De gevolgen van bewegingsgebrek voor je lichaam
Bewegingsgebrek (ook wel immobilisatie genoemd) is het onbeweeglijk zijn van het hele lichaam of een deel ervan. Meestal ontstaat deze situatie na een ernstige ziekte of operatie, wanneer je niet in staat bent te bewegen. Het is vergelijkbaar wanneer bij een botbreuk of verwonding een ledemaat niet bewogen kan worden. Veel mensen kiezen uit vrije wil voor «immobiliteit». Een inactieve levensstijl (zitten op het werk, in de auto, voor de tv) en een gebrek aan beweging kunnen dezelfde ernstige gevolgen hebben als de ziekte die het bewegingsgebrek veroorzaakt.
Een bewegingsarme levensstijl vermindert de kracht van je spieren, verkleint de bewegingsvrijheid van gewrichten en verhardt de banden – dit veroorzaakt direct spier- en gewrichtspijn. Bovendien verhoogt het de kans op het ontstaan van osteoporose. Daar kun je echter zelf iets aan doen en verbeteren – begin gewoon regelmatig te bewegen.
Een andere situatie doet zich voor wanneer ziekte je dwingt inactief te zijn! Als een ongeluk of een operatie je aan bed kluistert of wanneer een gebroken ledemaat in het gips zit.
De gevolgen van bewegingsgebrek
Onder immobilisatie verstaan we dat je beweging langdurig beperkt of onmogelijk is. Soms is een lichaamsdeel vastgezet om genezing te bevorderen (bijvoorbeeld gips bij een breuk), andere keren mag je na een operatie geen gewicht op een deel van het lichaam zetten. Wat ze gemeen hebben is dat de beweging van de spieren stopt en daarmee een reeks ongunstige processen op gang komt.
- Er ontstaat oedeemvorming (ophoping van vocht).
- De toename van interstitiële vloeistof maakt het bindweefsel harder en stijver.
- De bloedcirculatie verslechtert en daardoor worden door de ziekte geproduceerde afvalstoffen en toxines niet afgevoerd.
- Een niet-beweegde spier verliest snel massa en kracht, omdat het lichaam geen onnodig (niet-gebruikt) spierweefsel onderhoudt. Atrofie (spierverlies) kan al in 2–3 weken leiden tot meerdere centimeters vermindering van spieromvang.
- Spieren en banden "plakken vast" en dit verslechtert verder de bewegingsvrijheid van gewrichten.
Vermijd volledige immobilisatie zo veel mogelijk!
Hoewel bewegingsgebrek in veel gevallen onvermijdelijk is, doe er dan bewust alles aan om de schadelijke effecten te vermijden! Als volledige rust niet strikt noodzakelijk is, blijf dan niet inactief. Ook al zit je in het gips, probeer te bewegen en actief te blijven! Kruip na een operatie niet weg in bed.
Beweeg en oefen regelmatig de lichaamsdelen en spieren die niet door de operatie of verplichte immobilisatie worden aangetast!
Manuele therapie
Verschillende manuele therapieën (fascia-therapie, flossing, FDM, massage enz.) helpen vastzittende weefsels los te maken, lossen abnormale hechtingen in het bindweefsel op en stimuleren de bloedcirculatie. Dit verbetert de afvoer van afvalstoffen, de stroming van vloeistof tussen weefsels en vermindert het oedeem.
Fysiotherapie
Begin na een operatie of botbreuk zo snel mogelijk met fysiotherapie! Vroegtijdige beweging speelt een cruciale rol in de snelheid van revalidatie. Vraag in ieder geval de hulp van een fysiotherapeut om te weten hoe je je spieren veilig en op de juiste manier mag en moet bewegen. Zijn of haar deskundigheid zorgt ervoor dat je in kleine stappen en in een geschikte tempo vooruitgaat, zonder te overdrijven of jezelf te beschadigen!
Herstel kost tijd en veel oefening! De fysiotherapeut komt meestal eenmaal per dag naar je toe in het ziekenhuis, en dan maar 5–10 minuten. Die bezoeken dienen alleen om te laten zien wat je moet doen!
Als hij of zij weg is, voer dan gedurende de rest van de dag elk uur de getoonde bewegingen uit. Verbetering treedt uitsluitend op als je je hieraan houdt!
Dagelijks 5–10 minuten fysiotherapie verbeteren je fysieke conditie vrijwel zeker niet.
Denk erover na: als 10 minuten fysiotherapie per dag voldoende zou zijn voor snel herstel van kracht, zouden sporters zich vóór de Olympische Spelen met fysiotherapie voorbereiden in plaats van jarenlang meerdere keren per dag zware, zweetverwekkende krachttrainingen te doen!
Nogmaals: de toestand en kracht van spieren kun je alleen verbeteren met beweging. Hoe vaker je per dag fysiotherapie-oefeningen doet, hoe sneller je kunt verbeteren. Het hangt alleen van jou af hoeveel je doet om je kracht terug te winnen. Niemand anders kan JOUW spieren sterker maken, alleen JIJ.
Als je dit begrijpt, ben je al op de goede weg.
Hoe kan een naaste helpen?
Door regelmatig te helpen bij het oefenen. In het begin kan het zelfs nodig zijn fysiek te helpen bij het opzetten in bed – terugliggen en weer overeind komen. Alleen herhaalde oefeningen hebben een versterkend effect. Één keer per dag opstaan heeft geen effect.
In een gemiddeld Nederlands/Belgisch ziekenhuis hebben verpleegkundigen vaak geen tijd om de patiënt grondig en herhaaldelijk te mobiliseren.
De naaste kan echter meerdere keren per dag langskomen en helpen bij het opstaan uit bed, op de been komen en een rondje over de afdeling lopen, even rusten en dit meerdere keren per dag herhalen. Zonder dit zakt de patiënt "in het bed weg", wat hem of haar geleidelijk in een steeds slechtere conditie brengt.
Als de patiënt naar huis mag, begint het revalidatietraject eigenlijk pas echt. Het terugwinnen van kracht kan maanden duren! De ondersteuning en hulp van de naaste is hierin zeer belangrijk.
Elektrostimulatie
Vooral na operaties kan het voorkomen dat het aangedane gewricht dagenlang niet bewogen mag worden. De revalidatie bepaalt hoe snel je terugkeert naar het dagelijks leven. Hiervoor moet je de kracht en massa van je spieren behouden. Dagelijkse oefeningen en hulpmiddelen die het proces versnellen, zijn hierbij van cruciaal belang.
Gebruik een apparaat voor spierstimulatie om spiermassa en -kracht te behouden. Bij spierstimulatie geeft het apparaat elektrische impulsen aan de behandelde spier, waardoor spiercontracties ontstaan – precies zoals tijdens training. Het verschil is dat met een stimulator het gewenste effect in kortere tijd bereikt kan worden. Het voordeel van de stimulator is dat het de gewrichten niet belast.
Een ander toepassingsgebied van spierstimulatie is het versterken van verzwakte spieren door langdurige ziekte. In het vorige hoofdstuk schreef ik dat continue lichaamsbeweging het belangrijkste is. Met verzwakte spieren kan dat erg moeilijk en traag zijn om kracht terug te krijgen.
Het apparaat voor spierstimulatie versnelt het herstel van spierkracht (maar vervangt de fysiotherapie niet). Waar fysiotherapie 6–8 maanden zou kunnen duren, kan gecombineerd met spierstimulatie het herstel in 2–3 maanden bereikt worden. De spierstimulatiebehandeling moet worden toegepast op de grotere spiergroepen die betrokken zijn bij opstaan uit bed, het rechtkomen en lopen, zoals schouders en bovenarmen, buik en romp, bil en dijen.
Voor dit doel zijn apparaten geschikt die programma's hebben voor behandeling van spieratrofie en voor toename van spiermassa en die in staat zijn tegelijk een groot gebied en meerdere spiergroepen te behandelen. 4-kanaals apparaten kunnen hiervoor geschikt zijn.
Voorbeelden van dergelijke apparaten zijn Elite, Elite150, Genesy 300 Pro, Premium 400, Genesy 600, Genesy 1500, Genesy 3000, Runner Pro, Triathlon Pro, Soccer Pro, Cycling Pro. Klik hier voor meer informatie over deze apparaten.
Andere fysiotherapeutische behandelingen
Om het herstel van het beschadigde gebied te bevorderen kun je ook softlasertherapie en ultrageluidtherapie inzetten. De details kun je lezen door op de links te klikken.
Samengevat: streef naar beweging en versnel je herstel, zelfs als bewegingsgebrek onvermijdelijk is. Leer de mogelijke oefeningen van een fysiotherapeut en herhaal ze zo vaak mogelijk. Gebruik spierstimulatie, softlaser en ultrageluid om het herstel te versnellen.
