Wat is jicht?
Jicht is een van de meest voorkomende vormen van gewrichtsontsteking (artritis). Een aanval ontstaat meestal plotseling, vaak midden in de nacht: de basis van de grote teen lijkt „in brand te staan”, het gewricht is warm, gezwollen en rood en zo gevoelig dat zelfs het gewicht van een deken ondraaglijk is. De pijn is in de eerste 6-12 uur het hevigst en neemt daarna in de loop van dagen tot weken af.
De meest voorkomende symptomen zijn: hevige, kwellende pijn (meestal in het basisgewricht van de grote teen, maar ook de enkel, knie, elleboog, pols en vingers kunnen worden getroffen), zwelling, warmte en roodheid van de huid, beperkte bewegingsvrijheid door de pijn en daarna, wanneer de aanval afneemt, een onaangenaam gevoel dat dagen tot weken kan aanhouden. Latere aanvallen kunnen steeds langer duren en steeds meer gewrichten treffen.
Kernidee
Jicht is een ziekte met "twee fronten", en dat begrijpen maar weinig mensen: de behandeling van de aanval is alleen brand blussen — de behandeling van de ziekte vindt plaats in de weken zonder aanvallen. Of er een volgende aanval komt, wordt niet in de spreekkamer bepaald, maar thuis: door uw dagelijkse voedingskeuzes en het gedisciplineerd innemen van de voorgeschreven medicatie. De arts stelt de diagnose en de kaders vast — het grootste deel van het werk ligt bij u.
Wanneer moet u onmiddellijk een arts raadplegen?
Als het gewricht warm en rood is EN u ook koorts heeft — hoeft dit geen jicht te zijn: er kan ook een bacteriële gewrichtsinfectie achter zitten, waarvoor spoedbehandeling nodig is. Laat u ook bij een eerste jichtaanval altijd medisch onderzoeken: onbehandelde jicht kan leiden tot toenemende pijn en blijvende gewrichtsschade.
Hoe ontstaat jicht?
Urinezuur is een natuurlijk stofwisselingsproduct van het lichaam: het ontstaat bij de afbraak van purineverbindingen en wordt door de nieren uitgescheiden. Als er te veel wordt aangemaakt (bijvoorbeeld door een purinerijk dieet) of de nieren te weinig uitscheiden, hoopt het urinezuur zich op in het bloed en slaat het neer in de gewrichten in de vorm van scherpe, naaldachtige uraatkristallen. Deze kristallen veroorzaken de pijn en ontsteking van een aanval. Varkensvlees, rundvlees en kalkoen, orgaanvlees (lever, nieren) en zeevruchten zijn rijk aan purine — alcohol (vooral bier) en dranken gezoet met vruchtensuiker verhogen het urinezuurgehalte eveneens.
Een vleesrijk dieet, regelmatig alcohol- en suikerdrankgebruik, overgewicht en bepaalde aandoeningen (hoge bloeddruk, diabetes, hart- en nierziekten) en geneesmiddelen (bepaalde plaspillen, aspirine) verhogen allemaal het risico — net als erfelijke aanleg. Jicht komt vaker voor bij mannen en ontstaat meestal tussen de 30 en 50 jaar; bij vrouwen stijgt het urinezuurgehalte na de menopauze en verschijnen de symptomen meestal dan ook.
Bij sommige mensen treedt de aanval maar één keer op — maar bij de meerderheid keert hij terug en tast onbehandelde, terugkerende jicht het gewricht langzaam aan. De uraatkristallen kunnen zich na verloop van tijd ophopen in knobbeltjes onder de huid (dit zijn tophi — ze verschijnen aan de vingers, handen, voeten en ellebogen) en kunnen zich ook in de urinewegen verzamelen, waardoor nierstenen ontstaan. Daarom is het niet voldoende om de aanvallen te „overleven” — het urinezuurgehalte moet blijvend worden genormaliseerd.
Hoe wordt de diagnose gesteld?
Jicht is vaak „op het eerste gezicht” herkenbaar: een plotselinge, rode en zeer pijnlijke ontsteking van het basisgewricht van de grote teen is zeer kenmerkend. Onderzoeken zijn vooral bedoeld om andere ziekten uit te sluiten: in het laboratorium worden het urinezuur- en creatininegehalte gemeten (let op, de laboratoriumuitslag kan misleidend zijn — sommige mensen hebben een hoge waarde zonder jicht en omgekeerd), met een echo kunnen kristallen zichtbaar worden gemaakt en een röntgenfoto helpt andere vormen van gewrichtsontsteking uit te sluiten.
Wat kunt u doen tijdens een aanval?
Het doel van de behandeling van een aanval is de pijn en ontsteking snel te verminderen. De internationale richtlijn beveelt hiervoor drie geneesmiddelengroepen aan: een niet-steroïde ontstekingsremmer, colchicine of een corticosteroïd — welke voor u geschikt is, bepaalt uw arts op basis van uw andere aandoeningen en geneesmiddelen.1 Wat u daarnaast zelf kunt doen:
Het aanvalsprotocol voor thuis
Laat het aangedane ledemaat rusten en leg het hoog. Koel het met een in een handdoek gewikkelde coldpack, 15-20 minuten, meerdere keren per dag. Drink veel water — een goede vochtbalans helpt bij de uitscheiding van urinezuur. Masseer en verwarm het ontstoken gewricht niet — tijdens een aanval maken beide de situatie erger. En het belangrijkste: begin met de voorgeschreven medicatie aan het BEGIN van de aanval — hoe eerder, hoe korter de aanval.
Als aanvullende mogelijkheid kan softlaser worden overwogen: lokale lichtbehandeling van het ontstoken gewricht kan de pijn en ontsteking verminderen. Belangrijk om eerlijk te zijn: hiernaar is tot nu toe weinig en ouder onderzoek beschikbaar — beschouw het als een aanvullende methode, niet als de pijler van de behandeling. Bij een apparaat voor thuisgebruik wordt één behandeling per dag aanbevolen en heeft u meer sessies nodig dan bij krachtige lasers in de praktijk.
De echte behandeling vindt plaats tussen de aanvallen
Hier wordt het verdere verloop van uw ziekte bepaald. U heeft twee middelen: voeding en — als uw arts het voorschrijft — urinezuurverlagende medicatie.
De basisregels voor uw voeding
Drink veel water en vermijd frisdranken met suiker en vruchtensuiker. Beperk alcohol en laat bier bij voorkeur staan — uit onderzoek blijkt dat bier het risico op een aanval het sterkst verhoogt. Eet weinig vlees — vermijd orgaanvlees en zeevruchten; magere zuivelproducten zijn goede eiwitbronnen. Vermijd grote maaltijden — aanvallen ontstaan opvallend vaak in de nacht na een maaltijd met veel varkensvlees of een zware stoofpot. Houd uw gewicht op peil — afvallen verlaagt het urinezuurgehalte, maar streng vasten verhoogt het tijdelijk, dus val geleidelijk af.
Als de aanvallen terugkeren, u tophi heeft of er al gewrichtsschade zichtbaar is, schrijft uw arts langdurig urinezuurverlagende medicatie voor (meestal allopurinol). Het doel is het urinezuurgehalte in het bloed blijvend onder de streefwaarde te brengen — dit wordt met regelmatige bloedonderzoeken gevolgd en de dosis wordt daarop afgestemd.1
Realistische verwachting
Medicatie vervangt het dieet niet: als u naast de voorgeschreven tablet bier blijft drinken en purinerijk blijft eten, zullen de aanvallen terugkeren. Het omgekeerde geldt ook: stop tijdens een klachtenvrije periode niet op eigen initiatief met de medicatie — het urinezuurgehalte kan ook dan stijgen, alleen zonder symptomen, terwijl de kristallen zich stilletjes verder opbouwen.
Een apparaat voor thuis tegen de pijn van aanvallen
Bij jicht heeft thuis maar één type apparaat zin: een softlaser, als aanvullende behandeling van de pijn en ontsteking tijdens een aanval. U heeft geen meerdere apparaten nodig — één softlaser is voldoende en u kunt hem ook gebruiken bij andere gewrichtsklachten.
B-Cure Laser Classic softlaserapparaat Instapmodel met een breed behandeloppervlak — een comfortabele keuze voor de grote teen en kleinere gewrichten. Behandel het ontstoken gewricht tijdens een aanval eenmaal per dag; het effect bouwt zich op als een kuur.
Personal Laser L400 softlaserapparaat Een krachtigere uitvoering met 808 nm en een kortere behandeltijd — kies deze in plaats van de Classic als u regelmatig meerdere gewrichten wilt behandelen (bijvoorbeeld knie en enkel). U heeft ze niet allebei nodig.
Voordat u met een thuisbehandeling begint
- Eerste aanval die nog niet door een arts is onderzocht – eerst een diagnose, daarna een thuisbehandeling: achter klachten die op jicht lijken, kan ook een infectie of een andere gewrichtsaandoening schuilgaan.
- Koorts, vermoeden van een infectie – ook dan is geen enkele thuisbehandeling aangewezen; onmiddellijk medisch onderzoek is nodig.
- Actieve kanker – gebruik een softlaser alleen met goedkeuring van uw oncoloog.
- Zwangerschap – vraag vóór een behandeling met een apparaat advies aan uw arts.
- Huidletsel of een open wond in het te behandelen gebied – behandel niet totdat de plek genezen is.
Belangrijke informatie
Het is verboden de softlaser op de ogen te richten. Een thuisbehandeling met een apparaat is een aanvulling op de medicamenteuze behandeling — stop daarom niet met uw voorgeschreven geneesmiddelen.
Wat zeggen de onderzoeken?
„Wat telt echt bij de behandeling van jicht?”
De internationale reumatologische richtlijn is duidelijk: bij mensen met terugkerende aanvallen, tophi of gewrichtsschade is langdurige urinezuurverlagende behandeling de sleutel, waarbij het urinezuurgehalte in het bloed onder de streefwaarde wordt gebracht — voor aanvallen zijn ontstekingsremmers, colchicine of corticosteroïden aangewezen. Leefstijl (voeding, vermijden van alcohol en fructose, lichaamsgewicht) maakt integraal deel uit van de aanbeveling.1
„Helpt softlaser echt bij een aanval?”
Eerlijk gezegd: het bewijs hiervoor is beperkt. In een kleinschalig, ouder onderzoek verminderde dagelijkse laserbehandeling bij patiënten met acute jicht de pijn ongeveer even snel als een ontstekingsremmende tablet — dus niet beter, maar mogelijk een vergelijkbare medicijnvrije optie voor mensen die geen tablet kunnen gebruiken. De huidige gegevens ondersteunen geen sterkere claim — softlaser is daarom een aanvulling en geen pijler.2
„Welk eten en drinken is de grootste boosdoener?”
Volgens onderzoeken waarin risicofactoren zijn samengevat, verhogen alcohol, een dieet rijk aan vlees en zeevruchten en dranken met fructose het risico bij beide geslachten — voedingsadviezen zijn dus geen „volkswijsheden”, maar gemeten verbanden. Interessant: bij vrouwen lijkt het effect van zeevruchten nog duidelijker te zijn.3
Veelgestelde vragen
Alle alcohol verhoogt het urinezuurgehalte, maar niet in dezelfde mate: bier is de slechtste keuze (het bevat ook veel purine), sterke drank zit in de middenmoot en het risico van wijn die met mate wordt gedronken is het kleinst. Vanuit het oogpunt van aanvallen is geen alcohol drinken het veiligst — vooral in perioden waarin u er gevoelig voor bent.
Doe dat niet op eigen initiatief. Dat u geen klachten heeft, geeft juist aan dat de medicatie werkt — na stoppen stijgt het urinezuurgehalte weer en bouwen de kristallen zich stilletjes opnieuw op. Beslis over een wijziging van de medicatie altijd samen met uw arts, op basis van de resultaten van controlebloedonderzoek.
Neem zo snel mogelijk de medicatie in die voor de aanval is voorgeschreven — hoe eerder u begint, hoe korter de aanval duurt. Daarna: rust houden, het ledemaat hoog leggen, koelen en veel water drinken. Wat u niet moet doen: masseren, verwarmen, alcohol drinken of proberen de aanval „eruit te lopen”.
Ja — gewichtsverlies verlaagt het urinezuurgehalte en het risico op aanvallen aantoonbaar. Met één belangrijke voorwaarde: val geleidelijk af. Streng vasten en snel gewichtsverlies verhogen het urinezuurgehalte tijdelijk juist en kunnen een aanval uitlokken.
Nee — de hoeveelheid en het soort vlees zijn bepalend. Een kleine portie gevogelte of mager vlees past in het dieet; orgaanvlees, wild en zeevruchten kunt u beter vermijden, en „grote eetpartijen” (veel varkensvlees, zware stoofmaaltijden) al helemaal. De frequentie van uw aanvallen laat zien waar uw persoonlijke grens ligt.
Samenvatting – Snel overzicht
Bronnen
- FitzGerald JD, Dalbeth N, Mikuls T, et al. (2020). 2020 American College of Rheumatology Guideline for the Management of Gout. Arthritis Care & Research. PubMed: 32391934
- Soriano F, Campana V, Moya M, et al. (2006). Photobiomodulation of pain and inflammation in microcrystalline arthropathies: experimental and clinical results. Photomedicine and Laser Surgery. PubMed: 16706692
- Evans PL, Prior JA, Belcher J, et al. (2019). Gender-specific risk factors for gout: a systematic review of cohort studies. Advances in Rheumatology. PubMed: 31234907
