In de volksmond wordt de botafzetting (botuitwas) op het hielbeen "hielspoor" genoemd. Een hielspoor ontstaat daar waar pezen en banden aan het hielbeen vastzitten. Aan de onderzijde van de hiel hechten de banden die de voetboog ondersteunen, aan de achterzijde de achillespees. Chronische ontsteking kan leiden tot de uitgroei en verhoogde botvorming. Het achterste hielspoor onder de achillespees komt vaak voor bij regelmatige hardlopers, terwijl het plantaire (onder de hiel) bij iedereen kan optreden. De pijn die door een hielspoor wordt veroorzaakt is zeer hinderlijk, langdurig en geneest moeilijk.
Ontstaan van het hielspoor
Botuitwassen van het hielbeen ontstaan op plekken waar het bot en de eraan bevestigde spieren dicht bij elkaar zitten en over elkaar wrijven. Als deze plekken herhaaldelijk druk te verduren krijgen (bijvoorbeeld door verhoogd lichaamsgewicht, lange afstanden hardlopen, of lopen op harde ondergrond zonder voldoende hielkussentjes in de schoenen), raakt het bevestigingsgebied ontstoken door overbelasting. Bij aanhoudende ontsteking ontstaat er na verloop van tijd afzetting op het bot. Dit verhoogt vervolgens de druk op de pezen en verergert de klachten.
De beste manier om te genezen is volledige rust. Het wekenlange immobiliseren is voor weinigen haalbaar. Tijdens het lopen bewegen zowel de achillespees als de plantaire zijde van het hielbeen; lopen verergert bijgevolg de klachten en belemmert genezing. Daarom gaat een hielspoor vaak gepaard met langdurige, pijnlijke klachten die het dagelijks leven van de patiënt behoorlijk bemoeilijken.
Diagnose van het hielspoor
De diagnose van een hielspoor is over het algemeen niet ingewikkeld. De door de patiënt beschreven klachten en het lichamelijk onderzoek zijn meestal toereikend. Met een röntgenfoto kan eenvoudig worden bevestigd of er een botuitwas aanwezig is. Op de bovenstaande foto is een duidelijke botkam te zien aan de plantaire zijde van het hielbeen. Meestal zijn meer onderzoeken niet nodig. Belangrijk is te weten dat de kamvorming langzaam ontstaat; ondanks typische pijnklachten is het mogelijk dat er nog geen botuitwas op de röntgenfoto zichtbaar is. Dit kan zich ontwikkelen na langdurige pijnlijke ontsteking.
Voor de behandelingsstrategie maakt het bijna geen verschil of de uitwas al zichtbaar is. Het terugdringen van ontsteking en pijn staat op de eerste plaats.
Behandeling van het hielspoor
Medische behandelingen
Dit betreft vooral lokaal toegediende steroïden en niet-steroïde ontstekingsremmers. Ze kunnen in zalfvorm worden gebruikt of als injectie direct in het ontstoken gebied worden toegediend.
Röntgenbestraling van het hielbeen is een vaak gebruikte methode, hoewel overtuigende data over het gunstige effect ontbreken. Feit is dat men het beste zo min mogelijk radioactieve straling ontvangt.
Schokgolftherapie is een zeer effectieve fysiotherapeutische methode, maar enkele behandelafspraken in de praktijk verhelpen sarksntuy‑klachten zelden volledig. Er zijn nog geen thuisschokgolfapparaten beschikbaar.
Bij aanhoudende klachten zijn verschillende chirurgische oplossingen mogelijk, waarbij de pezen (fascia) van het bot worden losgemaakt, het extra bot wordt weggeschaafd en de banden weer worden vastgezet. Het 'terughechten' van de pezen is een langdurig proces, waardoor het aangedane been wekenlang niet belast mag worden.
Fysiotherapeutische thuisbehandelingen
Er bestaan verschillende methoden. Elk van deze kan effectief zijn, maar in combinatie geven ze het beste resultaat.
Het dempen van de hiel met eenvoudige inlegzolen of hielkussentjes vermindert de klachten tijdens het lopen en verdeelt de druk op het ontstoken gebied.
Nachtelijke immobilisatie: het 'oprekken' van de enkel tijdens de nacht door deze in een gefixeerde stand te plaatsen gedurende 8 weken. Dit is een vaak toegepaste methode, maar voor de patiënt ongemakkelijk en kan slaap verstoren. Meestal zorgt het wel voor snelle pijnvermindering in de eerste dagen.
Pijnstillende TENS-behandeling: TENS is een effectieve symptomatische therapie bij bewegingsapparaat-aandoeningen. Het vermindert snel de pijn, maar heeft geen genezende werking. De TENS-behandeling kan herhaald worden met de benodigde frequentie en veroorzaakt geen bijwerkingen.
Warm-koud therapie: afwisselend koelen en verwarmen stimuleert de doorbloeding en bevordert zo genezing en ontstekingsremmende processen. Bij milde klachten is het de moeite waard het speciaal voor de voet ontwikkelde Thermedic-voetoestel te proberen.
Ultrageluidbehandeling: ultrageluid is een mechanische energie die in de weefsels geabsorbeerd wordt en de doorbloeding en genezing stimuleert. Ultrageluid mag niet onbeperkt worden toegepast; er bestaan regels over de duur en intensiteit van de behandeling. Meer informatie hierover vindt u in dit artikel.
Laagenergetische laserbehandeling (koudlaser): tegenwoordig wordt het gebruik van laagenergetische lasers vaak als een van de meest effectieve behandelingen bij aandoeningen van het bewegingsapparaat beschouwd, waaronder ook hielspoor. Het in de weefsels gestraalde licht (laser) zet meerdere gunstige processen in gang. Hoewel er ook enige warmteontwikkeling en doorbloedingverbetering optreedt, werkt de genezende werking vooral op celniveau. De microstromen die door de laser in de weefsels ontstaan herstellen het membraanpotentiaal van zieke, ontstoken cellen en katalyseren zodoende intracellulaire processen. Dit versnelt de genezing en vermindert de ontsteking.
Combinatiebehandeling: in de fysiotherapie wordt doorgaans geadviseerd de bovenstaande methoden te combineren. De behandeling bestaat uit afwisselend koelen en verwarmen, ultrageluid, laagenergetische laserbehandelingen en het regelmatig uitvoeren van speciale rekoefeningen.
Desondanks veroorzaakt een hielspoor vaak hardnekkige ontsteking, zelfs bij gecoördineerde behandeling. Lopen belemmert continu het genezingsproces. Daarom is volharding nodig om de klachten te laten verdwijnen; vaak is maandenlange behandeling vereist.
