 deelnemers) ondersteunt eveneens fysiotherapie als eerstelijnsbehandeling.2
Er ontstaat plotseling een sterke aandrang om te plassen en u haalt het toilet niet op tijd. De oorzaak is een overactieve blaasspier (overactieve blaas – „overactive bladder"). De blaas trekt onwillekeurig samen voordat deze vol is.
Een Cochrane-review vond matig tot sterk bewijs voor een gunstig effect van elektrostimulatie bij aandrangincontinentie. De combinatie van elektrostimulatie en PFMT kan betere resultaten geven dan PFMT alleen.1
Stressincontinentie en aandrangincontinentie komen samen voor. Dit is de meest voorkomende combinatie bij ouderen. De behandeling vraagt om een brede aanpak: de combinatie van bekkenbodemspiertraining en blaastraining kan resultaat geven.
Bij elektrostimulatie aangevuld met biofeedback is de kans op blijvende verbetering groter. In een onderzoek met 279 deelnemers liet ook de follow-up na 3 jaar gunstige resultaten zien.3
Belangrijk
Een juiste diagnose is een medische taak. Als u klachten van urine-incontinentie heeft, raadpleeg dan uw huisarts, uroloog of gynaecoloog. Apparaten voor thuisgebruik kunnen worden toegepast als aanvulling op een specialistische behandeling.
Hoe ontstaat het?
Aan urine-incontinentie kunnen verschillende oorzaken ten grondslag liggen. De meest voorkomende uitlokkende factoren zijn:
| Risicofactor | Betrokken groep | Type |
|---|---|---|
| Zwangerschap en vaginale bevalling | Vrouwen | Stress |
| Overgang (oestrogeentekort) | Vrouwen 50+ | Stress, gemengd |
| Gynaecologische operatie (verwijdering van de baarmoeder) | Vrouwen | Stress |
| Prostaatoperatie (radicale prostatectomie) | Mannen | Stress |
| Overgewicht, obesitas | Beide geslachten | Stress, gemengd |
| Neurologische aandoeningen (MS, Parkinson) | Beide geslachten | Aandrang |
| Chronische hoest (COPD, roken) | Beide geslachten | Stress |
| Leeftijd | Beide geslachten | Gemengd |
Hoe kan het worden behandeld?
Urine-incontinentie kan op verschillende niveaus worden behandeld. Internationale richtlijnen adviseren conservatieve (niet-chirurgische) therapie als eerste stap:
De training van de bekkenbodemspieren (PFMT) – ook wel Kegel-oefeningen genoemd – is gericht op verbetering van de sluitspierfunctie. Als u deze spieren niet zelfstandig kunt aanspannen (ongeveer 30% van de betrokkenen), kan elektrostimulatie (ES) helpen: met impulsen met een lage intensiteit wordt een spiersamentrekking opgewekt.
Volgens klinische onderzoeken is de combinatie van beide methoden effectiever dan elke methode afzonderlijk.1
Biofeedback geeft in realtime informatie over de spierwerking (EMG of drukmeting). Zo kunt u zien of u de oefeningen goed uitvoert en uw vooruitgang objectief meten. In het follow-uponderzoek van Zhang et al. na 3 jaar bleek dat elektrostimulatie aangevuld met biofeedback blijvende verbetering kan geven bij stressincontinentie.3
Blaastraining is een belangrijk onderdeel van de behandeling van aandrangincontinentie. Het doel is om de plasdrang bewust uit te stellen met geleidelijk langere tijdsintervallen. Een Cochrane-review vond sterk bewijs voor de effectiviteit van blaastraining bij aandrangincontinentie.1
De combinatie van PFMT en blaastraining kan betere resultaten geven dan elke methode afzonderlijk.
Wat kunt u verwachten?
De eerste verbetering is meestal merkbaar na 2–4 weken regelmatig gebruik. Voor een blijvend resultaat wordt een behandelcyclus van minimaal 8–12 weken aanbevolen, met dagelijks 20–30 minuten behandeling. Ik heb de uitgebreide protocollen in dit artikel samengevat: Behandeling in de praktijk →
Urine-incontinentie bij vrouwen
De meest voorkomende oorzaken van urine-incontinentie bij vrouwen hangen samen met levensfasen:
Incontinentie na de bevalling
Tijdens een vaginale bevalling kunnen de bekkenbodemspieren en zenuwen uitrekken of beschadigd raken. Stressincontinentie na de bevalling treedt op bij 30–50% van de betrokken vrouwen. De systematische review van Gonzales et al. vond matig bewijs dat begeleide fysiotherapie ± elektrostimulatie urine-incontinentie na de bevalling effectief verbetert.4
Tip voor na de bevalling
Vraag tijdens de nacontrole 6 weken na de bevalling aan uw verloskundige naar de mogelijkheden van bekkenbodemspiertraining. Vroeg beginnen kan betere resultaten geven. Apparaten voor elektrostimulatie thuis kunnen – na overleg met een arts – als aanvulling worden gebruikt.
Incontinentie na de overgang
Een dalend oestrogeenniveau leidt tot het dunner worden van de vaginale en urethrale weefsels. Hierdoor kan de sluitspierfunctie verzwakken. De systematische review van Malinauskas et al. (715 postmenopauzale vrouwen, 6 RCT's) bevestigde dat fysiotherapie van de bekkenbodem – inclusief elektrostimulatie – effectief is bij stressincontinentie na de overgang.5
Aanbevolen apparaten voor vrouwen
- PFE for Women – programma's geoptimaliseerd voor vrouwen →
- Biolito – 2 kanalen, met programma's voor stress- en aandrangincontinentie →
- Myolito - apparaat met 2 kanalen, voor meerdere toepassingsdoelen →
- evoStim P – drukbiofeedback, voor complexe gevallen →
- TensCare Kegel Toner – stimulator voor beginners →
- TensCare Sure Pro - geavanceerde stimulator met TIBN/tibiale stimulatie →
Urine-incontinentie bij mannen
De meest voorkomende oorzaak van urine-incontinentie bij mannen is incontinentie na een prostaatoperatie (postprostatectomie-incontinentie). Na een radicale prostatectomie treedt urineverlies op in 5–60% van de gevallen. Dit verbetert meestal met de tijd, maar gerichte training kan het herstel versnellen.
De systematische review van Canning et al. (17 RCT's) bevestigde dat zowel PFMT als elektrostimulatie postprostatectomie-incontinentie effectief vermindert – conservatieve behandeling moet worden overwogen voordat vroegtijdig wordt geopereerd.6
Na een prostaatoperatie
Idealiter begint u al vóór de operatie met bekkenbodemspiertraining (prehabilitatie). Nadat de katheter is verwijderd, kan elektrostimulatie thuis – met toestemming van de arts – helpen bij het herstel.
Aanbevolen apparaten voor mannen
Welk apparaat past bij u?
Bij de keuze zijn het type en de ernst van de incontinentie en de behoefte aan biofeedback doorslaggevend. De onderstaande vergelijking helpt u op weg:
| Apparaat | Voor wie? | Belangrijkste voordeel |
|---|---|---|
| TensCare Kegel Toner | Lichte stressincontinentie, preventie | Eenvoudig, gunstige prijs |
| Biolito | Matige stress- of gemengde incontinentie | 2 kanalen, goede prijs-kwaliteitverhouding |
| PFE for Women | Stress- of aandrangincontinentie bij vrouwen | Programma's geoptimaliseerd voor vrouwen |
| PFE for Men | Incontinentie na een prostaatoperatie | Ontworpen voor mannen |
| evoStim UG | Complexe aandrangincontinentie | Programma's op specialistisch niveau |
| evoStim E | Ernstige incontinentie, meetbare vooruitgang | EMG-biofeedback |
| evoStim P | Complexe gevallen, gemengde incontinentie | Drukbiofeedback |
| Prosecca-band | Stressincontinentie bij mannen | Mechanische, directe werking |
U vindt het volledige assortiment apparaten en een uitgebreide vergelijking op de categoriepagina.
Wetenschappelijke achtergrond
De effectiviteit van een conservatieve behandeling van urine-incontinentie wordt ondersteund door talrijke klinische onderzoeken van hoog niveau. Hieronder vat ik de belangrijkste resultaten samen:
2022 – uitgebreide analyse van het Cochrane Instituut (29 reviews, 8975 vrouwen)
Sterk bewijs: PFMT verbetert stressincontinentie en de kwaliteit van leven effectief. Intensieve training onder individuele begeleiding kan betere resultaten geven. Elektrostimulatie is ook effectief bij aandrangincontinentie.1
2023 – meta-analyse van Ghaderi et al. (29 RCT's, 2601 deelnemers)
Fysiotherapeutische behandeling (PFMT + elektrostimulatie + biofeedback) kan worden aanbevolen als eerstelijnsbehandeling van stressincontinentie. Het urineverlies nam in de behandelde groepen significant af.2
2023 – follow-uponderzoek van Zhang et al. na 3 jaar (279 vrouwen)
De combinatie van biofeedback en elektrostimulatie gaf blijvende verbetering bij stressincontinentie. De kwaliteit van leven was na 3 jaar nog steeds significant beter in de behandelde groep.3
2022 – systematische review van Alouini et al. (15 RCT's, 2441 vrouwen)
PFMT op zichzelf of aangevuld met andere interventies leidde bij 62% van de betrokkenen tot een significante verbetering of volledige continentie. Biofeedback en elektrostimulatie waren vergelijkbaar effectief.7
2024 – meta-analyse van Lunardi et al. (7 RCT's, 411 vrouwen)
Elektrostimulatie bleek niet effectiever dan begeleide PFMT alleen – maar kan als aanvullende therapie nuttig zijn, vooral bij mensen die hun spieren niet zelfstandig kunnen aanspannen.8
2022 – Canning et al. – postprostatectomie-incontinentie (17 RCT's)
PFMT, elektrostimulatie en medicamenteuze behandeling verminderen incontinentie na een prostaatoperatie effectief. Het is verstandig om meerdere conservatieve behandelingen uit te proberen voordat u voor een vroegtijdige operatie kiest.6
Wanneer mag u elektrostimulatie niet gebruiken?
Elektrostimulatietherapie is over het algemeen veilig, maar mag bij bepaalde aandoeningen niet worden toegepast:
- Pacemaker – de impulsen kunnen de werking van de pacemaker verstoren
- Zwangerschap – stimulatie van het bekkengebied mag tijdens de zwangerschap niet worden toegepast
- Actieve kanker in het behandelgebied
- Onbehandelde epilepsie
- Acute ontsteking of infectie in het bekkengebied
- Metalen implantaat in het behandelgebied – bij een heupprothese moet u overleggen met een arts
Belangrijk
Apparaten voor thuisgebruik zijn bedoeld als aanvulling op een medische behandeling. Overleg met uw behandelend arts voordat u met de behandeling begint – vooral als een van de bovenstaande aandoeningen bij u aanwezig is.
Veelgestelde vragen
De eerste gunstige signalen zijn meestal merkbaar na 2–4 weken regelmatig dagelijks gebruik. Voor een blijvend resultaat is een behandelcyclus van minimaal 8–12 weken nodig. Bij apparaten met biofeedback kan de vooruitgang objectief worden gemeten.
U kunt enkele dagen na de bevalling voorzichtig beginnen met Kegel-oefeningen. Meestal wordt aanbevolen om pas na de nacontrole 6 weken na de bevalling en met toestemming van een verloskundig arts met elektrostimulatie te beginnen.
Idealiter begint u al vóór de operatie met bekkenbodemspiertraining. Na het verwijderen van de katheter kan elektrostimulatie – met toestemming van de arts – meestal 3–6 maanden worden aanbevolen, of totdat de klachten verbeteren.
Als u uw bekkenbodemspieren zelfstandig en correct kunt aanspannen, kunnen Kegel-oefeningen alleen al effectief zijn bij lichte tot matige stressincontinentie. Elektrostimulatie is vooral nuttig als u deze spieren niet voelt (ongeveer 30% van de betrokkenen) of als u intensiever wilt trainen. De gecombineerde toepassing (oefeningen + stimulatie) kan betere resultaten geven.1
Een conservatieve behandeling (PFMT + elektrostimulatie) biedt de meeste kans op verbetering bij lichte tot matige incontinentie, maar ook bij ernstige klachten is het de moeite waard om dit vóór een operatie te proberen. De review van Canning adviseert om meerdere conservatieve methoden uit te proberen voordat u over een operatie beslist.6
Ja. De systematische review van Malinauskas et al. onderzocht fysiotherapie van de bekkenbodem specifiek bij postmenopauzale vrouwen. Alle onderzochte methoden (PFMT, elektrostimulatie, biofeedback) bleken effectief.5
Lees verder
Samenvatting – snel overzicht
Bronnen
- Todhunter-Brown A, Hazelton C, Campbell P, et al. (2022). Conservative interventions for treating urinary incontinence in women: an Overview of Cochrane systematic reviews. Cochrane Database Syst Rev. 9(9):CD012337. DOI: 10.1002/14651858.CD012337.pub2
- Ghaderi F, Kharaji G, Hajebrahimi S, et al. (2023). Physiotherapy in patients with stress urinary incontinence: a systematic review and meta-analysis. Urol Res Pract. 49(5):293-306. DOI: 10.5152/tud.2023.23018
- Zhang L, et al. (2023). Long-term efficacy of pelvic floor biofeedback combined with electrical stimulation for stress urinary incontinence. J Cent South Univ (Med Sci). DOI: 10.11817/j.issn.1672-7347.2023.220401
- Gonzales AL, et al. (2021). Postpartum stress urinary incontinence treatment: systematic review. Female Pelvic Med Reconstr Surg. DOI: 10.1097/SPV.0000000000000866
- Malinauskas AP, Bressan EFM, de Melo AMZRP, et al. (2022). Efficacy of pelvic floor physiotherapy intervention for stress urinary incontinence in postmenopausal women: systematic review. Arch Gynecol Obstet. 308(1):13-24. DOI: 10.1007/s00404-022-06693-z
- Canning A, Raison N, Aydin A, et al. (2022). A systematic review of treatment options for post-prostatectomy incontinence. World J Urol. 40(11):2617-2626. DOI: 10.1007/s00345-022-04146-5
- Alouini S, Memic S, Couillandre A. (2022). Pelvic floor muscle training for urinary incontinence with or without biofeedback or electrostimulation in women: a systematic review. Int J Environ Res Public Health. 19(5):2789. DOI: 10.3390/ijerph19052789
- Lunardi AC, Foltran GC, Carro DF, et al. (2024). Efficacy of electrical stimulation in comparison to active training of pelvic floor muscles on stress urinary incontinence symptoms in women: a systematic review with meta-analysis. Disabil Rehabil. 47(13):3256-3267. DOI: 10.1080/09638288.2024.2419424
