Uit mijn klinische praktijk blijkt dat ontlastingsincontinentie veel beter te behandelen is dan de meeste getroffenen denken. Conservatieve behandeling – bekkenbodemspieroefeningen, biofeedback, elektrostimulatie – is de eerstelijnstherapie en kan in veel gevallen aanzienlijke verbetering brengen voordat een operatie nodig is.1
Kerngedachte
Ontlastingsincontinentie is geen onvermijdelijk gevolg van ouder worden. De sluitspierfunctie kan met gerichte training verbeteren – vooral als je vroeg begint met behandelen.
Typen ontlastingsincontinentie
Ontlastingsincontinentie kan in verschillende vormen voorkomen. Het type bepaalt de behandelaanpak:
Er ontstaat plotseling een intense aandrang om stoelgang te hebben en je kunt niet tot het toilet wachten. Dit is de meest voorkomende vorm. De oorzaak is vaak een zwakte van de interne sluitspier of een stoornis in het rectale gevoel.
Ontlasting verlaat het lichaam onvrijwillig, zonder dat de patiënt het merkt. Deze vorm wijst op beschadiging van de interne sluitspier of een probleem met de zenuwregulatie. Vooral bij neurologische aandoeningen (MS, ruggenmergletsel) komt dit vaak voor.
Urine- en ontlastingsincontinentie treden samen op. Dit wijst op een algemene verzwakking van de bekkenbodem en vereist een complexe aanpak. Bekkenbodemspieroefeningen kunnen bij beide problemen helpen.
Belangrijk
Ontlastingsincontinentie vereist medisch onderzoek. Aan de basis kan sluitspierletsel, een neurologische aandoening, darmontsteking of een andere oorzaak liggen die nader onderzoek of chirurgische behandeling behoeft. Raadpleeg je huisarts, een proctoloog of gastro-enteroloog.
Waarom ontstaat het?
Achter ontlastingsincontinentie kunnen verschillende oorzaken schuilgaan:
| Oorzaak | Getroffen groep | Mechanisme |
|---|---|---|
| Bevallingsletsel (sfincterruptuur) | Vrouwen – na vaginale bevalling | Directe schade aan de sluitspier, rek van de pudendale zenuw |
| Prostaat- of rectumoperatie | Mannen | Chirurgische beschadiging van de sluitspier of zenuwen |
| Neurologische ziekten (MS, Parkinson, ruggenmergletsel) | Beide geslachten | Stoornis in de zenuwregulatie |
| Leeftijd (afname van spiermassa) | Beide geslachten, 65+ | Geleidelijke verzwakking van de sluitspier |
| Inflammatoire darmziekten (Crohn, colitis ulcerosa) | Beide geslachten | Chronische ontsteking, weefselschade |
| Radiotherapie (kleine bekken) | Beide geslachten | Stralingsschade |
Hoe kan het behandeld worden?
Conservatieve behandeling is de eerstelijnstherapie bij ontlastingsincontinentie. Chirurgie komt doorgaans pas in beeld als conservatieve methoden geen resultaat geven.3
Bekkenbodemspieroefeningen (PFMT) richten zich op het bewust aanspannen en ontspannen van de sluitspier. Regelmatige training kan de spierkracht en het terughoudingsvermogen vergroten. De systematische review van Mazur-Bialy ondersteunt PFMT bij ontlastingsincontinentie met bewijs van niveau B.1
Biofeedback geeft realtime visuele terugkoppeling over de sluitspierfunctie. De patiënt “ziet” de spieractiviteit op een display, wat helpt de juiste techniek te leren. De review van Mazur-Bialy ondersteunt biofeedback bij ontlastingsincontinentie met bewijs van niveau A – het sterkste bewijs onder de conservatieve methoden.1
Elektrostimulatie activeert de sluitspier met laagintensieve pulsen – dit is vooral nuttig als je de spier niet zelfstandig kunt aanspannen. De gerandomiseerde studie van Cohen-Zubary et al. toonde aan dat thuis-elektrostimulatie de incontinentiescore significant verbeterde en kosteneffectiever was dan klinische biofeedback.2
Volgens de review van Lal kan de combinatie van EMG-biofeedback en elektrostimulatie betere resultaten geven dan één methode alleen.3
Wat kun je verwachten?
De behandeling van ontlastingsincontinentie verloopt meestal langzamer dan die van urine-incontinentie. De eerste positieve signalen verschijnen na 4–8 weken regelmatige behandeling. Voor blijvend resultaat wordt een kuur van 12–16 weken aangeraden. Gedetailleerde protocollen vind je hier: Behandeling in de praktijk →
Bevallingsgerelateerd sluitspierletsel
Tijdens een vaginale bevalling kunnen de sluitspier en de pudendale zenuw beschadigd raken – vooral bij een bevalling met knip (episiotomie), een langdurige arbeid of bij een groot kind. Een sluitspierletsel (3e en 4e graads perineumruptuur) komt in 5–9% van de gevallen voor, maar verborgen beschadigingen komen vaker voor.
Bij postnatale ontlastingsincontinentie kan bekkenbodemfysiotherapie, inclusief elektrostimulatie, effectief bijdragen aan het herstel van de sluitspierfunctie.1
Advies na de bevalling
Als je na de bevalling problemen met het ophouden van ontlasting merkt, negeer dit dan niet. Raadpleeg je verloskundige of gynaecoloog – hoe eerder je met behandeling begint, hoe beter het resultaat. Thuis-electrostimulatieapparaten kunnen, na overleg met de behandelend arts, een effectieve aanvulling op revalidatie zijn.
Incontinentie na prostaat- en rectumoperaties
Na een radicale prostatectomie of rectumoperatie (low anterior resection) kan de sluitspierfunctie tijdelijk of blijvend verslechteren. Het "low anterior resection syndrome" (LARS) kan na tot wel 80% van de rectumoperaties optreden en omvat onder andere ontlastingslekkage, urgentie en frequente stoelgang.
Conservatieve behandeling – PFMT, biofeedback, elektrostimulatie – kan de functie verbeteren. De systematische review van Lal raadt aan meerdere conservatieve methoden te proberen voordat men overgaat tot vroege chirurgie.3
Na prostatectomie
Als na een prostaatoperatie zowel urine- als ontlastingsincontinentie optreedt, kan bekkenbodemtraining bij beide problemen helpen. In het artikel over urine-incontinentie beschrijf ik uitgebreid de revalidatie na prostatectomie.
Welk apparaat kan helpen?
| Segment | Apparaat | Voor wie aanbevolen? | Belangrijkste voordeel |
|---|---|---|---|
| Middenklasse | Biolito | Stress-, aandrang- en gemengde incontinentie | 2 kanalen, 10 programma's, goede prijs-kwaliteitverhouding |
| Perfect PFE for Men | Incontinentie na prostaatoperatie, mannen | 5 programma's, anale sonde, chronische bekkenpijn | |
| Myolito | Incontinentie + pijnbestrijding gecombineerd | TENS + EMS + FES in één apparaat, 12 programma's | |
| Premium | Sure Pro | Aanvals-incontinentie, tibiale zenuwstimulatie | 15 programma's, 2 kanalen, TIBN, oplaadbare accu |
| evoStim UG | Verschillende vormen van incontinentie + pijn + vaginisme | 5 programmagroepen, IntelliSTIM, 6 compatibele sondes | |
| evoStim P | Revalidatie gecontroleerd met biofeedback | Druk-biofeedback, ETS, realtime terugkoppeling | |
| evoStim E | Klinische meetniveaus, EMG-biofeedback | EMG-biofeedback, objectieve spierkrachtmeting |
Mijn advies
Bij ontlastingsincontinentie is biofeedback vaak extra belangrijk: de bewuste controle over de sluitspier is lastiger te leren dan die van de urethrale sluitspier. De evoStim P (druk-biofeedback) of de evoStim E (EMG-biofeedback) maken objectieve voortgangsmetingen mogelijk.
Het volledige assortiment incontinentieapparaten vind je op de incontinentiecategoriepagina.
Wetenschappelijke achtergrond
De effectiviteit van conservatieve behandeling van ontlastingsincontinentie wordt ondersteund door de volgende klinische onderzoeken en reviews:
2020 – Mazur-Bialy et al. systematische review
Een uitgebreide beoordeling van fysiotherapeutische methoden bij ontlastingsincontinentie. Biofeedback kreeg bewijsniveau A (het sterkste bewijs), PFMT en elektrostimulatie kregen bewijsniveau B. De auteurs adviseren fysiotherapie als eerstelijnsbehandeling.1
2015 – Cohen-Zubary et al. gerandomiseerde studie
Vergelijking van thuis-elektrostimulatie vs. klinische biofeedback bij vrouwen. Thuis-elektrostimulatie verbeterde significant de incontinentiescore en angst, en kostte ongeveer de helft van de klinische behandeling bij vergelijkbare effectiviteit.2
2019 – Lal et al. systematische review (60 RCT's, 4838 patiënten)
Een uitgebreide review van gerandomiseerde trials over behandelingen voor ontlastingsincontinentie bij volwassenen. De combinatie van EMG-biofeedback en elektrostimulatie gaf betere resultaten dan één enkele methode. Niet-chirurgische behandelingen gingen gepaard met minder complicaties dan operaties.3
Wanneer moet je elektrostimulatie niet gebruiken?
Elektrostimulatie is over het algemeen veilig, maar is niet geschikt bij bepaalde aandoeningen:
- Pacemaker
- Zwangerschap
- Actieve tumor in het bekken- of rectumgebied
- Acute rectumontsteking, anale fistel of abces
- Onbehandelde epilepsie
- Ernstige aambeien (in de acute fase)
Belangrijk
Thuisapparaten zijn bedoeld als aanvulling op medische behandeling. Bij ontlastingsincontinentie is medisch onderzoek extra belangrijk, omdat er sluitspierletsel of een andere oorzaak achter kan zitten die chirurgische behandeling vereist.
Veelgestelde vragen
De behandeling van ontlastingsincontinentie is vaak langzamer dan die van urine-incontinentie. De eerste verbetering wordt verwacht na 4–8 weken regelmatige behandeling. Voor blijvende verbetering is een behandelcyclus van 12–16 weken nodig.
Ja. Bij postnatale sluitspierletsel (sfincterruptuur) vormen bekkenbodemspieroefeningen en elektrostimulatie een effectieve aanvullende behandeling in de revalidatie. Vroeg beginnen geeft vaak betere uitkomsten. Overleg met je verloskundige of gynaecoloog voordat je start.
Het basisprincipe is vergelijkbaar – beide rusten op bekkenbodemtraining – maar de doelspiergroepen verschillen. Bij ontlastingsincontinentie is gerichte stimulatie van de anale sluitspier cruciaal. De behandelingsduur is meestal langer en biofeedback is belangrijk om de juiste techniek te leren.
Wondgenezing na een operatie duurt meestal 6–8 weken. Elektrostimulatiebehandeling kan gestart worden na toestemming van de chirurg, wanneer de genezing volledig is. Kegel-oefeningen kunnen soms eerder voorzichtig worden begonnen – maar de opererende arts beslist hierover.
Niet altijd. Conservatieve behandeling is de eerstelijnstherapie en kan in veel gevallen aanzienlijke verbetering brengen. Als na 3–6 maanden regelmatige behandeling geen voldoende effect optreedt, kan de arts chirurgische opties overwegen (bijv. sfincterplastiek, sacraal zenuwstimulatie).3
Lees verder
Behandeling van incontinentie – volledige gids →
Urine-incontinentie en behandeling →
Behandeling in de praktijk – protocollen →
Prolaps en behandeling →
De valkuil van volwassen luiers →
Intieme training – handleiding →
Alle incontinentieapparaten →
Samenvatting – Snel overzicht
Bronnen
- Mazur-Bialy AI, Kołomańska-Bogucka D, Nowakowski C, Tim S. (2020). Physiotherapy for prevention and treatment of fecal incontinence in women – systematic review of methods. J Clin Med. 9(10):3255. DOI: 10.3390/jcm9103255
- Cohen-Zubary N, Gingold-Belfer R, Lambort I, et al. (2015). Home electrical stimulation for women with fecal incontinence: a preliminary randomized controlled trial. Int J Colorectal Dis. 30(4):521-528. DOI: 10.1007/s00384-015-2128-7
- Lal N, Simillis C, Slesser A, et al. (2019). A systematic review of the literature reporting on randomised controlled trials comparing treatments for faecal incontinence in adults. Acta Chir Belg. 119(1):1-15. DOI: 10.1080/00015458.2018.1549392
