Spieratrofie

Spieratrofie is een van de ernstigste spieraandoeningen, waarbij de functionele spiermassa en daarmee geleidelijk ook de spierkracht continu afnemen. Men moet de ‘echte’ spieratrofie onderscheiden van tijdelijke atrofie die ontstaat door inactiviteit (bijvoorbeeld door een botbreuk of bewegingsgebrek na een operatie), omdat een 'niet-gebruikte' spier snel aan massa en kracht verliest. Er bestaan meerdere vormen van de ziekte, met verschillende uitkomsten.

Voorkomen van spieratrofie

Spieratrofie komt gelukkig zelden voor; gemiddeld lijden ongeveer 10 van de 100.000 mensen aan deze aandoening. Achter de ziekte zit meestal een genetisch bepaalde enzym- of stofwisselingsstoornis; er bestaan zowel erfelijke als spontaan optredende vormen.

Belangrijk om te weten is dat inactiviteit (gebrek aan beweging) soortgelijke verschijnselen kan geven als spieratrofie. Als je spieren langere tijd niet worden bewogen, beginnen ze te verschrompelen — zo'n toestand kan bijvoorbeeld ontstaan na een botbreuk of bij immobilisatie na een operatie; daarom is fysiotherapie in dat soort gevallen uitermate belangrijk.

Ook ziekten die niet primair de spieren, maar de zenuwen aantasten, kunnen tot spieratrofie leiden. Een voorbeeld is een beroerte (stroke), die het motorische deel van het zenuwstelsel treft en daardoor spierverlies veroorzaakt.

Als je merkt dat je spieren onverklaarbaar dunner worden en aan kracht verliezen, raadpleeg dan zo snel mogelijk een arts. Je kunt beginnen bij de huisarts of meteen een neuroloog bezoeken.

Soorten spieratrofie

De meest voorkomende vorm die in de kindertijd optreedt is het Duchenne-syndroom, een iets minder ernstige vorm is de Becker-spierdystrofie, die eveneens bij kinderen voorkomt. Bij volwassenen is myotone dystrofie de meest voorkomende spiervervalsaandoening.

• Duchenne-spierdystrofie treft alleen jongens, omdat het altijd X-gebonden overerft (meisjes kunnen alleen drager zijn; hun tweede X-chromosoom corrigeert de fout). Bij de ziekte is het eiwit dystrofine afwezig of defect, wat de ionenstromen in de cel verstoort en uiteindelijk de spiercellen geleidelijk vernietigt. De spiercellen breken uiteen en worden vervangen door weefsels die niet in staat zijn tot spierwerk. Het Duchenne-syndroom is een zeer ernstige aandoening; patiënten zijn rond hun dertiende vaak al niet meer in staat te lopen en omdat de ziekte ook de ademhalings- en hartspieren aantast, bereiken de meesten de volwassen leeftijd niet.
• De minder vaak voorkomende Becker-spierdystrofie kent een minder ernstige mutatie, de ziekte vordert daardoor langzamer en de symptomen treden meestal pas tussen de 6 en 19 jaar op.
• Bij volwassenen verloopt het spierverlies vaak milder. Myotone dystrofie treft zowel mannen als vrouwen en kan op elke leeftijd optreden. De ziekte gaat gepaard met spierzwakte en stijfheid; de oorzaken kunnen verschillende stofwisselingsstoornissen zijn — meestal is een fout in enzymen die betrokken zijn bij suiker- en vetmetabolisme verantwoordelijk.
• Er is sprake van secundaire spierzwakte wanneer het spierverlies indirect wordt veroorzaakt door een andere aandoening. Voorbeelden hiervan zijn overproductie van groeihormoon, schildklieraandoeningen, metabole ziekten of leverziekten.
• Bij een auto-immuun spierziekte herkent het lichaam de spier als lichaamsvreemd en maakt het antistoffen aan tegen de spier.

Mogelijke behandelingen bij spieratrofie

De medische kennis over het verloop van spieratrofie is uitgebreid, maar de exacte oorzaak is nog niet bekend, dus er bestaat nog geen specifiek geneesmiddel voor genezing. Het is echter mogelijk de verergering van spierverlies te vertragen, de symptomen te verlichten en de kwaliteit van leven te verbeteren.

Bij kinderlijke vormen kan steroïdbehandeling het proces enigszins vertragen; een daadwerkelijke oplossing wordt in de toekomst hopelijk verwacht van stamceltherapie.

Stop nooit met bewegen!

Fysiotherapie speelt een cruciale rol bij de behandeling van spieratrofie. Regelmatige beweging verlengt het behoud van gezonde spiervezels. Om passende oefeningen te doen, overleg altijd met een fysiotherapeut, bewegingsdeskundige of medical fitness-trainer.

Hulpmiddelen die ondersteunen

Revalidatiehulpmiddelen en medisch-technische apparaten vullen de fysiotherapie aan en vergroten de effectiviteit ervan. Let op: deze hulpmiddelen zijn niet bedoeld ter vervanging van fysiotherapie (hooguit in zeer ernstige gevallen), maar als aanvullende oplossingen!

Ultrageluid

Voor de oefening is het raadzaam atrofische en stijve spieren met ultrageluidbehandeling 'voor te bereiden'. Door de werking van ultrageluid ontspannen spieren en pezen, warmen ze op en wordt de fysiotherapie gemakkelijker.

Spierstimulator

De spierstimulator-apparaten geven een lichte, pijnloze elektrische impuls aan de huid en veroorzaken daardoor spiercontracties. Een behandeling van 30–40 minuten kan de spierkracht op een vergelijkbare manier vergroten als training. Deze methode is geschikt om spieratrofie te voorkomen, terug te draaien of op zijn minst de achteruitgang te remmen.

Op de blog van Dr. Zátrok Zsolt vind je een trainingsschema dat kan helpen bij het behoud van spierkracht.

Elektrostimulatiebehandelingen remmen het verlies van spiermassa en spierkracht zeer effectief. Natuurlijk heeft één stimulatiesessie weinig effect, net zoals één training de spierkracht niet blijvend verhoogt. Bij regelmatig gebruik (1–2 keer per dag) kan in 2–3 maanden al aanzienlijke verbetering optreden.

Een eenvoudige spierstimulator voor milde klachten en behandeling van kleinere gebieden is al verkrijgbaar vanaf 20.000 forint. Apparaten die het beste resultaat geven, kosten doorgaans tussen de 100.000 en 150.000 forint.