De oorzaken van het brandende-voet-syndroom

Het brandende-voet-syndroom betekent meestal klachten die ’s nachts erger worden. Getroffenen beschrijven het als een brandende, prikachtige pijn die het vaakst op de zool, bij de enkel en soms aan het onderbeen voorkomt. Hoewel er aan de voeten niets zichtbaar is, kunnen de kwellende pijnen zo intens zijn dat je niet kunt slapen. Door de nachten zonder slaap en de dagen vol lijden vermindert je kwaliteit van leven aanzienlijk. De aandoening wordt ook wel "prikkelende voet" of paresthesie genoemd. Het is een aandoening die moeilijk te verhelpen kan zijn.

Iedereen ervaart de pijn anders, en tijdens klinische onderzoeken zijn er vaak weinig of geen aantoonbare lichamelijke afwijkingen te vinden. Het pijngevoel is subjectief en er bestaat geen objectieve meetmethode, daarom beleeft iedereen het op zijn eigen manier.

Mogelijke oorzaken van het brandende-voet-syndroom

Achter het brandende-voet-syndroom wordt meestal geen eenduidige oorzaak gevonden. Meestal wordt het beschreven als het gevolg van zenuwschade (perifere neuropathie). Zenuwbeschadiging kan door veel dingen worden veroorzaakt, bijvoorbeeld diabetes, chronisch alcoholmisbruik, bepaalde medicijnen, vergiften, ernstig B-vitaminetekort of een HIV-infectie. Maar ook vermoeidheid of een schimmelinfectie van de huid kan het veroorzaken.

Alcoholmisbruik

Alcohol is een sterk "neurotoxine". Bij overmatig en langdurig gebruik beschadigt het, naast andere cellen, de zenuwcellen direct. De alcoholist besteedt meestal weinig aandacht aan goede voeding, waardoor tekorten, zoals vitaminegebrek, veel voorkomen en de schadelijke effecten kunnen verergeren.

Charcot-Marie-Tooth ziekte

Een groep erfelijke aandoeningen die zenuwbeschadiging veroorzaken. Deze schade komt vooral voor in de armen en benen (perifere zenuwen). Het wordt ook erfelijke motorische en sensibele neuropathie genoemd.

Het resulteert in kleinere en zwakkere spieren, evenals stoornissen in gevoel en spiercontracties en loopproblemen. Ook voetdeformaties zoals hamertenen en een hoger voetgewelf komen vaak voor. De symptomen beginnen meestal in de voeten en onderbenen, maar kunnen in de loop van de tijd ook de handen en armen aantasten.

De symptomen treden gewoonlijk op in de adolescentie of vroege volwassenheid, maar kunnen ook bij volwassenen op middelbare leeftijd ontstaan.

Diabetische neuropathie

Zenuwbeschadiging ontwikkelt zich als gevolg van langdurige diabetes. Een hoge bloedsuikerspiegel (glucose) kan de zenuwen door het hele lichaam beschadigen, maar beschadigt het vaakst de zenuwen in de benen en voeten.

Afhankelijk van welke zenuwen zijn aangedaan kunnen de symptomen variëren van pijn en gevoelloosheid in de benen en voeten tot problemen met het spijsverteringsstelsel, de urinewegen, de bloedvaten en het hart. Bij sommigen zijn de symptomen mild, maar bij anderen kunnen ze zeer pijnlijk zijn en invaliderend werken.

Diabetische neuropathie is een ernstige complicatie van diabetes en kan tot 50% van de mensen met diabetes treffen. Het probleem is te voorkomen of in ieder geval vertraagbaar. Dit vereist dat de bloedsuikerspiegel binnen het normale bereik wordt gehouden, wat consequent en een gezonde levensstijl vergt.

Medicijn-geïnduceerde neuropathie

Sommige medicijnen kunnen als bijwerking zenuwbeschadiging veroorzaken.

• Hart- of bloeddrukverlagende medicijnen, bijv. Amiodaron, Hydralazine
• Antikanker (chemotherapie) middelen, bijv. Cisplatin, Suramin, Vincristine
• Medicijnen tegen infecties, bijv. Chloroquine, Isoniazide (INH), Metronidazol (Flagyl), Nitrofurantoin, antibiotica uit de fluorquinolon- of kinolongroep (bijv. Savulin)
• Medicijnen voor auto-immuunziekten, bijv. Etanercept (Enbrel), Leflunomid (Arava)
• Medicijnen tegen epileptische aanvallen, bijv. Carbamazepine, Fenobarbital
• Medicijnen tegen alcoholverslaving, bijv. Disulfiram
• Medicijnen tegen HIV/AIDS, bijv. Didanosine (Videx), Emtricitabine (Emtriva), Stavudine (Zerit), Tenofovir en emtricitabine (Truvada)
• Andere medicijnen en stoffen, bijv. Colchicine (gebruikt bij jicht), Arseen, Goud

HIV/AIDS

Het verworven immunodeficiëntiesyndroom (AIDS) is een chronische, potentieel levensbedreigende aandoening veroorzaakt door het humaan immunodeficiëntievirus (HIV). Door het immuunsysteem aan te tasten verstoort HIV het vermogen van het lichaam om infecties en ziekten te bestrijden. HIV is een seksueel overdraagbare infectie (SOA). Het kan ook worden overgedragen door contact met besmet bloed of van moeder op kind tijdens zwangerschap, bevalling of borstvoeding. Zonder medicijnen kan het jaren duren voordat HIV het immuunsysteem zodanig verzwakt dat AIDS ontstaat.

Er is geen genezing, maar medicijnen kunnen de voortgang van de ziekte drastisch vertragen. Deze medicijnen hebben in veel ontwikkelde landen geleid tot een afname van sterfte door AIDS.

Hypothyreoïdie (onderactieve schildklier)

De schildklier produceert niet voldoende van bepaalde vitale hormonen.

In een vroeg stadium veroorzaakt het mogelijk geen opvallende klachten. Onbehandelde hypothyreoïdie kan in de loop van de tijd tal van gezondheidsproblemen veroorzaken, zoals gewichtstoename, gewrichtspijn, onvruchtbaarheid en hartziekten.

Voor de diagnose zijn nauwkeurige schildklierfunctie-tests beschikbaar. Behandeling met synthetische schildklierhormonen is doorgaans eenvoudig, veilig en effectief zodra samen met je arts de juiste dosering is gevonden.

Chemotherapie

Een medicamenteuze behandeling die krachtige chemische stoffen gebruikt om snel delende cellen in het lichaam te vernietigen. Het wordt gebruikt voor de behandeling van kwaadaardige tumoren, omdat kankercellen veel sneller groeien en zich delen dan de meeste lichaamscellen.

Er zijn momenteel veel verschillende chemotherapiemiddelen beschikbaar die zelfstandig of in combinatie kunnen worden gebruikt bij de behandeling van uiteenlopende vormen van kanker.

Hoewel chemotherapie effectief is tegen vele kankersoorten, kan de therapie bijwerkingen hebben. Sommige bijwerkingen zijn mild en behandelbaar, terwijl andere ernstige complicaties kunnen veroorzaken.

Complex regionaal pijnsyndroom

Chronische pijn die voortkomt uit functionele stoornissen van het zenuwstelsel. Het treft meestal een deel van een arm of been. Het ontwikkelt zich vaak na een letsel, operatie, beroerte of hartaanval. De pijn staat vaak niet in verhouding tot de ernst van het oorspronkelijke letsel.

Het komt niet vaak voor en de oorzaak is niet eenduidig helder. Behandeling is het meest effectief wanneer deze vroeg wordt gestart. In zulke gevallen is verbetering of zelfs remissie mogelijk.

Chronische nierziekte

Gaat gepaard met een geleidelijke afname van de nierfunctie; in ernstige gevallen leidt het tot nierfalen.

De nieren filteren afvalstoffen en overtollig vocht uit het bloed, die vervolgens via de urine worden uitgescheiden. Ze helpen bij de productie van hormonen die de aanmaak van rode bloedcellen reguleren en zetten vitamine D om in zijn actieve vorm zodat het door het lichaam gebruikt kan worden. Gevorderde chronische nierziekte kan leiden tot gevaarlijke ophoping van vocht, elektrolyten en afvalstoffen.

In een vroeg stadium zijn er weinig tekenen of symptomen. Het kan zijn dat je pas in een vergevorderd stadium opmerkt dat je nierziekte hebt.

De behandeling richt zich op het vertragen van de voortgang van de nierschade, meestal door de onderliggende oorzaken aan te pakken. Het is echter belangrijk te weten dat zelfs met behandeling het niet altijd mogelijk is de progressie volledig te stoppen. Chronische nierziekte kan uitmonden in eindstadium nierfalen, wat zonder kunstmatige filtering (dialyse) of niertransplantatie fataal kan zijn.

Chronische nierziekte komt veel voor. In Hongarije heeft naar schatting ongeveer een miljoen mensen dit probleem; 600.000 volwassenen hebben een nierfunctie onder de 60 procent. De omvang van verminderde nierfunctie is vergelijkbaar met die van diabetes: het is dus ook een volksgezondheidsprobleem. De incidentie van ziekten die verminderde nierfunctie veroorzaken neemt wereldwijd toe, voornamelijk omdat de belangrijkste oorzaken – obesitas en diabetes – ook vaker voorkomen, vooral bij ouderen.

Voetschimmel (tinea pedis)

Dit is een schimmelinfectie van de huid die meestal begint tussen de tenen en leidt tot gebarsten, droge, schilferende huid. Het kan zich uitbreiden naar de onderkant en zijkanten van de voet. Het komt vooral voor bij mensen met sterk zwetende voeten die lange tijd gesloten schoenen moeten dragen.

Tekenen en symptomen zijn onder meer jeukende, schilferige uitslag die kan prikken of branden. De aandoening is besmettelijk en kan worden overgedragen via besmette vloeren, handdoeken of kleding (bijvoorbeeld doucheruimtes in sportcentra zijn plekken waar het makkelijk verspreid kan worden).

Voetschimmel hangt vaak samen met andere schimmelinfecties, zoals infecties in de lies en rondom de geslachtsdelen, en oppervlakkige schimmelinfecties van de nek, ledematen en romp die optreden op behaarde huidgebieden. Het is behandelbaar met antischimmelmiddelen, maar de besmetting komt vaak terug.

Tarsale tunnel syndroom

Het tarsale tunnel syndroom veroorzaakt gevoelloosheid en pijn aan de onderzijde van de voet door druk op de tibiale zenuw in het gebied van het onderbeen, de enkel en de voetwortel. De oorzaak is een „tunnel” of kanaal waardoor de tibiale zenuw bij de enkel loopt. Hier kan de zenuw onder druk komen te staan door andere structuren (pezen, botten).

Vitaminetekort

Gebrek aan vitamine B12 en foliumzuur kan leiden tot een afname van gezonde rode bloedcellen (bloedarmoede). Dit kan optreden als je onvoldoende voedingsmiddelen eet die rijk zijn aan B12 en foliumzuur, of als de opname of verwerking van deze vitamines om een of andere reden belemmerd is. In dat geval ontstaan te grote rode bloedcellen die niet goed functioneren. Dit vermindert hun vermogen om zuurstof te vervoeren.

Symptomen kunnen vermoeidheid, kortademigheid, duizeligheid en gevoelsstoornissen zijn. Supplementatie kan het tekort corrigeren.

De bovengenoemde ziekten en aandoeningen gaan vaak gepaard met het verschijnsel van brandende voeten.

Wanneer moet je een arts raadplegen?

Omdat pijnervaring subjectief en individueel is, zijn er in het spreekuur vaak weinig of geen objectieve instrumentele of laboratoriumvondsten. Sommige methoden (bijv. EMG) kunnen de werking van dikke zenuwvezels onderzoeken. Je spieren en reflexen kunnen normaal functioneren omdat die afhankelijk zijn van de functie van deze dikke vezels.

Ga echter onmiddellijk naar de eerste hulp als:

• de brandende sensatie plotseling in je voet is ontstaan, vooral als je in contact bent gekomen met een toxine (vergif) of als het na het innemen van een nieuw medicijn is begonnen,
• een open wond op je voet er geïnfecteerd uitziet, vooral als je diabetes hebt.

Het achterhalen van de oorzaak is belangrijk, omdat op basis daarvan effectieve behandeling mogelijk is. Maak een afspraak voor onderzoek als:

• je voeten al wekenlang "branden",
• je merkt dat de klachten steeds heviger en pijnlijker worden,
• je het gevoel hebt dat de brandende sensatie zich naar je been uitbreidt,
• je tenen of voeten gevoelloos beginnen te worden.