Lymfemassageapparaat – waarvoor dient het en hoe kiest u?

Lymfemassageapparaat: de "vervanger" van de therapeut in het dagelijks leven

Lymfoedeem, lipoedeem en chronische veneuze insufficiëntie zijn geen klachten die na enkele behandelingen verdwijnen. Het zijn levenslange aandoeningen waarbij niet de grote doorbraak telt, maar de continuïteit: dat het opgehoopte vocht dag na dag uit het ledemaat wordt afgevoerd. De professionele richtlijn schrijft hiervoor manuele lymfedrainage en complexe oedeemtherapie voor, meestal in de vorm van één of twee intensieve kuren per jaar.

En daar ligt het echte probleem dat iedereen met deze klachten kent: ook in de tien tot elf maanden tussen de kuren moet u het ledemaat blijven behandelen. Maar niemand kan het hele jaar door dagelijks naar een behandelaar gaan. Zelfs als u dat zou willen, zouden therapeuten dit niet aankunnen. En waar wel een afspraak beschikbaar is, lopen de kosten van regelmatige manuele behandelingen binnen enkele maanden op tot een bedrag dat de meeste gezinnen niet blijvend kunnen dragen. In de praktijk is de vraag voor de meeste patiënten dus niet: manuele behandeling of apparaat? De vraag is: gebeurt er tussen de twee kuren überhaupt iets?

Het lymfemassageapparaat biedt voor deze periode een oplossing. U kunt het thuis gebruiken, volgens uw eigen dagindeling en eventueel dagelijks. Het volgt het basisprincipe van manuele lymfedrainage: de luchtkamers van de behandelmanchet vullen zich na elkaar en in een bepaald ritme met lucht. De afwisselende druk die zo ontstaat, kan het vocht van het uiteinde van het ledemaat in de richting van de romp verplaatsen. Het is niet hetzelfde als de hand van een therapeut, maar het kan het belangrijkste werk doen: regelmatig en herhaaldelijk afvoeren. Bovendien kunt u voor de prijs van enkele manuele behandelingen al een kwalitatief goed apparaat aanschaffen dat u jarenlang kunt gebruiken.

Het is echter belangrijk om ook de grenzen duidelijk te zien. Het apparaat maakt de lymfetherapeut niet overbodig. De intensieve kuur, manuele technieken op de lymferegio's van romp en hals, het losmaken van littekens en verhardingen van het bindweefsel, het aanleren van bandageren en de professionele controle van het behandelplan blijven de taak van de therapeut en de behandelend arts. De juiste manier om ernaar te kijken is dus niet "apparaat of therapeut", maar: de therapeut begeleidt en stelt de behandeling in, terwijl het apparaat het resultaat tussen de kuren onderhoudt.

Het apparaat is overigens onder verschillende namen bekend: druktherapieapparaat, golfmassageapparaat, compressietherapieapparaat of pneumatisch compressieapparaat (IPC). De namen verschillen, maar ze verwijzen naar hetzelfde hulpmiddel.

Als u tot hier hebt gelezen, is de belangrijkste vraag vóór de aankoop niet langer: "welk apparaat is het krachtigst?" De juiste vraag is: voor welk probleem, voor welk lichaamsdeel, met welke nauwkeurigheid en hoe vaak wilt u het gebruiken.

Snelkeuze: welk Power Q-apparaat waarvoor?

De onderstaande tabel vervangt geen persoonlijk advies, maar helpt u bepalen in welke richting u kunt denken.

Waarvoor dient een lymfemassageapparaat?

Machinale lymfemassage, preciezer gezegd pneumatische compressietherapie, wordt gebruikt ter ondersteuning van de lymfe- en veneuze circulatie. De luchtkamers van de manchet worden na elkaar opgeblazen en verplaatsen zo het vocht uit de weefsels naar het midden van het lichaam.

Het kan worden gebruikt bij lymfoedeem, lipoedeem, veneuze insufficiëntie, een zwaar gevoel in de benen, restklachten na trombose, bepaalde zwellingen na een operatie en voor sportherstel. Het is geen sportmassageapparaat, geen "spierkneedapparaat" en ook geen wonderapparaat. Het doel is niet pijnlijk samenknijpen, maar ondersteuning van de circulatie met voorzichtige en gereguleerde druk.

Voor een effectieve behandeling is geen extreme druk nodig, maar een geschikt apparaat, een geschikte manchet, de juiste volgorde, nauwkeurige druk en regelmatig gebruik.

Wat is een lymfemassageapparaat?

Een lymfemassageapparaat is in feite een regelbare medische luchtcompressor. Via slangen voert het lucht naar de luchtkamers van de behandelmanchet. De zich vullende kamers oefenen druk uit op het ledemaat of de romp, lopen vervolgens leeg en de cyclus begint opnieuw.

Moderne apparaten drukken niet het hele ledemaat tegelijk samen, maar werken segment voor segment en na elkaar. Zo wordt de lymfe en het veneuze bloed niet heen en weer geduwd, maar gericht verplaatst.

Hoe kiest u een samenstelling die bij u past?

De beslissing bestaat uit drie stappen:

1. Welk lymfemassageapparaat past bij uw aandoening?
2. Welke manchet hebt u nodig en in welke maat?
3. Hebt u een verlengstuk, broek-, romp-, arm- of speciale manchet nodig?

1. Welk lymfemassageapparaat kiest u?

Let bij uw keuze op vier zaken: is het apparaat bedoeld voor thuis of professioneel gebruik, hoeveel luchtkamers kan het systeem bedienen, hoe nauwkeurig kan het worden geprogrammeerd en hoe ernstig is uw aandoening.

Voor thuis of professioneel gebruik?

Voor thuis is in de meeste gevallen een lichter, eenvoudiger te bedienen apparaat met 4 luchtkamers geschikt. Deze apparaten zijn bedoeld voor dagelijks regelmatig gebruik, maar niet voor gebruik de hele dag. Voorbeelden zijn de Power Q-1000 Plus, de Power Q-2200 en de Power Q-1000 Premium.

Voor een praktijk, therapeutische dienstverlening of de dagelijkse behandeling van meerdere patiënten zijn eerder robuustere apparaten met 6 of 12 luchtkamers geschikt: Power Q-8060 of Power Q-8120. Ze zijn zo ontworpen dat ze zelfs een hele dag continu kunnen werken. De apparaten zijn steviger en 3-4 keer zwaarder dan thuisapparaten en daardoor minder geschikt voor bijvoorbeeld reizen.   

Hoeveel luchtkamers hebt u nodig?

Hoe meer luchtkamers een manchet heeft, hoe nauwkeuriger de drukgolf kan worden gestuurd. Dat kan vooral gunstig zijn bij hardnekkiger, ouder of meer fibrotisch oedeem. Meer luchtkamers betekenen echter ook een duurder en groter apparaat en een ingewikkeldere behandeling.

Voor onderhoudsbehandeling thuis is een systeem met 4 luchtkamers meestal volledig geschikt. Niet omdat dit "het beste" is, maar omdat het qua prijs, gebruiksgemak en werking een verstandige keuze is. Als u het zich financieel kunt veroorloven, kies dan voor het apparaat met zoveel mogelijk luchtkamers. Maar als u financieel een compromis moet sluiten, is zelfs het eenvoudigste apparaat beter dan uw oedeem onbehandeld laten (Een goedkoop apparaat is beter dan niets).

Waarom is programmeerbaarheid belangrijk?

Basismodellen werken meestal met dezelfde druk in alle luchtkamers. U kunt alleen de druk en de tijd instellen. Bij mildere klachten is dat meestal voldoende.

Geavanceerdere apparaten bieden meerdere programma's, nauwkeurigere cyclusregeling, drukinstelling per luchtkamer en een langere drukhandhaving. Dat is vooral belangrijk als de zwelling oud is, snel terugkomt, gecompliceerd is of als u door hart- en vaatziekten bijzonder voorzichtig moet worden behandeld. Voor thuis is daarom de Power Q-1000 Premium het meest aanbevolen, meest uitgebreide en nauwkeurigste apparaat. 

Power Q-modellen kort samengevat: welk model waarvoor?

2. Behandelmanchetten: het apparaat is maar de helft van de beslissing

De andere belangrijke vraag is de behandelmanchet. Dit is geen klein accessoire, maar het eigenlijke behandeloppervlak. Als u de verkeerde manchet kiest, haalt u zelfs uit een goed apparaat maar een matig resultaat.

Kies de manchet altijd op basis van het aangedane gebied. Bij armoedeem hebt u een armmanchet nodig. Bij gezwollen benen een beenmanchet. Bij oedeem dat tot aan het bovenbeen of ook tot de romp loopt, kan een romp- of broekmanchet nodig zijn.

Kies de maat op basis van een meting, niet op het oog. Een te strakke manchet is ongemakkelijk. Het opblazen van een te grote manchet duurt juist lang, waardoor de werking afneemt (Als uw voet maat 38 heeft, kunt u geen schoen maat 35 aantrekken en in maat 45 loopt u alleen maar te wankelen). Bespaar niet op die paar minuten die u nodig hebt om de omtrek van uw ledematen te meten! Meet en kies op basis van de verkregen gegevens!

Armmanchet

Deze kan worden gebruikt bij lymfoedeem van de arm, bijvoorbeeld na een borstoperatie of het verwijderen van lymfeklieren. Bij eenzijdige klachten is één manchet meestal voldoende. Voor sportherstel kunnen echter twee armmanchetten praktisch zijn.

Half lange beenmanchet

Vooral bij klachten die tot de enkel of het onderbeen lopen, bij het posttrombotisch syndroom en bij mildere veneuze klachten kan deze geschikt zijn. Kies bij lymfoedeem geen half lange manchet!

Beenmanchet tot aan het bovenbeen

Dit is de meest gebruikelijke keuze bij lymfoedeem van het been, spataderklachten, de toestand na trombose en sportherstel. Bij eenzijdig oedeem kan één stuk voldoende zijn. Bij klachten aan beide zijden is een paar aan te raden. 

Rompmanchet

Deze komt in aanmerking als de zwelling tot het bovenste deel van het bovenbeen, de lies of de romp loopt. Alleen het been behandelen kan dan onvoldoende zijn, omdat het niet genoeg is om het vocht alleen "omhoog te duwen"; ook de verdere afvoer moet worden ondersteund. 
Een rompmanchet lijkt op een brede riem en behandelt de binnenkant van de bovenbenen niet. Als die ook behandeld moet worden, kiest u de broekmanchet.

Broekmanchet

Deze is geschikt voor de behandeling van de bovenbenen, billen en onderbuik. Ook bij lipoedeem, cellulitisbehandeling, als aanvulling na cavitatie of voor sportherstel kan deze worden gebruikt.
De broekmanchet omsluit de bovenbenen rondom en zorgt zo voor een effectievere behandeling dan de riemvormige rompmanchet.

Het volledige assortiment manchetten en accessoires vindt u in de categorie Lymfemassageaccessoires.

3. Zijn er andere accessoires nodig?

Ja. Dat kan nodig zijn.

• luchtslang: de luchtslangen voeren de lucht van het apparaat naar de manchet.
  Bij de Power Q-8060 en de Power Q-8120 wordt de set luchtslangen meegeleverd.
  Voor apparaten met 4 luchtkamers moet u de luchtslangen echter afzonderlijk kiezen, afhankelijk van het aantal manchetten dat u koopt en hoeveel u er tegelijk wilt gebruiken. 
  Als u bijvoorbeeld een paar beenmanchetten hebt gekozen, dus op beide benen tegelijk een manchet draagt, hebt u een dubbele luchtslang nodig, bijvoorbeeld met 2x4 aansluitingen, of 2 luchtslangen met elk 4 aansluitingen. 
  Als u slechts één armmanchet koopt, is één luchtslang met 4 aansluitingen voldoende. 
• verlengstuk: dit is een accessoire dat u met een rits aan de beenmanchet bevestigt om de manchet groter te maken. Als een manchet in maat M bijvoorbeeld net te klein is, kunt u beter een manchet in maat M met verlengstuk kopen dan een maat L. Samen maken ze de behandeling mogelijk. Zodra het oedeem afneemt, kunt u het verlengstuk verwijderen en past de manchet in maat M goed. 

Hoe vaak kunt u machinale lymfemassage toepassen?

U kunt alleen hulp van machinale lymfemassage verwachten als u regelmatig, dus dagelijks, zelf behandelt. Wanneer u een gespannen of vol gevoel of zwelling merkt, is het verstandig zo snel mogelijk te behandelen. Als u wacht tot het ledemaat sterk gespannen aanvoelt, wordt het moeilijker om de zwelling terug te dringen.

Een behandeling duurt meestal 30-40 minuten. De totale dagelijkse behandeltijd op hetzelfde ledemaat mag meestal niet langer zijn dan 120 minuten, tenzij uw behandelend arts of therapeut iets anders adviseert. Twee kortere behandelingen per dag zijn vaak beter dan één lange sessie waarin u denkt: "nu los ik alles op".

De juiste behandeldruk

Het doel van lymfemassage is niet pijnlijk samenknijpen, maar ondersteuning van de lymfe- en bloedcirculatie. Daarvoor is een lage, goed ingestelde druk nodig.

De meeste thuisbehandelingen voor gezondheidsdoeleinden worden uitgevoerd binnen een bereik van 20–60 mmHg. Bij lymfoedeem van de arm kan vaak een lagere druk passend zijn, bij het been een iets hogere. Voor sportherstel kan een andere, hogere druk worden gebruikt, maar behandel lymfoedeem niet met een sportprotocol.

Een druk boven 80-100 mmHg is niet "effectiever", maar kan juist gevaarlijk zijn. De zwelling kan verergeren doordat het weefsel verhardt, het hart kan zwaarder worden belast en er kunnen klachten ontstaan.

Wie denkt dat sterker samendrukken ook beter geneest, vergist zich!

Als uw apparaat verschillende druk per luchtkamer kan instellen, is het bij het been meestal verstandig onderaan een hogere druk en naar boven toe een afnemende drukgradiënt in te stellen. Bij een beenmanchet met 4 luchtkamers kan bijvoorbeeld 60-50-50-40 mmHg een algemene begindruk zijn. Uw individuele toestand, bijkomende aandoeningen en het advies van de therapeut kunnen dit veranderen.

Aanbevolen bereik van de behandeldruk

De onderstaande waarden zijn algemene informatie. Voer behandelingen uit volgens de aanwijzingen van uw behandelend arts of therapeut. Bij hartziekten, onbehandelde hoge bloeddruk, een recent vermoeden van trombose, een infectie of een snel verslechterende toestand is eerst overleg met een arts nodig.