Plantaire fasciitis

Plantaire fasciitis (medisch: fascia plantaris ontsteking) is een van de meest voorkomende oorzaken van voet- en hielpijn. Onder de voetzool loopt een dikke bindweefselplaat (vroeger: fascia) van de tenen naar het hielbeen. Ontsteking doet zich vooral voor op de plaats waar deze aan het bot vastzit, dus bij het hielbeen of aan de voorvoet ter hoogte van de teenbasis. Het eerste klachten teken is stekende pijn bij de eerste stappen in de ochtend. Na een paar stappen 'loopt het in', maar na verloop van tijd blijft de pijn langer aanhouden. Het is erg moeilijk er volledig vanaf te komen. Behandeling kan thuis plaatsvinden, maar reken op weken tot eerder maanden van regelmatige therapie voor volledige genezing.

Wat is de plantaire fascie?

De plantaire fascie (fascia plantaris) is een sterke bindweefselplaat die loopt van de hak naar de kopjes van de middenvoet (tot de tenen). Ze speelt een belangrijke rol bij het behouden van de voetholte. Een van de hoofd taken is het dempen van de schok die bij het stappen ontstaat; daarvoor is elasticiteit cruciaal.

De plantaire fascie is een bindweefselplaat in de voetzool die loopt van het hielbeen tot de tenen.

Symptomen

Het belangrijkste symptoom van plantaire fasciitis is een grote gevoeligheid en pijn in bepaalde delen van de voetzool. Meestal is dit het sterkst bij de aanhechting aan het hielbeen of bij de basis van (één van) de tenen. Ontsteking veroorzaakt verdikking en verharding van de fascia. Daardoor wordt de functie verminderd en blijft de ontsteking bestaan, wat kan leiden tot chronische klachten. Het kan slachtoffers maandenlang of zelfs langer blijven kwellen.

Probleem door overbelasting

Plantaire fasciitis is een gevolg van overbelasting. Het geeft aan dat de fascia te veel druk krijgt en daardoor ontstoken raakt.

Het is duidelijk dat sporters, die veel rennen en springen, extra risico lopen en de aandoening vaak voorkomt bij hen.

Toch komt het niet alleen bij sporters voor. Iedereen kan het krijgen zodra de plantaire band langdurig verhoogde belasting ondergaat. Mensen met een fysiek belastend beroep waarbij ze veel staan of lopen — bijvoorbeeld arbeiders, leerkrachten of obers — lopen een verhoogd risico omdat ze veel tijd op de voeten doorbrengen of op harde ondergrond staan.

Overgewicht is op zichzelf al een groot risico. De druk op de voetholte en daarmee op de fascia neemt toe, daarom vergroot obesitas het risico. Ook slecht schoeisel, zoals de hele zomer dunne slippers of het lopen op blote voeten, kan bijdragen.

Herhaalde krachtwerking (hardlopen, afzetten, landen, enz.) of ongelijkmatige belasting veroorzaakt ook bij gezonde weefsels microschade in het bindweefsel. Bij voortdurende belasting, zeker als rek en herstel verwaarloosd worden, kan dit gemakkelijk chronisch worden.

Streef naar volledig herstel!

Bij behandeling moet de focus niet alleen op de pijnlijke plek liggen, maar op de oorzaak van de overbelasting van de plantaire fascie.

Vervang slecht steunend schoeisel. Verminder overgewicht en overbelasting. Ontspan de kuitspieren.

Door verwaarlozing en langdurige ontsteking kunnen veel microscheurtjes en kleine beschadigingen in de fascia ontstaan. Genezing gaat gepaard met bindweefselvorming (littekenweefsel) dat minder elastisch is, waardoor de oorspronkelijke functie niet compleet hersteld kan worden. Hoe meer littekenweefsel, hoe groter het verlies aan functie kan zijn.

Als genezing slechts gedeeltelijk is, kun je door de pijn niet vol op de voet steunen. Je gaat mank lopen en belasten daardoor andere gewrichten van de beenketen verkeerd. Op den duur kunnen je enkel, knie, heup en rug pijn gaan doen.

Conservatieve behandeling

Plantaire fasciitis kan meestal in enkele weken tot maanden verdwijnen met conservatieve behandeling. Begin zo vroeg mogelijk met behandeling zodra je pijn ervaart! Hieronder enkele methoden waarmee je zelf herstel kunt bevorderen.

Afwisselende koud-warmte therapie

Leg 10–15 minuten een ijszak op het pijnlijke gebied. Niet direct op de huid om vrieswonden te voorkomen. Koeling vermindert ontsteking en zodra je het ijs wegneemt warmt het lichaam het gebied op, wat de doorbloeding versnelt en ontstekingsremmende processen bevordert.

Na 10–15 minuten koelen laat je de spieren weer opwarmen (ongeveer 1 uur pauze). Herhaal dit 3–4 keer. Overkoeling is niet goed: gebruik deze methode niet langer dan 2–3 dagen achter elkaar en koel nooit langer dan 15 minuten per keer.

Een andere methode is een halve liter waterfles vullen en invriezen. Ga op een stoel zitten, zet de bevroren fles voor je op de vloer en rol met je pijnlijke voet eroverheen. Dit masseert de voetzool en koelt tegelijk. Zet er niet je volledige lichaamsgewicht op; het doel is te stretchen en te koelen, niet pijn te veroorzaken. Doe dit 2 tot maximaal 5 minuten per keer.

Verminder de belasting

Stop met trainingen met rennen en springen (zwemmen of fietsen is wel toegestaan). Als je toch traint, besteed dan extra aandacht aan de cooling-down en rekken, vooral van de kuitspieren. Gebruik ook een foamroller.

Vervang versleten werkschoenen door schoenen met een lage hak, goede ondersteuning van de voetboog en demping. Plaats een siliconen hielinleg in je schoen om de pijnlijke plek te ontlasten. Draag geen hoge hakken. Loop niet op blote voeten, zeker niet op harde ondergronden, ook niet in huis.

Versleten sportschoenen vervangen: hardloopschoenen dienen na circa 600–800 km vervangen te worden.

De belasting door overgewicht kan op zichzelf plantaire fasciitis veroorzaken. Houd of herstel een gezond lichaamsgewicht.

Rek en masseer je kuit!

ZEER BELANGRIJK! In veel gevallen wordt plantaire fasciitis veroorzaakt door stijve kuitspieren door veel staan of intensieve sportbelasting. Via de aanhechting van de achillespees trekt een stijve kuit de hak omhoog en kantelt die naar voren, waardoor de plantaire fascie ook in rust spanning heeft. Als je op de voet staat, neemt die spanning zo toe dat vezels kunnen scheuren en een blijvende ontsteking ontstaat.

Ontspanning van de stijve kuitspieren laat de hak in de juiste positie terugkomen, vermindert de spanning op de plantaire fascie en pakt zo de oorzaak van de ontsteking aan. Dan hoef je alleen nog de ontsteking te doen verdwijnen.

Ontspanning van de kuitspieren kun je ondersteunen met massage, foamrollen en spierstimulatie. Ik vind spierstimulatie het meest effectief.

Het masseren van de plantaire fascia zelf kan ook helpen. Ga in kleermakerszit zitten, leg je pijnlijke voet in beide handen en masseer het pijnlijke gebied met je duimen. Gebruik geen zware druk; het doel is de doorbloeding te stimuleren. Twee- tot drie keer per dag 5 minuten is voldoende.

Het Fit Strech-apparaat is bijvoorbeeld speciaal ontworpen om voetspieren te ontspannen en de enkelmobiliteit te verbeteren. Enkele dagen oefenen kan de spanning al verminderen.

Een ander hulpmiddel om de kuit te ontspannen is de foamroller. Deze kan gebruikt worden bij spierpijn, stijfheid, triggerpoints, rekken, warming-up en verbetering van spierherstel.

Het grootste voordeel van de foamroller is dat hij veel voordelen van fysiotherapie en massage biedt, terwijl hij goedkoper en jarenlang bruikbaar is. Natuurlijk vervangt hij geen oefentherapie of professionele massage, maar voor wie weinig behandelingen kan betalen is de foamroller een waardevolle investering.

Bij het rollen rekken en ontspannen de spieren. De foamroller perst oud bloed uit de spieren en maakt plaats voor vers bloed met zuurstof en voedingsstoffen die spieren, fascia en pezen nodig hebben. De druk van de roller en daarmee de massaagesterkte kun je zelf regelen door meer of minder van je lichaamsgewicht te gebruiken.

Beter doorbloedde en meer ontspannen spieren geven minder pijn bij beweging. Verbeterde bloedcirculatie spoelt afvalstoffen weg en levert sneller bouwstoffen voor herstel.

Geneesmiddelvrije behandelingen

Ontsteking is een fysiologische reactie met als doel genezing. Als die langdurig aanhoudt, beperkt dat echter celprocessen, stopt energieproductie en ontstaat er onvoldoende eiwitsynthese voor herstel.

Bij plantaire fasciitis moet je in eerste instantie de ontstekingsverschijnselen verminderen.

Dat is niet eenvoudig, omdat je bij elke stap je voet belast en daarmee het herstelproces tegenwerkt.

Een bijkomend probleem is dat de doorbloeding van banden en pezen zwakker is dan die van andere weefsels.

Fysiotherapeutische methoden die de doorbloeding van de voet verbeteren versnellen het herstel.
Doorbloeding stimuleren staat dus voorop.

Goede doorbloeding is de basis voor genezing: zij voert afvalstoffen af en brengt genezende stoffen aan. Hoe meer methoden je combineert, hoe beter ze elkaars effect versterken en het herstel versnellen.

Behandel met therapeutische echografie

Gebruik een therapeutisch ultrasoonapparaat met 1 MHz frequentie. Echotherapie heeft een sterk ontstekingsremmende werking. Het verwarmt de behandelde weefsels, ontspant een stijve fascia en versnelt de doorbloeding, wat de genezing bevordert.

Apparaten zoals de M-Sonic 950 of Sonostim 1032 zijn hiervoor geschikt. Eén behandeling per dag is voldoende. Gebruik lage intensiteit (de fascie ligt dicht bij het oppervlak). Behandel 5–8 minuten boven het pijnlijke gebied. Gebruik altijd ultrasone gel en beweeg de behandelkop continu en langzaam. Blijf behandelen tot volledige genezing, ook als de pijn afneemt.

Gebruik een spierstimulator!

Met elektrische spierstimulatie kun je indirect het herstel bevorderen door verbetering van de doorbloeding.

Behandel de kuitspieren van de aangedane zijde met programma’s voor kapillarizatie, warming-up of vermindering van spierstijfheid. Spierstimulatie kan de doorbloeding van het behandelde spiergebied aantoonbaar tot wel 300% verhogen. Verbetering van de doorstroming in het onderbeen heeft ook een positief effect op de nabijgelegen plantaire fascie. De behandeling kun je dagelijks minimaal één keer, maar liever vaker toepassen.

Pas microstroom toe!

Microstroom is nog minder verspreid in elektrotherapie, maar het is een van de meest effectieve pijn- en ontstekingsremmende methoden die je thuis kunt gebruiken. Meer over de werking van microstroom lees je hier.

Behandel het pijnlijke gebied dagelijks 2–3 keer met elektroden rondom, telkens 20 minuten.

Globus sport spierstimulatieapparaten (Runner Pro, Cycling Pro, Triathlon Pro) of de Genesy 300 Pro bieden de benodigde programma’s.

Gebruik een softlaser!

Softlaserbehandeling (laagenergetische laser) heeft, net als microstroom, een ontstekingsremmende werking en is vaak nog eenvoudiger in gebruik dan elektrische behandelingen.

Richt het apparaat op het pijnpunt en houd het daar totdat de therapeutische energiedosis is toegediend. De benodigde behandeltijd staat in de gebruiksaanwijzing, maar doorgaans neemt een Achilles-behandeling 5–10 minuten in beslag. Een krachtiger apparaat geeft de vereiste energie in kortere tijd.

Apparaten zoals de Personal Laser L400 of de Energy-Laser L500 Pro zijn hiervoor geschikt. Softlaserapparatuur vind je hier.

Als deze methoden niet genoeg helpen, komt klinische fysische therapie in beeld (zoals shockwave-therapie of röntgenbestraling).