Baarmoederverzakking en behandeling

Bij vrouwelijke urine-incontinentie (onvrijwillig druppelen van urine) ligt de oorzaak vaak in een blaasverzakking of een baarmoederverzakking. De blaas of baarmoeder raakt uit positie, zakt naar beneden en drukt op de bekkenbodemspieren. Dit kan een voortdurend onaangenaam gevoel geven, het kan pijn veroorzaken tijdens seksuele omgang en het kan problemen geven met urine- en stoelgangscontrole. De behandeling is veel moeilijker dan bij de "gewone" incontinentie.

Een korte anatomie

De baarmoeder (medische naam uterus) en de blaas (vesica urinaria) liggen in het kleine bekken. De blaas bevindt zich vooraan en onderaan. Daarachter ligt de vagina, en boven de vagina de baarmoeder. Achter de vagina liggen het rectum en de anus.

De blaas en de baarmoeder worden van bovenaf door het peritoneum bedekt en daardoor ook in het bekken vastgehouden. Daarnaast wordt de baarmoeder door banden aan het bekken en het heiligbeen bevestigd. Denk eraan zoals een kroonluchter met een draad of band aan het plafond wordt opgehangen.

De baarmoeder staat als het ware "bovenop" de vagina; de baarmoederhals en de portio steken een beetje in het bovenste deel van de vagina. De vagina zelf is rekbaar, maar niet stijf, en speelt daardoor in beperkte mate een rol bij het steunweefsel.

De bekkenbodemspieren liggen ongeveer 10–15 cm onder de baarmoeder. Zij vormen een sluitplaat aan de onderkant van het bekken en voorkomen dat organen zoals de baarmoeder en de blaas van bovenaf naar beneden "uitglijden".

Delen van de bekkenbodemspieren omsluiten ringenachtig de anus en de urethra. Deze sluitspieren zorgen voor het vasthouden van urine en ontlasting.

Blaasverzakking en baarmoederverzakking

Een baarmoederverzakking (prolapsus uteri) ontstaat wanneer de ophangbanden uitrekken en hun steun verliezen. Door het langer worden van deze banden zakt de baarmoeder dieper in het bekken.

Als gevolg daarvan duwt eerst de portio en de cervix vanaf boven in de vagina.

Bij een blaasverzakking (prolapsus vesicae urinariae) zakt het achterste deel van de blaas naar beneden en bolt uit in de vagina.

Wat veroorzaakt het?

Meestal is het het gevolg van verzwakking van de bekkenbodemspieren en het steunweefsel. Oorzaken kunnen zijn:

• Zwangerschap, moeilijke bevalling en letsel van banden en bekkenbodemspieren tijdens de partus.
• Komt vaker voor bij mensen met overgewicht, omdat vet zich niet alleen onder de huid ophoopt. Ook tussen de buikorganen (in het mesentrium) kan een dikke vetlaag ontstaan die als extra gewicht op de darmen en inwendige organen drukt en ze als het ware naar beneden trekt.
• Lager oestrogeengehalte na de menopauze
• Chronische verstopping of langdurig persen bij de stoelgang
• Chronische hoest of bronchitis
• Herhaald zwaar tillen
• De situatie wordt verergerd en kan zelfs veroorzaakt worden door gebrek aan lichaamsbeweging of door een langdurig zittende houding. Deze factoren verzwakken en rekken de bekkenbodemspieren, waardoor de ondersteunende kracht afneemt.

Symptomen

In milde gevallen veroorzaakt het zakken van de blaas of baarmoeder geen symptomen. Later kun je het volgende opmerken (meestal niet alles tegelijk):

• Een onaangenaam gevoel in de vagina, in het bekken, de onderbuik, de lies of de onderrug. Vaak een zeurende pijn die tijdens seksuele omgang of menstruatie kan verergeren.
• Je voelt een "gewicht" of druk, alsof er iets uit je vagina wil vallen.
• Bij zelfonderzoek of bij het schoonmaken voel je iets dat in de vagina uitpuilt.
• In ernstige gevallen steekt het slijmvlies of de portio uit de vagina. Dit kan uitdrogen, gaan schuren, jeuken of kleine wondjes geven die soms kunnen bloeden.
• Je urineert ongewenst met druppels. Dit kan erger worden bij tillen, hoesten of niezen.
• Je hebt vaak aandrang om te plassen.
• Urineweginfecties treden herhaaldelijk op omdat je blaas niet volledig kan ledigen.
• Er ontstaan problemen bij de stoelgang.
• Seksuele omgang wordt pijnlijk. Tijdens seks kun je onvrijwillig urineverlies merken. Mogelijk word je ook minder makkelijk orgasmeerbaar.

Diagnose

Bij zelfonderzoek kun je voelen dat je vagina is verkort of dat er iets van voren of boven aandrukt. Bij blaasverzakking is aan het onderste en middelste deel van de vagina van voren de uitpuilende blaas voelbaar of zichtbaar. Bij baarmoederverzakking zakt de portio en cervix vanaf het bovenste deel van de vagina naar beneden en is dit voelbaar.

Meestal merkt je gynaecoloog dit tijdens een routinematig onderzoek of bij een uitstrijkje/kolposcopie.

Het kan bevestigd worden met beeldvormend onderzoek zoals echografie of MRI, maar meestal is dat niet nodig omdat het klinisch duidelijk is.

Behandeling

De behandeling van baarmoeder- en blaasverzakking is tweeledig.

Enerzijds probeert men de "ondersteuning" te verbeteren door de bekkenbodemspieren te versterken. Omdat spierversterking tijd kost, ontwikkelt het effect zich gedurende 2–3 maanden (bij dagelijkse oefening). Daarom worden moderne methoden vaak thuis toegepast met behulp van apparaten, die je zelf moet gebruiken. Zo hoef je niet dagelijks naar de praktijk te reizen.

In ernstige gevallen wordt de baarmoeder of blaas chirurgisch hoger geplaatst door gynaecologische plastische chirurgie. Met chirurgische laser zonder snijden probeert men de elastische vezels van de vagina te versterken en zo de steun te verbeteren. Met invasieve, dat wil zeggen laparoscopische of open buikoperaties, wordt een "band" aan de baarmoeder vastgezet en het andere uiteinde bevestigd aan het heupbeen of een andere structuur, waardoor de baarmoeder weer op zijn plaats wordt getrokken.

Er zijn verschillende methoden om de bekkenbodemspieren te versterken.

vaginale gewichten

Verschillende vormen van medische voorwerpen die in de vagina worden geplaatst (kegel, blok, Fleur-kogel, enz.) versterken ook de bekkenbodemspieren. Om te voorkomen dat ze uitglijden span je de spieren aan en train je hiermee de bekkenbodem. Het juiste formaat instrument schrijft de arts voor.

speciaal pessarium

Een ringvormig, flexibel instrument dat in het bovenste deel van de vagina wordt geplaatst (ook pessarium genoemd, maar verschillend van het pessarium dat voor anticonceptie wordt gebruikt). Het pessarium helpt de baarmoeder en blaas te ondersteunen en kan voorkomen dat ze in de vagina zakken. Je kunt het pessarium eruit halen, reinigen en na enige oefening gemakkelijk weer terugplaatsen.

Bekkenbodemtraining (intimgymnastiek)

Oefeningen waarbij je bewust de bekkenbodemspieren aanspant. Het effect wordt verwacht na maandenlange "training". Tweemaal tot driemaal per dag 30 minuten oefenen is optimaal. Bekkenbodemtraining is de goedkoopste en eenvoudigste methode, maar ook de langzaamste en meestal het minst effectief.

biofeedback

Een apparaat dat met een sensor in de vagina of anus de bekkenbodemoefeningen ondersteunt. Het apparaat detecteert het aanspannen van de spieren en geeft feedback, bijvoorbeeld met een getal of een licht dat de contractiekracht aangeeft. Het biofeedbackapparaat behandelt niet op zichzelf, maar helpt je de oefeningen het meest effectief uit te voeren. Met biofeedback bereik je sneller en effectiever resultaten dan met alleen bekkenbodemtraining.

FES, oftewel functionele elektrische stimulatie

Een apparaat traint de bekkenbodemsluitspieren voor jou. Via een elektrode die in de vagina of anus wordt geplaatst, worden de bekkenbodemspieren direct gestimuleerd. Door de stimulatie trekken de spieren samen en ontspannen ze weer, wat hetzelfde effect heeft als trainen. De stimulatiebehandeling is aanzienlijk effectiever dan vrijwillige bekkenbodemoefeningen en geeft daardoor sneller resultaat. Toch is gewoonlijk 8–10 weken behandeling nodig. Daarna kun je overschakelen op onderhoudsbehandelingen (1–2 keer per week) om het effect te behouden. (Als je volledig stopt met de behandelingen, verzwakken de spieren na verloop van tijd en kan het probleem terugkeren).

biofeedback + FES (functionele stimulatie)

Het meest moderne en effectieve – en tegelijk duurste – apparaat combineert biofeedback en functionele stimulatie. De sonde in de vagina of anus detecteert wanneer je de spieren bewust aanspant. De stimulator helpt dan mee en maakt de spiercontractie effectiever. Het gecombineerde biofeedback + stimulator apparaat is de meest effectieve methode voor thuisbehandeling van incontinentie.

Incontinentie behandelapparaten

Stress-, aandrang- en gemengde incontinentie kunnen met verschillende methoden behandeld worden. Spierstimulatie is een van de meest effectieve methoden. Na 2–3 weken behandeling is een gunstig effect voelbaar en bij consequente behandeling verdwijnen de klachten in de meeste gevallen of nemen ze sterk af.

Klik hier en kies uit onze apparaten! →

Is het effect van stimulatie gegarandeerd?

In milde gevallen: ja, in matige en ernstige gevallen: nee.

Het is zeker dat bij voldoende duur en intensiteit van de stimulatie de bekkenbodemspieren sterker worden. Dit effect kan bij milde baarmoeder- of blaasverzakking op zichzelf voldoende zijn.

Bij matige en ernstige gevallen, wanneer de baarmoeder of blaas al ter hoogte van de vaginale ingang voelbaar is of zelfs uitpuilt, zal stimulatie slechts tot enige verbetering leiden. Dit is waarschijnlijk niet voldoende om volledig klachtenvrij te worden.

Dat komt omdat de positie van de baarmoeder vooral door de van boven bevestigende banden wordt bepaald en niet door de bekkenbodemspieren die 10–15 cm eronder liggen. Net zoals een kroonluchter niet door de vloer wordt gedragen maar door de ophangdraad aan het plafond.

Als de baarmoeder of blaas volledig naar beneden is gezakt, helpt stimulatie op zichzelf niet. Een naar de grond hangende kroonluchter duw je ook niet van onderaf met stutten omhoog, je verkort het ophangkoord. Op dezelfde manier duw je een ernstig verzakte baarmoeder niet van onderaf terug; dan blijft alleen een chirurgische oplossing (laser, laparoscopie of open buikoperatie) waarbij de ophangbanden "gerepareerd" worden.

Als een baarmoeder- of blaasverzakking tijdig wordt ontdekt, kun je met stimulatie volledige klachtenvrijheid bereiken. De verkregen gunstige toestand kan worden behouden door regelmatige lichaamsbeweging, oefeningen, gewichtsverlies en het vermijden van een zittende levensstijl.