Kulcsgondolat
Bij een lichte tot matige verzakking kan bekkenbodemspiertraining de steun verbeteren en de symptomen verminderen. In gevorderde gevallen is een operatie noodzakelijk – maar ook daarna blijft rehabilitatietraining belangrijk.
Een beetje anatomie – wat houdt de baarmoeder op zijn plaats?
De baarmoeder en de blaas liggen in het kleine bekken. De blaas bevindt zich vooraan en onderaan, daarachter de vagina, boven de vagina de baarmoeder, en achter de vagina het rectum. Twee systemen houden deze structuren op hun plaats:
Van boven: het peritoneum en sterke banden (breed ligament, utero-sacrale banden, ophangbanden) verankeren de baarmoeder aan het bekken en het heiligbeen. Stel je voor hoe een kroonluchter met een draad aan het plafond hangt – deze structuren houden vooral de baarmoeder op zijn plaats.
Van onder: de bekkenbodemspieren vormen als het ware een sluitplaat die de organen van het kleine bekken ondersteunt. Deze spieren omsluiten de urethra, de vagina en de anus en zorgen voor het vasthouden van urine en ontlasting.
Het mechanisme van verzakking
Baarmoederverzakking: De ophangbanden rekken uit en verliezen hun stevigheid → de baarmoeder zakt naar beneden → de baarmoederhals duwt in de vagina. Blaasverzakking: De achterwand van de blaas zakt en bolt naar binnen in de vagina.
Wat veroorzaakt verzakking?
Baarmoeder- en blaasverzakking ontstaan door verzwakking van de bekkenbodemspieren en het steunweefsel. Belangrijke risicofactoren zijn:
| Risicofactor | Hoe werkt het? |
|---|---|
| Zwangerschap en bevalling | Bij zware geboorte kunnen de banden en de bekkenbodemspieren beschadigen of uitrekken |
| Obesitas | Buikvet werkt als extra gewicht op de inwendige organen en trekt ze naar beneden |
| Menopauze | De daling van oestrogeen verzwakt de elasticiteit van het weefsel |
| Chronische hoest, obstipatie | Langdurig verhoogde intra-abdominale druk belast de bekkenbodem |
| Herhaald zwaar tillen | Stapsgewijs rekken en verzwakken van de draagstructuur door toenemende druk |
| Zittende levensstijl, weinig beweging | De bekkenbodemspieren verzwakken, de steun vermindert |
Welke klachten kan het veroorzaken?
In milde gevallen veroorzaakt een verzakking geen klachten – veel vrouwen weten er niet van. De symptomen ontstaan geleidelijk:
Een onaangenaam gevoel in de vagina, het bekken, de onderbuik of de onderrug. Een zeurende pijn die tijdens seks of menstruatie kan toenemen. Je voelt een "zwaar gevoel" of druk, alsof er iets uit de vagina wil vallen. Bij zelfonderzoek of tijdens het wassen kun je merken dat er iets uitpuilt in de vagina.
Urineverlies in druppels – duidelijker bij tillen, hoesten of niezen. Vaak aandrang om te plassen. Herhaalde urineweginfecties omdat de blaas niet volledig kan ledigen. Problemen bij de stoelgang.
Seks kan pijnlijk worden. Er kan ongewild urineverlies optreden tijdens seks. Het bereiken van een orgasme kan moeilijker worden.
Bij ernstige verzakking kan het slijmvlies of zelfs de baarmoederhals uit de vagina naar buiten puilen. Dit kan uitdrogen, gaan schuren, jeuken en kleine wondjes of bloedingen geven. In zulke gevallen is een chirurgische behandeling nodig.
Diagnose
Verzakking wordt meestal tijdens een routinematig gynaecologisch onderzoek of bij colposcopie ontdekt. Beeldvorming met echo of MRI kan bevestigen, maar vaak volstaat het lichamelijk onderzoek.
Behandelopties
De behandeling hangt af van de ernst van de verzakking. Er zijn twee hoofdrichtingen: verbetering van de ondersteuning door spiertraining en chirurgische ingreep.
Intimgymnastiek (Kegel-oefeningen): Bewuste bekkenbodemcontracties, 2–3 keer per dag 5–10 minuten. Goedkoop en overal uit te voeren, maar het resultaat kan lang op zich laten wachten (maanden).
FES (functionele elektrostimulatie): Het apparaat geeft via een vaginale of anale sondes pulsen die spiercontracties opwekken – effectiever geconcentreerd dan vrijwillige oefeningen. Dagelijks 20–30 minuten, gedurende minstens 8–10 weken. Daarna is onderhoudsbehandeling (1–2 keer per week) nodig om het effect te behouden.
Combinatie Biofeedback + FES: Het apparaat detecteert wanneer jij de spieren aanspant en helpt bij de contractie – de twee effecten versterken elkaar. Deze gecombineerde methode geeft vaak het snelste en beste resultaat voor thuisbehandeling.
Vaginale gewichten (ballen): Medische hulpmiddelen die in de vagina worden geplaatst (bijv. Fleur bal, Fleuron set) trainen de spieren passief doordat je ze vasthoudt. Om uitglijden te voorkomen spannen de bekkenbodemspieren zich aan.
Pessarium: Een ringvormig, flexibel instrument dat in het bovenste deel van de vagina wordt geplaatst en de baarmoeder en blaas ondersteunt. Het is verwijderbaar, reinigbaar en opnieuw plaatsbaar. Een pessarium wordt door de arts voorgeschreven.
Bij ernstige, gevorderde verzakking is een operatie noodzakelijk:
Laserbehandeling: Zonder snijden richt men zich op het herstellen van de elasticiteit van vaginale vezels.
Laparoscopische/abdominale operatie: Er wordt een band aan de baarmoeder gehecht en vastgemaakt aan het heupbeen of een andere structuur om de baarmoeder weer omhoog te trekken.
Ook na operatie is rehabilitatieve spiertraining belangrijk om het resultaat te behouden.
Wat kun je verwachten van spiertraining?
Bij de kroonluchtermetafoor blijft het: de baarmoeder wordt vooral door de banden van boven op zijn plaats gehouden – niet door de bekkenbodemspieren eronder. Spiertraining verbetert de ondersteuning, maar verkort de banden niet.
| Mate van verzakking | Wat mag je van spiertraining verwachten? |
|---|---|
| Mild (baarmoederhals in het bovenste derde van de vagina) | Training kan op zichzelf volledige klachtenvrijheid opleveren. De verbeterde steun van de bekkenbodemspieren kan lichte rek van de banden compenseren. |
| Matig (baarmoederhals tot het midden van de vagina) | Verbetering van klachten is te verwachten – maar volledige klachtenvrijheid is niet gegarandeerd. Training kan de progressie vertragen. |
| Ernstig (uitpuiling bij of voorbij de vaginale opening) | Spiertraining alleen is niet voldoende. Een operatie is nodig – daarna maakt spiertraining onderdeel uit van de revalidatie. |
Belangrijk
Als de verzakking tijdig wordt ontdekt, bieden bekkenbodemtraining en elektrostimulatie een reële kans op klachtenvrijheid. De bereikte verbetering kan worden behouden door regelmatige lichaamsbeweging, oefeningen, een gezond gewicht en het vermijden van langdurig zitten. Stop je met trainen, dan kunnen de spieren geleidelijk verzwakken en kunnen klachten terugkeren.
Welk apparaat kies je?
| Szegmens | Apparaat | Voor wie? | Hoofdzakelijk voordeel |
|---|---|---|---|
| Instap | Fleur vaginale bal | Preventie, milde klachten, training zonder stroom | Passieve spiertraining, overal draagbaar |
| Fleuron set | Progressieve spieropbouw, meetbare vooruitgang | 4 gewichtsniveaus, stapsgewijs | |
| Kegel Toner | Enkele stimulatie voor milde–matige stressincontinentie | 2 programma's, eenvoudig in gebruik, gunstige prijs | |
| Midden | Biolito | Stress-, aandrang- en gemengde incontinentie | 2 kanalen, 10 programma's, goede prijs-kwaliteitverhouding |
| Perfect PFE Women | Voor vrouwelijke stress/aandrang-incontinentie | Op vrouwen afgestemde 4 programma's, met sonde | |
| Myolito | Incontinentie + pijnbestrijding gecombineerd | TENS + EMS + FES in één apparaat, 12 programma's | |
| Premium | Sure Pro | Aandrangincontinentie, tibiális zenuwstimulatie | 15 programma's, 2 kanalen, TIBN, oplaadbare accu |
| evoStim UG | Verschillende incontinentietypen + pijn + vaginisme | 5 programmagroepen, IntelliSTIM, 6 compatibele sondes | |
| evoStim P | Revalidatie gecontroleerd met biofeedback | Druk-biofeedback, ETS, realtime terugkoppeling | |
| evoStim E | Klinisch niveau meting, EMG-biofeedback | EMG-biofeedback, objectieve spierkrachtmeting |
Het volledige assortiment vind je in de inkontinentieapparaten categorie.
Wanneer moet je geen elektrostimulatie gebruiken?
- Hartpacemaker (pacemaker)
- Zwangerschap
- Actieve tumor in het behandelingsgebied
- Acute ontsteking of infectie in het kleine bekken
- Ernstige verzakking (uitpuiling) – eerst is chirurgische behandeling nodig
Intimgymnastiek (Kegel-oefeningen) kan in de meeste van bovenstaande gevallen meestal wel worden uitgevoerd – de beperkingen gelden voor elektrostimulatietoestellen. Raadpleeg je behandelend arts.
Veelgestelde vragen
Bij een milde verzakking kan spiertraining de ondersteuning verbeteren en leiden tot klachtenvrijheid. Bij matige verzakking verminderen de klachten vaak, maar volledige herstel is niet altijd gegarandeerd. Bij ernstige verzakking is een operatie nodig.
Met elektrostimulatie is bij dagelijkse behandeling na 8–10 weken voelbare verbetering te verwachten. Met alleen Kegel-oefeningen duurt het meerdere maanden. Onderhoudsbehandeling (1–2 keer per week) is nodig om het resultaat te behouden.
Ja. De operatie herstelt de banden, maar verbetert de conditie van de ondersteunende spieren niet. Revalidatie met spiertraining helpt het resultaat duurzaam te houden.
Bij baarmoederverzakking zakt de baarmoeder van bovenaf in de vagina. Bij blaasverzakking bolt de achterwand van de blaas naar binnen in de vagina (vanaf de voorzijde). Beide worden veroorzaakt door verzwakking van de bekkenbodem en komen vaak samen voor.
Het risico kan worden verminderd door regelmatige bekkenbodemtraining, een gezond gewicht, het vermijden van zwaar tillen en behandeling van chronische hoest of obstipatie. Gericht trainen is vooral belangrijk na de bevalling en rond de menopauze.
Lees verder
Behandeling van incontinentie – volledige gids →
Urine-incontinentie en behandeling →
Behandeling in de praktijk – protocollen →
De valkuil van volwassen luiers →
Handleiding Intimgymnastiek →
Alle incontinentieapparaten →
Samenvatting – snelle overzicht
Bronnen
- Todhunter-Brown A, Hazelton C, Campbell P, et al. (2022). Conservative interventions for treating urinary incontinence in women: an Overview of Cochrane systematic reviews. Cochrane Database Syst Rev. 9(9):CD012337. DOI: 10.1002/14651858.CD012337.pub2
