Wondroos, een bacteriële huidinfectie

Hoe ontstaat wondroos?

Wondroos (erysipelas) wordt meestal veroorzaakt door bacteriën genaamd Streptococcus pyogenes.

Deze bacteriën dringen je lichaam binnen via beschadigingen, scheurtjes of wonden in de huid. Kleine snijwondjes, schaafwonden, brandwonden, wonden of zelfs insectenbeten kunnen zulke “toegangswegen” vormen.

Gezonde huid heeft een beschermende laag die het binnendringen van bacteriën verhindert. Als de huid echter beschadigd is of het immuunsysteem verzwakt is, raakt die beschermlaag aangetast en kunnen bacteriën gemakkelijker binnendringen.

Hoe verspreidt wondroos zich?

Veel patiënten vrezen dat familieleden de wondroos kunnen krijgen.

Die angst is maar deels terecht. Wondroos wordt niet als een zeer besmettelijke aandoening gezien. Direct contact met de bacterie is nodig en meestal veroorzaakt het alleen een infectie als de huidbarrière beschadigd is.

In eenvoudige bewoordingen kan een familielid jouw wondroos krijgen als die persoon je ontstoken huid grondig aanraakt of wrijft en vervolgens met diezelfde hand een eigen wond, oog of mond besmet.

Als die persoon nadat hij je been heeft aangeraakt zijn handen grondig wast en ontsmet (bijv. met een ontsmettingsmiddel zoals bleekwateroplossing), is de kans dat hij de ziekte krijgt minimaal.

De veroorzaker verspreidt zich niet via de lucht; alleen in dezelfde kamer aanwezig zijn is dus geen risico voor overdracht.

Direct contact met de geïnfecteerde huid is nodig. Als je een wondroos-plek behandelt, let dan extra op hygiëne. Gebruik wegwerphandschoenen en let op handontsmetting.

Symptomen van wondroos

Het treedt het vaakst op aan de onderste ledematen, maar kan ook op andere huidgebieden voorkomen, zoals de armen, bil, buik en zelfs het gezicht. Meestal is het op grond van de symptomen goed te herkennen.

• Roodheid: Op het aangedane gebied ontstaat een hevige roodheid. Wondroos (erysipelas) blijft niet op de plek van binnendringing, maar begint zich te verspreiden.
  De huid heeft een rijk netwerk van lymfevaten en zodra de bacteriën in de lymfevaten komen, verspreiden ze zich daar.
  Daarom is een kenmerkend symptoom van wondroos dat de roodheid vanaf de binnendringingsplek langs de lymfevaten omhoog verspreidt.
  Vroeger noemde men dit een “vlamachtige” verspreiding. Dat wil zeggen dat de roodheid langs sommige lymfevaten omhoog loopt, met een smalle bovenkant die naar beneden toe wijder wordt.
• Zwelling: De huid op het gebied van wondroos zwelt op en voelt strak aan. Deze zwelling kan zich ook rond het geïnfecteerde gebied voordoen.
• Warmte en pijn: De huid kan warm aanvoelen, en er kunnen gevoeligheid en pijn optreden. De pijn kan variëren in intensiteit en verergert bij druk of aanraking.
• Koorts en algemene klachten: Wondroos gaat meestal gepaard met koorts, die mild of hoog kan zijn. Andere algemene symptomen kunnen rillingen, hoofdpijn, vermoeidheid en spierpijn zijn.
• Blaasjes of pustels: Op het ontstoken gebied kunnen kleine blaasjes verschijnen die helder vocht (lymfe) of pus bevatten.
• Regionale lymfeklierzwelling: Als de infectie de nabijgelegen lymfeklieren bereikt, kunnen die gezwollen, gevoelig en pijnlijk zijn.

Complicaties van wondroos

Verwaarloosde wondroos kan ernstige complicaties veroorzaken!

Sepsis (bloedvergiftiging): Zonder behandeling of bij onjuiste antibiotica kunnen de bacteriën in de bloedbaan terechtkomen en een ernstige sepsis veroorzaken, wat levensbedreigend kan zijn.

Huidproblemen: Na wondroos kunnen restverschijnselen op de huid achterblijven, zoals verkleuring, vlekken of littekens.

Lymfoedeem (ook wel lymfoedeem genoemd): Eerder noemde ik dat de verwekkers van wondroos zich via de lymfevaten verspreiden en daar ontsteking veroorzaken. De littekenvorming door de ontsteking kan de lymfevaten beschadigen, verstoppen of afsluiten. Zelfs een enkele episode van wondroos kan blijvend lymfoedeem tot gevolg hebben. Bij herhaalde episodes is dat vrijwel zeker het geval.

Het lymfestelsel heeft als taak de lymfe uit de weefsels te verwijderen. Kleine lymfevaten verzamelen de lymfe in het lichaam en voeren deze door naar grotere lymfevaten, die naar de lymfeklieren leiden. De lymfeklieren filteren de lymfe en verwijderen cellen en stoffen die belangrijk zijn voor de immuniteit. Als ontsteking door wondroos de lymfevaten beschadigt, stopt de normale werking van het lymfestelsel. Dit leidt tot oedeem (zwelling).

Lymfoedeem veroorzaakt door wondroos is een blijvende, niet te genezen aandoening.

Wat te doen bij vermoeden van wondroos

Neem onmiddellijk contact op met een arts (je kunt beginnen bij de huisarts, maar ook een dermatoloog raadplegen). Hoe eerder de juiste antibioticabehandeling start, hoe kleiner het risico op complicaties.

Wondroos kan NIET thuis worden behandeld met huismiddeltjes, weken, brandnetelthee of zalven!

Als de symptomen verschijnen, vermijd inspanning. Zelfs de spierbewegingen door lopen kunnen de verspreiding van de infectie bevorderen.

Knijp niet, masseer niet en krab niet aan het getroffen gebied, want daarmee verspreid en vererger je de infectie.

Houd het aangedane gebied schoon en droog.

Breng niets op de plek aan en wrijf er niet overheen! Natte kompressen verzachten de huid verder en bevorderen de verspreiding van bacteriën.

Koel het! Droge koeling (gebruik in geen geval een nat kompres) vermindert de ontsteking en verlaagt de huidtemperatuur, wat ongunstig is voor de bacteriegroei en de verspreiding van de infectie vertraagt. Met droge koeling bedoel ik het gebruik van een koelpack of een zakje diepvrieserwten; leg dit niet direct op de huid, maar plaats een laag handdoek tussen huid en koelmiddel. Zo wordt de huid niet nat, maar werkt de koeling wel effectief.

Koel telkens 10–15 minuten. Langere koeling kan bevriezingsletsels veroorzaken.

Laat anderen niet met blote handen aan de wond zitten. Als dat toch gebeurt, moeten zij onmiddellijk hun handen wassen met zeep en lauw water en vervolgens een handdesinfecterend middel gebruiken, bijvoorbeeld een huishoudelijke bleekwateroplossing.

Hersteltijd van wondroos

Met de juiste behandeling duurt het herstel van wondroos meestal 1–2 weken, maar dit kan van meerdere factoren afhangen.

Wanneer je begint met antibiotica – dit is de basistreatment – kun je al na 2–3 dagen een vermindering van de klachten merken. Koorts en een algemeen ziek gevoel verdwijnen doorgaans binnen de eerste 48 uur, terwijl het rode, gezwollen huidgebied in 7–10 dagen begint te verbleken.

Voor volledig herstel is het belangrijk om de volgende regels strikt na te leven.

• Gebruik de door de arts voorgeschreven antibioticum volgens de aanwijzingen.
• Het is belangrijk om de tablet steeds op hetzelfde tijdstip in te nemen – zo blijft het medicijnniveau in het bloed constant.
• Neem de voorgeschreven hoeveelheid volledig af, ook als je je al beter voelt!
• Rust veel, vooral in de eerste dagen, want je immuunsysteem werkt het best in rusttoestand.
• Houd het geïnfecteerde gebied schoon en droog! Niet afdekken met natte kompressen of weken!
• Als er koorts of pijn optreedt, neem dan een koorts- of pijnstiller.

Neem beslist contact op met een arts als de klachten na 3 dagen (bij juiste medicijninname) niet verbeteren, of als er nieuwe symptomen ontstaan. Ook is medische hulp nodig als de roodheid zich verder uitbreidt of als de koorts aanhoudt.

Aangezien wondroos de neiging heeft terug te keren, let ook na volledig herstel op preventie. Bescherm de huid tegen verwondingen en behandel ook kleine wondjes meteen.

Lees meer over lymfoedeem en behandelopties