Behandeling van incontinentie met spierstimulatie in de praktijk
Een van de meest doeltreffende manieren om incontinentie te behandelen is met spierstimulatie. Het spierstimulatieapparaat is meestal een heel eenvoudig hulpmiddel en het gebruik ervan is niet ingewikkeld – mits men je de te volgen stappen goed uitlegt. In deze tekst probeer ik dat te doen.
De rol van de sluitspieren van de bekkenbodem
Gezonde sluitspieren van de bekkenbodem omsluiten de urethra en de anus en sluiten sterker naarmate urine of ontlasting van bovenaf drukt. Bij verschillende vormen van incontinentie gaat dit sluitvermogen verloren door verzwakking of uitrekking van de bekkenbodemspieren, afname van de knijpkracht of door overmatige activiteit van de blaas.
De kracht van willekeurig te gebruiken spieren blijft behouden door fysieke activiteit, dat wil zeggen ze zijn trainbaar. Verschillende intieme oefeningen (bekkenbodemoefeningen) hebben als doel de bekkenbodemspieren door specifieke aanspanning te trainen en zo de sluitspieren sterker te maken. Zulke oefeningen vergen tijd; zelfs bij dagelijkse oefeningen zijn maanden nodig voor verbetering.
Waarom spierstimulatie?
Het spierstimulatieapparaat wordt naast spiertraining aanbevolen om die effectiever te maken. De stimulatiebehandeling is doelgericht en geconcentreerd, waardoor er aanzienlijk sneller en sterker resultaat kan worden bereikt dan met alleen oefeningen. Meestal is na 2–3 weken behandeling al verbetering merkbaar, maar 2–3 maanden (dagelijkse) behandeling wordt aangeraden. In die tijd kan er een aanzienlijke verbetering optreden.
Het bereikte niveau kan met onderhoudsbehandelingen behouden blijven, dat wil zeggen met minder frequente behandelingen van bijvoorbeeld 1–2 keer per week.
Bij incontinentie is duidelijk dat spierstimulatie gecombineerd met Kegel-oefeningen het meest effectief is.
Het belang van de juiste behandeling
Voor verschillende vormen van incontinentie is een verschillende behandeling nodig, want de oorzaak van het probleem verschilt.
- Bij stressincontinentie verzwakken de bekkenbodemspieren en bieden ze onvoldoende steun. De behandeling is dan gericht op het versterken van de spieren.
- Bij aandrangincontinentie is de spiertonus verhoogd en is het doel van de behandeling juist ontspanning.
- Bij gemengde incontinentie komen bovenstaande twee vormen samen, dus bestaat het behandelprogramma uit meerdere fasen, met onderdelen gericht op het verminderen van spierspanning en andere op spierversterking.
Wanneer je incontinentie opmerkt, neem dan als eerste stap contact op met een arts zodat het type incontinentie kan worden vastgesteld.
Aanbevolen artikel: Urine-incontinentie en behandeling
Urine-incontinentie betekent moeite met het vasthouden van urine of het onvermogen daartoe, wat zeer onaangename symptomen kan geven en het dagelijks leven bemoeilijkt. In het artikel van Dr. Zátrok Zsolt kun je de belangrijkste informatie leren.
Spierstimulatieapparaten
Op basis van het bovenstaande is het dus belangrijk een apparaat te kiezen dat het juiste programma biedt. Voor de behandeling van de bekkenbodem kun je uit veel verschillende apparaten kiezen.
Er bestaan eenvoudige en goedkope apparaten die in de meeste gevallen voldoende functionaliteit bieden. Voorafgaand aan de keuze is wel onderzoek nodig en de arts moet het type incontinentie vaststellen! De meest voorkomende vorm is stressincontinentie, daarna aandrangincontinentie en vervolgens gemengde incontinentie. Je moet een apparaat kiezen dat het juiste behandelprogramma voor jouw probleem biedt.
Apparaten voor incontinentiebehandeling
De behandelingen van stress-, aandrang- en gemengde incontinentie kunnen met meerdere methoden gebeuren. Spierstimulatie is een van de meest effectieve. Na 2–3 weken behandeling is het gunstige effect voelbaar en bij consequente behandeling vermindert of verdwijnt het probleem in de meeste gevallen aanzienlijk.
Het goedkoopste apparaat (bijv. Kegel Toner) is bijvoorbeeld alleen geschikt voor stressincontinentie en niet geschikt voor aandrang- of gemengde vormen.
Het apparaat Perfect PFE for Men is ontworpen voor de behandeling van mannen (niet aanbevolen voor vrouwen).
De apparaten Biolito, Myolito en UniCare bieden behandelprogramma's voor alle vormen van incontinentie en zijn zowel voor mannen als vrouwen geschikt.
De apparaten Genesy SII, MyoBravo, Premium 400 en Triathlon Pro zijn niet alleen geschikt voor de behandeling van incontinentie, maar bieden ook behandeling voor tal van andere problemen, zoals spier- en gewrichtspijn, ontstekingsgerelateerde bewegingsklachten, enz.
De apparaten evoStim UG, evoStim E en evoStim P zijn bedoeld voor speciale en ernstige gevallen. Ze bieden veel instellingen en de mogelijkheid om de behandelimpuls te "personaliseren". Deze worden meestal door de therapeut of behandelend arts geleverd (bijvoorbeeld via verhuur). Voor deze apparaten is meestal 3–6 maanden behandeling nodig.
Informeer je dus over je eigen probleem vóór aanschaf. Met kennis van het type incontinentie wordt de keuze veel makkelijker.
Voorbereiding op de behandeling
Spierstimulatie geeft alleen resultaat bij dagelijkse en volgehouden behandeling (minimaal 2–3 maanden). Het positieve is dat je de behandeling niet in een praktijk of ziekenhuis hoeft te laten doen, maar in het comfort van je eigen huis, veilig en effectief — en bovendien wanneer het jou uitkomt, zonder aan afspraken gebonden te zijn.
De uitvoering van de behandeling is niet moeilijk. De eerste keren voelt het vreemd, maar na een paar behandelingen raak je eraan gewend en wordt het routine.
- Informeer vóór gebruik van een elektrisch stimulatieapparaat of er geen contra-indicaties zijn voor elektro(stim)therapie, zoals beschreven in deze bron.
- Zoek een plek in huis waar je deze intieme behandeling rustig kunt uitvoeren.
- Zet het apparaat nog niet aan!
- Afhankelijk van of je een behandeling via de huid of via een lichaamsopening uitvoert, pak je zelfklevende elektroden of een behandelsonde.
- Sluit de elektroden of de aansluiting van de vaginale of rectale sonde met de kabel aan op het apparaat.
- Zelfklevende elektroden zijn vooraf met gel voorzien, dus hoef je ze niet nat te maken of in te smeren (dat beschadigt juist de kleeflaag).
- Bij vaginale/rectale sondes maak je deze nat met water of gebruik je glijmiddel. Dit vergemakkelijkt het inbrengen en bevordert de overdracht van de impulsen naar de spieren. Glijmiddel is vooral nuttig als je last hebt van vaginale droogheid.
- Ga comfortabel zitten of liggen. Dit kan zittend, half liggend of liggend zijn. Je kunt je houding tijdens de behandeling veranderen en zelfs bewegen; dit schaadt niet en vermindert de effectiviteit niet. Een ontspannen liggende houding heeft wel de voorkeur.
Uitvoering van de incontinentiebehandeling
- Plak de zelfklevende elektroden op de huid volgens de afbeeldingen hieronder of
- Breng de vaginale sonde in alsof je een tampon zou inbrengen. Afhankelijk van je lichaamsbouw moet deze ongeveer 3–5 cm diep worden ingebracht. Het deel waar de kabel aansluit, moet buiten het lichaam blijven. Bijvoorbeeld de PeriSphera O-sonde heeft een "stop" bij 5,7 cm, dat is de maximale diepte, bij slankere personen kan dit minder zijn.
- Als je een rectale sonde gebruikt, breng deze in in de anus zoals een kegelvormig object. Aan het uiteinde van de sonde zit een "knobbel" die dikker is dan de rest van de sonde. Duw langzaam in, je voelt de knobbel langs de externe en daarna de interne sluitspier passeren. Afhankelijk van je bouw komt de sonde 2–3, maximaal 5 cm diep te zitten.
- De PeriSphera O-sonde heeft een cirkelvormig elektrodeoppervlak, dus het maakt niet uit hoe je hem draait: de behandeling is hetzelfde.
- Er zijn elektroden waarbij het elektrodeoppervlak aan twee zijden zit. Draai de elektrode zo dat de metalen oppervlakken voor-en-achterwaarts wijzen.
- Zet nu het apparaat aan met de aan/uit-knop.
- Kies in het menu van het apparaat het programma dat bij jouw klachten past. Het is belangrijk welk type incontinentie je hebt! Stressincontinentie, aandrangincontinentie, gemengde en fecale incontinentie hebben verschillende impulsen nodig.
- Als je klaar bent, begin dan de intensiteit te verhogen (meestal met een plusknop of een pijl omhoog).
- In het begin voel je niets, daarna verschijnt langzaam een prikkend, tintelend gevoel. Dit wordt door de elektrische stroom veroorzaakt. Je hoeft hier niet van te schrikken; het is doorgaans niet onaangenaam.
- Verhoog de stroomintensiteit geleidelijk.
- Bij sondes is de maximale stroomsterkte meestal 10–30 mA. Ga niet boven 30 mA.
- Hoe groter de stroom, hoe sterker de samentrekking die je voelt. Bij hogere stroom gaat dit echter gepaard met een onaangenaam, prikkelend gevoel. Als het onaangenaam wordt, verlaag dan de intensiteit een paar stapjes. De behandeling mag geen pijn doen.
- Op het display van het apparaat zie je meestal ook de resterende tijd van de behandeling en aan het einde schakelt het apparaat uit.
- Wanneer het gestopt is, schakel het apparaat uit.
- Als je zelfklevende elektroden gebruikte, verwijder ze van je huid en plak ze terug op het plastic vel.
- Als je een sonde gebruikte, trek deze eruit. Pak niet aan de kabel, want die kan beschadigen. Pak de rand van de sonde vast en verwijder zo de sonde.
- Reinig de sonde met lauw water. Doe hem niet in kokend water en zet hem niet in de magnetron!
- Je kunt een desinfecterende oplossing gebruiken voor het reinigen van de sonde.
- Veeg af met een vochtige doek of een ontsmettingsdoek indien nodig. Gebruik geen bijtende reinigings- of desinfectiemiddelen, want die kunnen je apparaat beschadigen.
- Droog de sonde af en bewaar hem op een schone, droge plaats.
Plaatsing van elektrode of sonde
De behandeling van incontinentie kan via de huid gebeuren met zelfklevende elektroden of "van binnenuit" met een sonde die in de vagina of anus wordt ingebracht. Deze methoden zijn niet helemaal gelijkwaardig. Het voordeel van sondegebruik is dat de bekkenbodemspieren direct en van dichtbij gestimuleerd kunnen worden.
Behandeling met een lichaamssonde is doorgaans iets effectiever dan met zelfklevende elektroden, omdat de sonde dichter bij de bekkenbodemspier zit dan de elektrode op de huid en daardoor een directer, sterker effect kan hebben.
Het gebruik van zelfklevende elektroden wordt aanbevolen als je terughoudend bent om een sonde in een lichaamsopening te brengen. Er kunnen ook medische redenen zijn, bijvoorbeeld aambeien, inscheuring van de anus, fistel, enz. In die gevallen is het beter zelfklevende elektroden te gebruiken. De druk van de sonde en de elektrische stroom die direct op een beschadigd slijmvlies of aambeien wordt afgegeven, kan de toch al niet-gezonde situatie verslechteren.
Productaanbeveling: lichaamssondes
De behandeling van incontinentie (dus stimulatie van de bekkenbodemspieren) kan op twee manieren worden uitgevoerd: vanaf het huidoppervlak met zelfklevende elektroden of via sondes die in lichaamsholten (vagina/anus) worden geplaatst. Behandeling met sondes kan effectiever zijn.
Stimulatie door de huid 1: schaamheuvel - heiligbeen
Deze elektrodeplaatsing wordt door veel fabrikanten van stimulators aanbevolen. Naar mijn mening is de afstand tussen de elektroden vrij groot, waardoor de behandeling van de bekkenbodem minder effectief is. Daarnaast kunnen niet alleen de bekkenbodemspieren, maar ook de onderbuikspieren samentrekken als de impuls door deze spieren heen gaat.
Voor deze variant zijn twee grote oppervlakte zelfklevende elektroden (bijv. 50x90 mm) nodig. Eén plaats je op de schaamheuvel. Verwijder het haar in dat gebied. Bij mannen: 2–4 cm boven de basis van de penis. De andere elektrode plaats je achterop op het heiligbeen. De elektroden aansluiten op de twee uiteinden van dezelfde stimulatiekabel. Start het stimulatieprogramma dat bij de vorm van incontinentie past (stress, aandrang of gemengd) en verhoog de impuls totdat duidelijke samentrekkingen ontstaan.
Ik noemde al dat men deze methode elders vaak kan aanbevelen, maar naar mijn mening is de schaamheuvel–heiligbeenplaatsing matig effectief voor de behandeling van incontinentie omdat het te ver van de bekkenbodem ligt.
Stimulatie door de huid 2: liesgebied (binnenkant bovenbeen)
Je kunt zowel grote (bijv. 50x90 mm) als kleinere (bijv. 50x50 mm) zelfklevende elektroden gebruiken. Plaats de elektroden aan beide zijden in de liesplooi. Positioneer ze zo dat de vagina- of anusopening tussen de elektroden ligt. Houd ongeveer een handbreedte afstand tussen de twee elektroden. Start het stimulatieprogramma dat bij de vorm van incontinentie hoort en verhoog de impuls totdat duidelijke samentrekkingen in de bekkenbodemspieren optreden.
Ik beschouw deze versie als effectiever, omdat de stimulatie hiermee direct op de bekkenbodem plaatsvindt en dicht bij de effectiviteit van lichaamssondes kan komen. Zelfklevende elektroden zijn eenvoudiger in gebruik dan lichaamssondes.
Op de volgende afbeelding zie je mogelijke manieren voor stimulatie via lichaamsholten.
Links zie je de positie van een behandelingssonde in de vagina, rechts een sonde in de anus. Sluit in dat geval de twee uiteinden van de kabel die aan het apparaat vastzit aan de twee aansluitingen van de sonde. Start het stimulatieprogramma dat past bij de vorm van incontinentie en verhoog de impuls totdat duidelijke, maar niet onaangename samentrekkingen van de bekkenbodemspieren voelbaar zijn.
Verander de positie van de elektrode met kleine bewegingen (dieper of minder diep) en draai hem zodat je de positie vindt waarin je de krachtigste samentrekkingen voelt. Gebruik glijmiddel bij het inbrengen van de sonde; dat bevordert ook de overdracht van de impulsen.
Ik raad aan alle aanbevolen methoden eens uit te proberen. Op basis van je ervaring kun je beslissen welke de beste werking geeft.
Wanneer kun je resultaat verwachten?
Het effect van spierstimulatie bij de behandeling van incontinentie verschijnt op dezelfde manier als bij lichaamsbeweging: als je het zelden doet, is het effect vergelijkbaar met eens per maand gaan hardlopen — niets. Als je te vaak en met te hoge intensiteit begint, put je de spieren die er niet op voorbereid zijn uit. De gulden middenweg is juist. In de eerste twee weken doe je de behandelingen om de dag. Daarna kun je overstappen op eenmaal per dag.
Als je de hierboven beschreven werkwijze volgt en de behandelintensiteit sterk genoeg instelt, zul je binnen enkele weken duidelijke verbetering voelen. In 2–3 maanden kun je je klachten helemaal laten verdwijnen. Dat is een korte tijd vergeleken met de periode waarin de klachten zijn ontstaan en de tijd die je er al aan lijdt.
Als je klachten verdwenen zijn, is dat fijn, maar ga niet achterover leunen! Als je helemaal stopt met behandelen, verzwakken en vervormen de spieren opnieuw en keren de ongewenste verschijnselen terug. Daarom is het belangrijk onderhouds-, herinneringsbehandelingen te doen. 1–2 keer per week is voldoende om de goede toestand te handhaven. Mocht er toch een terugval zijn, dan heb je weer een intensieve behandelperiode nodig.
Spierstimulatie is een uitstekend en effectief middel en kan bovendien volkomen veilig thuis worden toegepast.
