Burn-out op het werk

Burn-out op de werkplek is een fenomeen dat al bijna 50 jaar wordt bestudeerd in talloze onderzoeken, studies en artikelen, en desondanks pas in 2019 in het officiële diagnostische handboek van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) is opgenomen.

Burn-out is in wezen een specifieke vorm van werkgerelateerde stress: een stadium van fysieke of emotionele uitputting dat gepaard gaat met het ervaren van verminderde prestaties en het verlies van persoonlijke identiteit. De WHO benadrukt dat het hier expliciet om een probleem gaat dat samenhangt met de werkplek en het beroep.

Waarom is herkenning en behandeling belangrijk?

Burn-out is niet per se een eenduidige medische diagnose. Sommige deskundigen denken dat andere aandoeningen, zoals depressie, ten grondslag kunnen liggen aan de klachten. Onderzoeken tonen aan dat degenen die symptomen van werkgerelateerde burn-out ervaren vaak zelf niet geloven dat hun werk de belangrijkste oorzaak is.

Wat wél duidelijk is, is dat deze stresssituatie zowel je fysieke als mentale gezondheid kan beïnvloeden. Het is dus goed om ervan op de hoogte te zijn, zodat je de signalen bij jezelf tijdig herkent en snel actie onderneemt.

Symptomen van burn-out op het werk

Het is nuttig jezelf de volgende vragen te stellen:

• Ben je cynisch of kritisch geworden op je werk?
• Sleur je jezelf bijna het werk in en vind je het moeilijk om de dag te beginnen?
• Ben je lichtgeraakt of ongeduldig tegenover collega’s, klanten of cliënten?
• Ontbreekt de energie die je redelijk en effectief zou maken?
• Heb je moeite met concentreren?
• Ontbreekt het gevoel van voldoening dat je vroeger na behaalde resultaten had?
• Ben je teleurgesteld in je werk?
• Eet je te veel; gebruik je drugs of alcohol om je beter te voelen — of juist om niets te voelen en nergens aan te hoeven denken?
• Zijn je slaapgewoonten veranderd?
• Geven onverklaarbare hoofdpijn, maag- of darmproblemen of andere lichamelijke klachten reden tot zorg?

Als je één of meer van deze vragen met ja hebt beantwoord, is het mogelijk dat je symptomen van burn-out ervaart. Raadpleeg in dat geval een arts of psychotherapeut en praat erover. Deze symptomen kunnen ook bij andere gezondheidsproblemen, zoals depressie, voorkomen.

Mogelijke oorzaken van burn-out op de werkplek

Burn-out kan door verschillende factoren ontstaan, onder andere:

• gebrek aan controle: het niet kunnen beïnvloeden van beslissingen die van invloed zijn op je werk — zoals planning, opdrachten of werklast — kan tot burn-out leiden. In die gevallen moet je je werk zonder de juiste hulpmiddelen uitvoeren.
• onduidelijke functieomschrijvingen: als het niet helemaal duidelijk is wat je verantwoordelijkheden zijn of wat leidinggevenden en anderen van je verwachten, is het niet waarschijnlijk dat je je goed voelt op de werkplek.
• ongezonde werkdynamiek: het kan zijn dat je met een tiran op kantoor moet samenwerken, of dat collega’s (of zelfs je baas) voortdurend ondermijnend gedrag vertonen. Dit kan leiden tot een groot stressniveau.
• extreme werkomstandigheden: wanneer het werk ofwel monotoon ofwel chaotisch is, heb je constant energie nodig om gefocust te blijven — wat tot vermoeidheid en burn-out kan leiden. Soms wordt er stilzwijgend verwacht dat je toch naar het werk komt, zelfs als je mentaal of fysiek niet in staat bent.
• gebrek aan sociaal contact: als je je zowel op het werk als privé geïsoleerd voelt, vergroot dat aanzienlijk het risico op stress. Een productiviteitgerichte cultuur kan het versterken van relaties in de weg staan, wat tot vereenzaming leidt.
• geen balans tussen werk en privé: als je werk zoveel tijd en energie vraagt dat je geen energie overhoudt voor kostbare tijd met familie en vrienden, kun je snel opbranden.

Risicofactoren voor burn-out

Je loopt mogelijk meer risico op burn-out als:

• je je identiteit zo sterk aan je werk koppelt dat er geen balans tussen werk en privé ontstaat — de grenzen vervagen,
• je te veel taken krijgt en veel overuren maakt,
• je onrechtvaardig wordt behandeld,
• er gebrek is aan communicatie en ondersteuning vanuit het management,
• je onnodige tijdsdruk ervaart,
• je altijd probeert alles op te lossen voor iedereen, ongeacht de prijs,
• je beroep een hulpverlenende aard heeft, zoals gezondheidszorg (arts, verpleegkundige), politie, advocaat of docent; maar het kan binnen elke organisatie voorkomen,
• het syndroom vaker voorkomt bij leidinggevenden en beslissers,
• je het gevoel hebt weinig of geen invloed op je werk te hebben,
• je werk eentonig is.

Gevolgen van burn-out

Een genegeerde of onderschatte stresssituatie kan aanzienlijke gevolgen hebben, waaronder:

• overmatige stress,
• vermoeidheid,
• slaapstoornissen,
• verdriet, woede of prikkelbaarheid,
• alcohol- of drugsmisbruik,
• hartaandoeningen,
• hoge bloeddruk,
• type 2 diabetes,
• verhoogde vatbaarheid voor ziekten.

Burn-out op het werk voorkomen en behandelen

Om burn-out te voorkomen zouden werkgevers allereerst moeten onderzoeken welke factoren ervoor zorgen dat mensen tevreden zijn met hun werk (resultaten, erkenning, mogelijkheden voor persoonlijke ontwikkeling). Salaris, arbeidsomstandigheden, relaties en gevoel van veiligheid zijn allemaal zaken die op zichzelf geen tevredenheid garanderen, maar het ontbreken ervan verhoogt de ontevredenheid over werk — en daarmee de kans op burn-out aanzienlijk.

Als het probleem zich al heeft voorgedaan, probeer dan in actie te komen. Begin zo:

• beoordeel je mogelijkheden: bespreek je concrete zorgen met je leidinggevenden. Misschien kunnen jullie samen werken aan het aanpassen van verwachtingen, het bereiken van compromissen of oplossingen. Maak onderscheid tussen doelen die onmiddellijk moeten worden gerealiseerd en wat kan wachten.
• vraag om steun: of je nu bij collega’s, vrienden of dierbaren aanklopt voor hulp, steun en samenwerking kunnen je helpen je staande te houden in uiteenlopende omstandigheden. Als er een werknemershulpverleningsprogramma beschikbaar is, maak daar dan gebruik van.
• probeer ontspannende activiteiten: ontdek programma’s die kunnen helpen bij stressvermindering, zoals yoga, meditatie of tai chi.
• beweeg een beetje: regelmatige lichamelijke activiteit kan helpen stress beter te beheersen. Bovendien kan het de voortdurende aan werk gerelateerde gedachten in je hoofd doen verdwijnen.
• slaap genoeg: slaap draagt bij aan welzijn en helpt je gezondheid te behouden.
• mindfulness: dit is een bewustzijnstoestand die zich richt op de ademhaling; een intensieve alertheid die gaat over het werkelijk waarnemen en beleven van elk moment van onze dag — zonder verkeerde interpretatie of oordeel. In een werkomgeving houdt deze oefening in dat je met openheid en geduld, zonder bekritisering, naar situaties kijkt.

Het opnemen van burn-out als een mentale gezondheidsaandoening en het benadrukken van de verantwoordelijkheid van werkgevers is een belangrijke stap op weg naar herkenning en behandeling van het syndroom. Preventie is echter alleen echt effectief als niet alleen bedrijven, maar ook wij als werknemers op onszelf en op de mensen om ons heen letten en zowel onze fysieke als mentale gezondheid behouden.

Laat niet toe dat veeleisend of ongewenst werk je gezondheid ondermijnt.