Toepassing van spierstimulatie bij de behandeling van ziektesymptomen

Wat is spierstimulatie?

De behandeling wordt toegepast op de zogenaamde dwarsgestreepte spieren. Op de organen, dat wil zeggen de gladde spieren, heeft het (in de regel) geen noemenswaardige invloed.

Er zijn twee hoofdvormen.

• Behandeling van een spier met een gezonde motorische zenuw.
• Behandeling van een spier met beschadigde motorische zenuw – de zogenaamde gedenerveerde spier. Deze behandeling noemen Hongaarse therapeuten "gedenerveerde stroom".

De kern van de spierstimulatiebehandeling is dat via op de huid geplaatste elektroden (zelfklevend, metaal of rubber) elektrische impulsen met een stroomsterkte in milliampère (mA) aan de behandelde spier worden afgegeven. De elektrische impuls veroorzaakt samentrekking van de spier. Door de frequentie, intensiteit en duur van de impuls te regelen, kan bepaald worden hoe de contractie is: in hoeverre de spierbundel erbij betrokken wordt, met welke snelheid en hoe vaak dit gebeurt.

De behandeling kan op een bepaalde spier of spiergroep worden geconcentreerd, zodat het effect alleen op de behandelde spier optreedt (en niet in het hele lichaam).

Normaal gesproken ontstaat spiercontractie door een elektrisch signaal vanuit je hersenen. Bij spierstimulatie krijgt de spier vergelijkbare, kunstmatige impulsen.

In beide gevallen trekt de spier samen met precies hetzelfde mechanisme, verlopen dezelfde stofwisselingsprocessen en raakt de spier eveneens vermoeid.

Als de contractie hetzelfde is, is ook het effect gelijk. Hieruit volgt het gebruik ervan.

Verlichting van spierstijfheid

Waarschijnlijk is het meest voorkomende probleem met spierstijfheid de 'vastzittende' nek. Je wordt 's ochtends wakker en kunt je nek in één richting niet draaien. De spieren aan die kant zijn strak en pijnlijk. Dagenlang kun je niet normaal opzij kijken, achterom draaien al helemaal niet... Als je elke 4–5 uur een spierontspannende stimulatiebehandeling uitvoert, verdwijnt het vaak de volgende dag, hooguit na 2 dagen.

Het komt vaak voor dat na het verwijderen van een gips de gedurende 2–3 maanden gefixeerde spieren en pezen stijf en verkort zijn geworden; dit belemmert de beweging. Met spierstimulatie kun je dat in 8–10 dagen ‘loswerken’ en opheffen. Anders blijft de stijfheid bestaan of lost die alleen zeer langzaam, over maanden, op. Een vergelijkbare verharding kan ontstaan na het dragen van een spalk na een operatie of eenvoudigweg door bewegingsgebrek.

Spierontspannende behandelingen helpen ook bij schouderpijn, frozen shoulder, rotator cuff syndroom, epicondylitis, piriformis-syndroom, enz.

Bij perifere arteriële ziekte (arteriële vernauwing) en bij door diabetes veroorzaakte neuropathie wordt de nachtrust vaak verstoord door sterke krampen in de beenspieren. Krampen lossen zeer moeilijk op. Nachtelijke krampen kunnen worden voorkomen door een spierontspannende behandeling vlak voor het slapen gaan!

Bij sommige ziekten of toestanden — bijvoorbeeld ALS (amyotrofische laterale sclerose), multiple sclerose, verlamming na een beroerte, enz. — worden bepaalde spiergroepen (bijvoorbeeld de buigers van de onderarm) spastisch (stijf), waardoor de hand in buigstand 'vast' komt te zitten. Dan wordt bijvoorbeeld het openen van de vingers voor grijpen of het strekken van de elleboog buitengewoon moeilijk. De spanning wordt steeds onaangenamer en zelfs pijnlijk. Met spierstimulatie, uitgevoerd met een voor de situatie correct ingestelde frequentie en pulsduur, kan spierstijfheid zeer effectief worden verminderd, wat de spastische patiënt urenlang verlichting kan geven.

Verbetering van de bloedcirculatie

Bij gezonde mensen zorgt lichaamsbeweging ervoor dat het veneuze bloed terugstroomt naar het hart. Tijdens het lopen comprimeren de beenspieren de aderen en 'persen' zo het bloed hoger en hoger, tot aan het hart.
Als je weinig beweegt of door ziekte aan bed gekluisterd bent, verdwijnt het gunstige effect van je spieren. Je circulatie vertraagt, je krijgt spataders, mogelijk een trombose die nooit zonder restverschijnselen geneest. Hiervoor is lichaamsbeweging — regelmatige 30–40 minuten wandelen of fietsen — het beste middel.

Spierstimulatie komt in beeld wanneer je toestand bewegen niet meer toestaat. Spierstimulatie vervangt de pompwerking van de spieren en verbetert de bloedcirculatie. Het helpt ook bij het voorkomen van trombose.

Arteriële vernauwing kan andere oorzaken hebben, maar ook bij een slechte bloedcirculatie is beweging (of bij afwezigheid daarvan spierstimulatie) de hulp.

Spierstimulatie en gewrichtspijn

Gewrichtsklachten ontstaan meestal langzaam en sluipend. Natuurlijk gebeurt het ook dat door een ongeluk of sportblessure ineens iets knapt. Een van de belangrijkste oorzaken is het afnemen van de stabiliteit van het gewricht. Het gewricht wordt bij elkaar gehouden door banden en het gewrichtskapsel, maar de stabiliteit wordt gegeven door de kracht van de spieren rond het gewricht.
Als je weinig beweegt en bovendien in gewicht toeneemt, kunnen de steeds zwakker wordende spieren je toenemende lichaamsgewicht niet meer dragen. De botten die het gewricht vormen tikken bij elke stap tegen elkaar — sterke spieren zouden dat voorkomen!

Als je klachten nog niet ernstig zijn, kun je gewrichtspijn eenvoudig vermijden door sport, gymnastiek en beweging. Goed getrainde spieren behouden de stabiliteit van het gewricht.

Deze spierzwakte veroorzaakt het grootste deel van kniepijn, heuppijn, rug- en wervelpijn, inclusief hernia. Deze zouden allemaal te vermijden zijn met regelmatige lichaamsbeweging en dagelijks 30–40 minuten oefeningen.

Het probleem is dat je pas in actie komt als de rugpijn of hernia zich al heeft ontwikkeld en je knie bij elke stap pijn doet. Je probeert te trainen in de hoop dat het beter wordt. Maar de pijnlijke spieren en gewrichten 'begrijpen' niet wat die plotselinge inspanning moet; je klachten nemen eerder toe. Je stopt er snel weer mee. Dan denk je al snel dat alleen een rug- of knierevisie helpt. Maar dat is niet per se zo.

Spierstimulatie is wél een oplossing. Effectief kan het je spieren binnen enkele weken versterken (letterlijk terwijl je in een stoel zit!) en na ongeveer 6–8 weken kun je parallel en geleidelijk beginnen met oefeningen, beweging en eigen lichaamsgewichttraining. Na 3 maanden zijn je spieren zo sterk dat je de stimulator hooguit nog gebruikt omdat je de massage prettig vindt.

Als je een visueel type bent, bekijk dan mijn video hierover. Als je liever leest, scroll verder naar beneden.

Herstel van spierkracht

Als je om welke reden dan ook plotseling minder fysiek actief wordt, verlies je snel de eerder vergaarde kracht en begint ook de spiermassa af te nemen. Als bijvoorbeeld een ernstige ziekte je 2–3 weken aan bed legt of je na een operatie niet mag bewegen, zul je bij de eerste keer opstaan merken dat je spieren je nauwelijks dragen. Je staat moeilijk op uit een stoel en je krijgt jezelf niet gemakkelijk in een zittende houding vanuit bed.

Omdat veel mensen mij om advies vragen, merk ik dat men in de nationale ziekenhuizen meestal niet echt aandacht besteedt aan het herstel van de patiënt na een ernstige ziekte. Ze voeren bijvoorbeeld je knieoperatie uit en laten je dagen later naar huis gaan met de opdracht het niet te belasten en over 3 weken terug te komen voor controle. Je houdt je netjes aan de instructie, rust, ligt, spaart en kijkt hulpeloos toe hoe je spieren verslappen.

Drie weken later zeggen ze: sta op en loop! En je merkt verrast dat je knie stijf is, je dij trilt, je kniegewricht instabiel is. Je schrikt als je ziet dat je knie weer pijn doet zodra je naar de buurtwinkel loopt.

Natuurlijk — je hebt je revalidatie verzaakt!

De stabiliteit en houding van je knie wordt gegeven door de been- en vooral de dijspieren. Deze zijn tijdens de rustperiode afgebouwd! Zonder revalidatie kom je in een ernstige situatie terecht.

Als je echter tijdens de gedwongen bedrust al spierstimulerende behandelingen uitvoert op de belangrijkste spieren (bij een knieoperatie vooral de dijspieren), kun je krachtverlies voorkomen. Dit resulteert in een kortere herstelperiode en sneller herstel.

In theorie zou je je dijspier ook in een stoel kunnen trainen — maar na een verse operatie aan een gewrichtsband, kraakbeen, enz. is dit verboden, omdat manipulatie van het gewricht niet is toegestaan. Spierstimulatie is in zulke situaties uitstekend: je kunt de (dij)spieren al vanaf de dag na de operatie behandelen, omdat stimulatie geen verplaatsing in het gewricht veroorzaakt! De spier wordt echter grondig geactiveerd, de doorbloeding neemt toe en er wordt zuurstofrijk en voedingsrijk bloed naar het zieke gebied gebracht — dat wil zeggen dat het niet alleen de spierkracht behoudt, maar ook je genezing versnelt!

Vertraging van spieratrofie

Spieratrofie ontstaat niet alleen door gebrek aan beweging. Er zijn ziekten die direct het spierweefsel of de naar de spieren lopende zenuwen aantasten. De zieke spieren verliezen langzaam hun kracht, massa en toon en na verloop van tijd verharden en worden spastisch.

Spierstimulatie is in deze gevallen ook effectief, maar terwijl spierzwakte door inactiviteit met stimulatie omkeerbaar is, is bij de hierboven genoemde ziekten het doel vooral het vertragen van de ziekteprogressie, het voorkomen of verminderen van stijfheid, pijn en spiersamentrekkingen en het verbeteren van de kwaliteit van leven; de onderliggende spierziekte zelf geneest er doorgaans niet van.

Behandeling van verlamde spieren

Spierverlamming is in twee hoofdgroepen te verdelen.

• Centrale verlamming – hierbij zijn de zenuwvezel naar de spier en de spier zelf intact, maar door beschadiging in de hersenen (bijv. door een infarct of bloeding veroorzaakt door een beroerte) ontvangt de motorische cortex geen juiste impulsen.
• Perifere verlamming – hierbij is de zenuw naar de spier beschadigd (bijvoorbeeld afgescheurd door een ongeluk, doordat een wervel inscheurt en een uitgaande zenuw beschadigt, of door beschadiging tijdens een rugoperatie).

De twee typen verlamming vereisen verschillende spierstimulatiepulsen!

Bij centrale verlamming is de bifasische vierkantegolf die ook bij gezonde spieren wordt gebruikt geschikt.

Bij perifere verlamming is die golfvorm echter niet geschikt. In dat geval moet een behandeling met gedenerveerde stroom worden toegepast. De gedenerveerde spier kan gestimuleerd worden met lange impulsen van 2–900 milliseconden. De korte (microseconde) durende bifasische vierkantegolf kan de gedenerveerde spier niet in een voldoende contractie brengen.

Het enige nationale handboek dat voor fysiotherapeuten als 'bijbel' dient (Fizikoterápia a gyakorlatban) bevat onjuiste informatie over spierstimulatie, waardoor het merendeel van de afgestudeerde fysiotherapeuten met onjuiste kennis het vak ingaat. Bijvoorbeeld: verlamming door een beroerte wordt behandeld met gedenerveerde stroom en hoge frequentie. Dit vergroot de spierspasticiteit (de toenemende stijfheid brengt het verlamde lidmaat in een dwanghouding). De juiste aanpak zou een bifasische vierkantegolf met lage frequentie zijn.

Belang van spierstimulatie bij verlamming

Bij verlamming neemt de kans op herstel vele malen toe als de patiënt dagelijks spierstimulatiebehandelingen krijgt!

Degenen die na verlamming thuis geen behandeling krijgen, verbeteren veel langzamer of helemaal niet. Spierstimulatie vergroot de kans op herstel van functies.

Na een beroerte of perifere verlamming moet zo vroeg mogelijk met spierstimulatie worden begonnen. Omdat het herstel van verlamming maanden tot jaren kan duren, moet langdurig en dagelijks met volharding worden geoefend in combinatie met spierstimulatie. Zonder elektrische impulsen gaat de verlammende spier langzaam achteruit en verandert binnen ongeveer twee jaar in een gelei-achtige massa waaruit geen herstel meer mogelijk is.

Het herhaaldelijk uitvoeren van de verloren beweging (ook als er geen zichtbare beweging is) en spierstimulatie zijn onmisbaar om na een beroerte een ander hersengebied te laten herleren hoe die beweging uitgevoerd moet worden en daarmee de functie van het beschadigde hersendeel over te nemen.

Spierstimulatie speelt een zeer belangrijke rol bij het 'herleren' van de neuromusculaire (zenuw-spier) verbinding. Volgens sommige studies hebben de hersenen en de motorische motorische neuronen van hersenen tot spier minstens 10.000 herhalingen nodig om opnieuw te leren hoe een beweging uitgevoerd moet worden. Het herleren van het bewegen van niet-functionerende spieren na verlamming kan met stimulatie worden versneld.

Ik heb al veel verschillende toestanden genoemd. Natuurlijk kun je deze niet allemaal op dezelfde manier behandelen. Net zoals je voor soep ander bestek gebruikt dan voor het hoofdgerecht of het dessert. Over wat het effect van spierstimulatie bepaalt, kun je in dit artikel lezen.