Gevolgen van zenuwbeschadiging en de kans op herstel

Oorzaken van zenuwbeschadiging

De oorzaken van beschadiging van motorische en sensorische zenuwen kunnen zeer divers zijn. Dit type schade betreft meestal het zogenaamde perifere zenuwstelsel, dat wil zeggen zenuwsecties die vanuit het lichaam naar het ruggenmerg lopen. Het centrale deel van het zenuwstelsel loopt van het ruggenmerg naar de hersenen.

Enkele veelvoorkomende oorzaken:

• Diabetes mellitus (suikerziekte): Langdurig (jarenlange) hoge bloedglucosespiegels kunnen zenuwen beschadigen. Dit leidt tot diabetische perifere neuropathie. Dit kan pijn, gevoelsverlies, tintelingen, jeuk en andere klachten veroorzaken.
• Letsel: Door een ongeluk kan een zenuw beschadigd raken, bijvoorbeeld bij een ernstiger botbreuk kan een zenuwvezel beschadigd raken.
• Chirurgische complicatie: Zenuwbeschadiging is een veelvoorkomende complicatie van operaties. Bijvoorbeeld bij het verwijderen van een tumor, cyste of ander weefsel kan de chirurg per ongeluk een zenuw doorsnijden. Het komt ook voor dat een zenuw niet mechanisch beschadigd raakt, maar toch functieverlies krijgt, bijvoorbeeld doordat retractoren of haakjes tijdens de operatie op de zenuw of de bloedvaten die de zenuw van zuurstof voorzien drukken en zodoende ischemie veroorzaken. Als voorbeeld noem ik de prostaatverwijderingsoperatie, waarvan de meest voorkomende complicatie zenuwbeschadiging is, met als gevolg erectiestoornissen en verminderd urinebehoud.
• Infecties en ontstekingen: Sommige infecties - zoals de ziekte van Lyme of gordelroos - veroorzaken ontsteking, wat kan leiden tot zenuwbeschadiging en perifere neuropathie.
• Auto-immuunziekten: In sommige vormen herkent het immuunsysteem onterecht de zenuw als indringer en valt het deze aan, waardoor beschadiging ontstaat.
• Toxische effecten: Bepaalde chemicaliën, zoals alcohol, zware metalen of sommige geneesmiddelen (bijvoorbeeld chemotherapie) kunnen toxisch zijn voor zenuwen. Dit resulteert in perifere neuropathie.
• Vitaminegebreken: Met name een tekort aan B-vitaminen (B1, B6, B12) kan zenuwbeschadiging veroorzaken.
• Genetische afwijkingen: Sommige erfelijke ziekten, zoals de ziekte van Charcot-Marie-Tooth, kunnen leiden tot zenuwbeschadiging.
• Tumoren: Een tumor kan tijdens de groei tegen een nabijgelegen zenuw aandrukken of eromheen groeien. Deze druk beschadigt de zenuw.
• Vaatafwijkingen: Beschadiging of afsluiting van de vaten die de zenuwen voeden kan de zuurstoftoevoer naar de zenuwen verminderen en tot schade leiden.

Symptomen van zenuwbeschadiging

De symptomen van beschadiging van sensorische en motorische zenuwen hangen af van welke perifere zenuwen aangetast zijn en in welke mate. Beschadiging van de gevoelzenuwen leidt tot sensorische problemen (perifere neuropathie), terwijl beschadiging van de motorische zenuwen bewegingsmoeilijkheden veroorzaakt.

Symptomen van beschadiging van gevoelzenuwen:

• Tintelingen of doofheid: Vooral voelbaar in handen en voeten, vaak beschreven als een prikgevoel.
• Pijn: Scherpe, brandende of kloppende pijn die vaak ’s nachts erger is.
• Overgevoeligheid: Verhoogde gevoeligheid voor aanraking; zelfs een lichte aanraking kan pijnlijk zijn.
• Veranderingen in temperatuursgevoel: Moeite met het onderscheiden van koud en warm. Daardoor kan de aangedane persoon zich bijvoorbeeld verbranden omdat hij de hitte niet voelt.
• Gevoelsverlies: Vermindering of verlies van gevoel in bepaalde lichaamsdelen.

Symptomen van beschadiging van motorische zenuwen:

• Spierzwakte: De spieren in het aangedane gebied kunnen niet normaal functioneren, wat leidt tot zwakte.
• Spiertrillingen: Onwillekeurige trillingen of krampen van de aangedane spieren.
• Spieratrofie: Spierverval door inactiviteit of gebrek aan gebruik.
• Bewegingsstoornissen: Gebrek aan coördinatie en moeite met fijne motoriek.
• verlamming: In ernstige gevallen volledig verlies van het vermogen om een aangedane ledemaat of lichaamsdeel te bewegen.

Algemene symptomen:

• Coördinatieproblemen: Moeite met fijne motorische vaardigheden, zoals schrijven.
• Balansstoornissen: Bij gelijktijdige beschadiging van gevoelige en motorische zenuwen kunnen coördinatieproblemen en evenwichtsstoornissen optreden.
• Chronische pijn: Zenuwbeschadiging kan aanhoudende of terugkerende pijn veroorzaken, wat de kwaliteit van leven aanzienlijk kan beïnvloeden.

De aard en mate van perifere zenuwbeschadiging kunnen nauwkeurig worden bepaald met zenuwgeleidingsonderzoek en elektromyografie (EMG).

Wat gebeurt er na zenuwbeschadiging?

Een perifere zenuw probeert zichzelf te herstellen na een verwonding of doorsnijding!

De zenuwvezels (axon) trekken zich terug en „rusten” ongeveer een maand; daarna beginnen ze weer te groeien.

De mate van herstel verschilt per persoon. Over het algemeen geldt dat er nooit een 100% herstel is; de zenuw keert doorgaans niet volledig terug naar de toestand van vóór de schade.

De kans op herstel is groter als bijvoorbeeld de doorgesneden zenuweinden door de chirurg worden hersteld (aan elkaar "genaaid").

Als de zenuwvezel is doorgesneden en de zenuweinden door de verwonding uit elkaar zijn gaan liggen (en niet opnieuw bij elkaar gebracht worden), proberen de axonen te groeien en het andere uiteinde te "vinden". In veel gevallen lukt dit niet en ontstaat er een "zenuweindknobbel" (neuroma). Deze is gevoelig voor stoten of druk en kan in sommige gevallen permanent ongemak geven.

Hersteltijd van zenuwbeschadiging

De regeneratietijd hangt af van hoe ernstig de perifere zenuw is beschadigd en van het type letsel.

Een doorgesneden zenuw „rust” ongeveer 4 weken na het letsel en begint daarna weer te groeien. Daarom voel je in de eerste weken na zenuwbeschadiging meestal geen substantieel herstel. Gewoonlijk verandert de situatie gedurende meerdere maanden voortdurend; geleidelijk merk je verbetering en herstel van gevoel en bewegingsvermogen.

De herstelkansen zijn het grootst wanneer de continuïteit van de zenuw niet is verbroken. In zulke gevallen is verbetering meestal binnen 2–3 maanden te verwachten.

Zenuwregeneratie is een zeer traag proces! De zenuwvezel groeit ongeveer 1 mm per dag, volgens sommige deskundigen zelfs nog langzamer. Dat betekent dat je na een zenuwletsel rekening moet houden met een langdurig herstel.

Gevoelszenuwen zijn taaier dan motorische zenuwen en kunnen hun gevoeligheid maanden of jaren na het letsel weer terugkrijgen.

Voor motorische zenuwen geldt een tijdslimiet voor herstel. De reden is de structuur die "motorische eindplaat" wordt genoemd, waar de zenuw aan de spier vastmaakt. Als de motorische eindplaat langer dan 18–24 maanden geen zenuwimpulsen ontvangt, gaat deze dood en kan de spier niet meer door de zenuw geactiveerd worden. De spier verbleekt dan en functioneert niet langer als spier.

Behandelingen die zenuwregeneratie stimuleren

Elektrotherapie

Zoals in het vorige hoofdstuk genoemd, is het voorkomen van schade aan de motorische eindplaat essentieel voor het herstel van bewegingsvermogen. Na een zenuwletsel moet zo snel mogelijk worden begonnen met elektr(ische) spierstimulatie van de aangedane spieren.

Elektrische stimulatie werkt niet alleen op de spier, maar ook op de zenuwvezel: de van de spier naar het centrale zenuwstelsel lopende prikkel heeft een stimulerend effect op zenuwregeneratie.

Bij centrale beschadiging (centrale verlamming) is een goede kwaliteit spierstimulator meestal voldoende.

Bij perifere zenuwbeschadiging (perifere verlamming) is echter een apparaat nodig dat ook denervatiebehandeling, dat wil zeggen behandeling met gedenerveerde stroom kan leveren.

De elektrische behandeling moet worden voortgezet totdat de regeneratie van de motorische zenuw de betreffende spier weer bereikt. Zonder elektrische spierstimulatie kan de spierconditie niet worden behouden!

• Apparaten geschikt voor behandeling van spieren aangedaan door centrale zenuwbeschadiging vind je hier.
• Apparaten geschikt voor behandeling van spieren bij perifere zenuwbeschadiging vind je hier.

Haastert-Talini K, Grothe C. Electrical stimulation for promoting peripheral nerve regeneration. Int Rev Neurobiol. 2013;109:111-24. doi: 10.1016/B978-0-12-420045-6.00005-5. PMID: 24093609.

Lasertherapie

Onderzoekers hebben bewijs gevonden dat lasertherapie de regeneratie van perifere zenuwen bevordert. Dit verbetert de motorische functies.

Hier vind je geschikte softlaser apparaten.

Muniz XC, de Assis ACC, de Oliveira BSA, Ferreira LFR, Bilal M, Iqbal HMN, Soriano RN. Efficacy of low-level laser therapy in nerve injury repair-a new era in therapeutic agents and regenerative treatments. Neurol Sci. 2021 Oct;42(10):4029-4043. doi: 10.1007/s10072-021-05478-7. Epub 2021 Jul 22. PMID: 34292450.

Vacuümtherapie

Voor de behandeling van zenuwbeschadiging na een prostaatoperatie is het Rehabi PVT penis trainer ontworpen. Dit is een vacuümapparaat dat wordt aanbevolen voor alle patiënten die een prostaatoperatie hebben ondergaan.

Hoe weet je of de zenuw herstelt?

Tijdens de regeneratie herstelt het aangedane gebied geleidelijk. In het begin ontstaan vaak onaangename, tintelende sensaties. Er kunnen elektrische schokachtige gevoelens optreden langs de groeiende zenuwvezels. De plaats van deze klachten verschuift, naarmate de zenuw geneest en groeit, geleidelijk verder van de romp. Uiteindelijk verdwijnen de onaangename sensaties en wordt het gevoel in het gebied normaal.

Kan een beschadigde zenuw volledig herstellen?

Uit ervaring blijkt dat beschadigde zenuwen nooit volledig herstellen. De mate van herstel hangt van veel factoren af:

• Leeftijd: Naarmate men ouder wordt, geneest het lichaam minder efficiënt.
• Het mechanisme van het letsel: Een uit snijend letsel heeft betere herstelkansen dan een letsel door compressie.
• Tijd sinds het letsel: Hoe sneller herstel wordt ingezet, hoe beter het resultaat kan zijn.
• Het type zenuw: Gevoelszenuwen herstellen beter dan motorische zenuwen.
• Geassocieerde letsels: Het komt voor dat de herstellende zenuw vast komt te zitten in littekenweefsel, wat de kans op herstel aanzienlijk vermindert. Behandeling van het beschadigde gebied met lasertherapie verbetert de kwaliteit van het littekenweefsel – laserbehandeling leidt tot minder maar stevigere littekens (door stimulatie van de collageenproductie).
  Door laserbehandeling van het beschadigde gebied kan de vorming van pathologisch littekenweefsel worden voorkomen..