Ontlastingsincontinentie en behandeling

Ontlastingsincontinentie is een stoornis in het vasthouden van ontlasting of het onvermogen daartoe, wat onwillekeurig lekken van ontlasting uit de anus veroorzaakt. In het Westen wordt het ook wel "darmincontinentie" genoemd. De ernst varieert per persoon, van het weglopen van enkele druppels tot het volledig verliezen van controle. Wat de oorzaak ook is, ontlastingsincontinentie kan erg gênant zijn. Veel mensen schamen zich en gaan niet naar de dokter, terwijl de meeste gevallen met behandeling verbeterd kunnen worden.

Symptomen

Tijdelijke ontlastingsincontinentie kan voorkomen bij een "incident" van diarree, wanneer de aandrang zo hevig is dat je de wc niet haalt.

Er is sprake van echte ontlastingsincontinentie bij een chronische, terugkerende toestand.

Er zijn twee vormen:

• Passieve incontinentie: er is geen stoelgangsdrang, maar er blijft toch een vlek achter op het ondergoed of er treedt spontane ontlasting op. Dit kan worden veroorzaakt door verzwakking of zenuwaandoening van de sluitspier van de anus.
• Aandrangincontinentie: De patiënt kan het legen van de darmen niet tegenhouden; de aandrang komt zo plots dat men de wc niet op tijd bereikt.

Ontlastingsincontinentie kan angst en depressie veroorzaken. De betrokkene schaamt zich om het aan de arts te vertellen. Er zijn verschillende behandelingen die de toestand kunnen verbeteren of zelfs helemaal kunnen doen verdwijnen. Als je jaren wacht of het negeert, verklein je de kans op genezing. Hoe eerder je begint met behandeling, hoe groter de kans op herstel.

Oorzaken van ontlastingsincontinentie

• Spierbeschadiging. Beschadiging van de kringspieren boven de anus kan optreden tijdens de bevalling, vooral bij een episiotomie. De spieren kunnen ook beschadigd raken bij anale seksuele contacten, bijvoorbeeld door het gebruik van te grote seksspeeltjes.
• Zenuwbeschadiging. De endeldarm is rijk aan sensibele zenuweinden die de uitzetting door ontlasting voelen en de stoelgangsdrang opwekken. Ook de sluitspier zelf wordt zenuwgestuurd. Zowel de sensorische als motorische zenuwvezels kunnen beschadigd raken, met als gevolg ontlastingsincontinentie. Veelvoorkomende oorzaken van zenuwbeschadiging zijn bevalling, ruggenmergletsel, een beroerte en ook prostaatoperaties. Diabetes en multiple sclerose kunnen zenuwbeschadiging veroorzaken, wat kan leiden tot incontinentie.
• Obstipatie. Door vertraagde darmpassage blijft ontlasting langdurig in het darmlumen en wordt het vocht eruit onttrokken door de darmvlokken. Hierdoor wordt de ontlasting droog en hard, vormt een groot volume en hoopt zich op voor de uitgang. Mensen met obstipatie persen en persen bij het toiletbezoek, de sluitspieren van de anus rekken uit en verzwakken geleidelijk. Dit leidt tot lekkage van ontlasting. Chronische obstipatie kan ook zenuwbeschadiging veroorzaken en de situatie verergeren.
• Diarree. Vast ontlastingsmateriaal is gemakkelijker vast te houden in de endeldarm dan losse ontlasting, daarom kan diarree (meestal tijdelijk) ontlastingsincontinentie veroorzaken of bestaande incontinentie verergeren.
• Aambeien. Opgezette, uitgezette aderen rond de anus (aambeien) kunnen verhinderen dat de anus volledig sluit. Daardoor kan ontlasting gaan druppelen.
• Verharding (fibrose). Normaal kan de endeldarm flink uitzetten om ontlasting op te nemen. Bestraling of ontstekingsdarmziekten kunnen verharding van de endeldarm veroorzaken, de darmwand wordt stijver en kan niet voldoende uitzetten, waardoor overtollige inhoud wordt uitgeperst.
• Chirurgisch letsel. Operaties aan aambeien, de endeldarm of de bekkenholte kunnen spier- en zenuwbeschadiging veroorzaken.
• Prolapsus (endeldarmverzakking). Bij het naar buiten puilen van het endeldarmslijmvlies verschijnt dit in de anus, soms zelfs de volledig gekeerde endeldarm. Obstipatie of sterk persen bij ontlasting, chronische aambeienproblemen en endeldarmpoliepen spelen vaak een rol bij het ontstaan ervan.
• Rectokele. Een endeldarmbreuk ontstaat wanneer de achterwand van de vagina naar binnen bol staat. Dit ontstaat bij aangeboren bindweefselzwakte of bij niet goed herstelde vaginale geboorteschade.

Behandelingsmogelijkheden

Ontlastingsincontinentie kan op elke leeftijd voorkomen, maar komt vaker voor bij volwassenen boven 65 jaar. Het is vaker bij vrouwen, omdat het een complicatie van de bevalling kan zijn. Recente onderzoeken tonen ook aan dat vrouwen die hormoonvervangende therapie krijgen vanwege de menopauze vaker ontlastingsincontinentie ontwikkelen.

Behandeling van ontlastingsincontinentie is om meerdere redenen belangrijk.

Enerzijds kan verlies van het vermogen om ontlasting vast te houden leiden tot waardeverlies, schaamte, angst en depressie. Vaak probeert de betrokkene het probleem te "verbergen" door contact met anderen te vermijden en zich terug te trekken.

Anderzijds is de huid rond de anus fijn en gevoelig; ontlasting veroorzaakt huidirritatie, pijn en jeuk.

De behandeling vereist begeleiding door een gekwalificeerde specialist die zal aangeven welke methoden en hoe je ze moet gebruiken. Veel behandelingen kunnen tegenwoordig echter thuis worden uitgevoerd, dus het is niet (meer) noodzakelijk dagelijks naar de kliniek te gaan.

Preventie

In veel gevallen is voorkomen mogelijk. De volgende maatregelen kunnen helpen:

• Verminder obstipatie – verhoog fysieke activiteit (loop, jog, doe regelmatig oefeningen), eet meer groenten en fruit, vezelrijke voeding en drink voldoende vocht.
• Behandel de oorzaak van door darminfectie veroorzaakte diarree.
• Vermijd zwaar persen tijdens stoelgang – overmatig persen kan de sluitspieren van de anus langzaam verzwakken of zelfs zenuwen beschadigen.

Een doel van de behandeling is dat je leert hoe je je bekkenbodemspieren versterkt, zodat je voelt wanneer het tijd is om te gaan en je in staat bent de sluitspieren samen te knijpen.

Bekkenbodemoefeningen

Dagelijkse "oefeningen" waarbij je de sluitspier van de anus vrijwillig aanspant. Het effect is te verwachten na maandenlange "training". Hoewel dit de goedkoopste en eenvoudigste thuismethode is voor het behandelen van ontlastingsincontinentie, is het ook de langzaamste. Met spierstimulatie kun je in veel kortere tijd resultaten bereiken.

Elektrotherapie en biofeedback

biofeedback

Een apparaat dat met een in de anus geplaatste sondesensor de bekkenbodemoefeningen ondersteunt.

De meting kan op twee manieren plaatsvinden.

• Door het meten van de elektrische activiteit van de spier (EMG). Wanneer je vrijwillig probeert de sluitspieren aan te spannen, detecteert het apparaat het signaal van de hersenen naar de spieren, hoe zwak ook.
• Door het detecteren van de door de sluitspier uitgeoefende druk (pressure). In dit geval meet het apparaat de knijpkracht (in feite de druk) die door de sluitspier wordt uitgeoefend.

Het essentiële van beide is dat het apparaat de aanspanning van de spier detecteert en terugkoppeling geeft. Bijvoorbeeld met een cijfer of lichtindicator die de intensiteit van de contractie aangeeft. Het biofeedback-apparaat behandelt niet op zichzelf, maar helpt om de oefening op de meest effectieve manier uit te voeren. Met biofeedback bereik je sneller en effectiever resultaat dan met alleen bekkenbodemoefeningen.

FES, dat wil zeggen functionele elektrostimulatie

Bij de training van de bekkenbodemsluitspieren ondersteunt een apparaat de behandeling via een in de anus geplaatste elektrode en behandelt zo rechtstreeks de bekkenbodemspieren. Het is een passieve methode, dat wil zeggen dat het behandelt zonder dat jij iets hoeft te doen.

Met spierstimulatie kunnen zowel spierzwakte als overmatige spieractiviteit worden behandeld – natuurlijk is er een ander programma voor versterking en een ander voor ontspanning. Spierstimulatie helpt ook wanneer de incontinentie wordt veroorzaakt door beschadiging of een ander probleem van de motorische zenuw naar de sluitspier, waardoor vrijwillige oefeningen mogelijk niet uitvoerbaar zijn.

Een bijkomend voordeel van de methode is dat de zenuwen die naar de sluitspier lopen als het ware "getraind" worden. Bij een hyperactieve sluitspier ontspant de spier door stimulatie en leert zo de ontspannen toestand aan.

De stimulator is eenvoudig te gebruiken en dergelijke intieme behandelingen kun je thuis veilig uitvoeren zonder de aanwezigheid van een arts.

Stimulatie geeft veel sneller resultaat dan bekkenbodemoefeningen. Bij regelmatige, dagelijkse behandeling versterken/ontspannen de spieren en wordt het vasthouden/ledigen van ontlasting weer controleerbaar. De eerste resultaten zijn al na 2-3 weken merkbaar, maar de behandeling moet 8-10 weken worden voortgezet. Het bereikte resultaat moet worden onderhouden met bijvoorbeeld regelmatige bekkenbodemoefeningen of 1-2 stimulaties per week. (Wanneer je volledig stopt met behandelen, kan het probleem na verloop van tijd terugkeren).

ETS apparaat

Het meest moderne en meest effectieve incontinentiebehandelapparaat is het ETS, dat een door biofeedback aangestuurde spierstimulatiebehandeling biedt.

De in de anus geplaatste sonde detecteert wanneer je de spieren vrijwillig aanspant. Bij een vooraf ingestelde "knijpkracht" ondersteunt het apparaat door via de sonde een stimulatie-impuls te geven die de sluitspier versterkt. Dit maakt de spiercontractie effectiever.

Het ETS, dat wil zeggen het gecombineerde biofeedback + stimulatie-apparaat, biedt de meest effectieve methode voor de behandeling van incontinentie.

Apparaten voor de behandeling van incontinentie

De vormen van ontlastings- en urine-incontinentie kunnen met verschillende methoden worden behandeld. Spierstimulatie is een van de meest effectieve. Na 2-3 weken behandeling is het gunstige effect voelbaar en bij consequente behandeling verdwijnt het probleem in de meeste gevallen volledig of vermindert het de klachten aanzienlijk.

Klik hier en kies uit onze apparaten! →