Wat is peroneusverlamming?
Peroneusverlamming betekent dat de spieren die de voet optillen verzwakt zijn of niet meer functioneren. Dit wordt veroorzaakt door schade aan de nervus peroneus communis. Deze zenuw is een vertakking van de nervus ischiadicus en loopt rond de kop van het kuitbeen (fibula). Juist deze anatomische ligging maakt de zenuw bijzonder kwetsbaar.
Een kenmerkend symptoom van de verlamming is een „hangende voet”: tijdens het lopen komt de voet niet goed van de grond. De betrokkene loopt met een „waggelende”, zijwaarts uitzwaaiende pas. De aandoening kan ontstaan door perifere zenuwschade (vaker) of door een centrale oorzaak in het zenuwstelsel (minder vaak). Dit onderscheid bepaalt in belangrijke mate welk type elektrische behandeling geschikt is.
Kernidee
De revalidatie bij peroneusverlamming rust op twee pijlers: elektrische stimulatie (bij een perifere oorzaak selectieve stroom, bij een centrale oorzaak klassieke NMES) + oefentherapie. Zenuwregeneratie verloopt langzaam (1 mm per dag). Regelmatige stimulatie houdt de spier tijdens de regeneratie IN LEVEN. Zonder stimulatie treedt binnen 1,5–2 jaar onomkeerbare spieratrofie op.
Hoe ontstaat peroneusverlamming?
Er zijn drie hoofdcategorieën van peroneusverlamming. Deze bepalen ook de behandelstrategie:
De meest voorkomende oorzaken van perifere peroneusverlamming zijn:
- Direct letsel van de zenuw (trauma): een ongeval, botbreuk of sportblessure.
- Langdurige druk (compressie) bij de kop van het kuitbeen: zelfs een „onschuldige situatie” kan dit veroorzaken. U kunt bijvoorbeeld tijdens een feestje wat aangeschoten in een stoel in slaap vallen met uw benen over elkaar. U kunt dan met een verlamming wakker worden. Ook de rand van een te strak aangelegd gipsverband of verband kan een soortgelijk probleem veroorzaken.
- Iatrogene zenuwschade (veroorzaakt door een medische ingreep): vooral bij operaties aan de knie of het onderbeen kan een gebruikte haak of klem de zenuw samendrukken.
- Na een knieoperatie: bijvoorbeeld een prothese of peesreconstructie.
In dit geval is de zenuw beschadigd of doorgesneden. De basis van de behandeling is selectieve stroom (stimulatie van de gedenerviseerde spier).
Aandoeningen van het centrale zenuwstelsel kunnen ook leiden tot disfunctie van de peroneuszenuw:
- Beroerte (herseninfarct of hersenbloeding) – vooral als onderdeel van een halfzijdige verlamming.
- Multiple sclerose – tijdens een terugval of geleidelijk ontstaan.
- Ruggenmergletsel ter hoogte van de segmenten L4–S1 – bijvoorbeeld door een hernia of rugtrauma.
Deze centrale oorzaken gaan meestal gepaard met andere neurologische symptomen en treffen vaak het verzorgingsgebied van meerdere zenuwen. Hierbij bestaat de basis van de behandeling NIET uit selectieve stroom, maar uit klassieke NMES of ETS (de perifere zenuw is INTACT, alleen de centrale aansturing is beschadigd).
Een kenmerkend verschijnsel bij peroneusverlamming is een „hangende” voet: de voet kan niet goed in dorsaalflexie worden gebracht en de tenen kunnen niet worden gestrekt.
Dit veroorzaakt de typische „waggelende” gang. De tenen komen niet goed van de grond, waardoor de betrokkene de voet met een boogvormige, zijwaartse „zwaai” naar voren brengt. Ook de heup moet worden opgetild. Daardoor helt de romp zijwaarts, wat de heupen en de wervelkolom belast.
Er kunnen ook gevoelsstoornissen optreden, vooral aan het dorsale oppervlak van de voet en het laterale deel van het onderbeen. Verminderd gevoel of gevoelsverlies kan wijzen op schade aan een perifere zenuw.
Hoe wordt de diagnose gesteld?
Voor een nauwkeurige diagnose is een grondig klinisch onderzoek noodzakelijk:
- Testen van de spierkracht: meten van de kracht van de voetheffers.
- Gevoelsonderzoek: testen van de tast-, temperatuur- en pijnwaarneming aan de voet en aan het laterale deel van het onderbeen.
- Reflexonderzoek: beoordeling van de achillespeesreflex en andere reflexen.
- Elektrodiagnostiek (EMG, zenuwgeleidingsonderzoek): speelt een belangrijke rol bij het bevestigen van de diagnose en het bepalen van de plaats en ernst van de schade.
De uitslag van het EMG bepaalt of de verlamming een perifere of centrale oorzaak heeft. Op basis daarvan kiest de medisch specialist of fysiotherapeut de juiste behandelstrategie.
De twee pijlers van de behandeling van peroneusverlamming
De eerste stap is het behandelen van de onderliggende oorzaak: de druk wegnemen, een knellend gipsverband of verband verwijderen en een ruimte-innemend letsel behandelen. Deze ingrepen helpen verdere complicaties te voorkomen.
Daarna verloopt de eigenlijke revalidatie via twee parallelle pijlers:
| Pijler | Doel | Middel |
|---|---|---|
| 1. Elektrische stimulatie | De spier tijdens de zenuwregeneratie in leven houden (atrofie voorkomen) | Selectieve stroom (perifere oorzaak) of klassieke NMES (centrale oorzaak) |
| 2. Oefentherapie | De beweeglijkheid van de gewrichten behouden, contracturen voorkomen en het bewegingspatroon opnieuw aanleren | Passieve → actief ondersteunde → actieve oefeningen onder begeleiding van een fysiotherapeut |
De twee pijlers samen geven een betere kans op herstel. Geen van beide vervangt de andere.
Waarom is stimulatie van de gedenerviseerde spier noodzakelijk?
Een spier heeft samentrekking nodig om in leven te blijven. De daarvoor benodigde impuls wordt vanuit de hersenen via het ruggenmerg en de motorische zenuw naar de motorische zenuwuiteinden gestuurd, het contactpunt tussen zenuw en spier. Als deze communicatieroute wordt onderbroken, ontvangt de spier geen samentrekkingsimpuls meer en begint hij snel te atrofiëren.
Een race tegen de klok
Zenuwregeneratie verloopt langzaam. Volgens de huidige opvatting gaat het om enkele tienden van een millimeter per dag, en zelfs in de meest gunstige omstandigheden niet om meer dan 1 mm per dag. De peroneuszenuw kan op 60–80 cm afstand van de wervelkolom beginnen. Daardoor kunnen maanden voorbijgaan voordat de regenererende zenuw de spier weer „bereikt”.5,6
De spier houdt het niet zo lang vol zonder stimulatie. Als de spier geen stimulatie en geen samentrekkingen krijgt, verschrompelt hij binnen anderhalf tot twee jaar en wordt het spierweefsel vervangen door bindweefsel. Zelfs als de zenuw herstelt, kan de spier dan niet meer functioneren en blijft de verlamming blijvend.3
Daarom is tijdens het langdurige herstel van de verlamming volgehouden stimulatie het belangrijkst. Zo houdt u de spier functioneel, ook als er gedurende 1–2 jaar geen zichtbaar resultaat is.
De spier trekt samen bij de impuls van een elektrostimulator, net als bij een impuls uit de hersenen. Samentrekking is essentieel om de gezondheid, kracht en massa van de spier te behouden. Elektrische stimulatie:
- Helpt spieratrofie voorkomen.
- Houdt de doorbloeding van het weefsel in stand.
- Kan zenuwregeneratie ondersteunen (zie het artikel over selectieve stroom).
- Houdt de spier klaar voor het moment waarop de herstelde zenuw „aankomt”.
Handleiding voor elektrodeplaatsing
Peroneusverlamming treft de spieren aan de buitenste voorzijde van het scheenbeen, vooral de musculus tibialis anterior. De plaatsing van de elektroden is essentieel voor een effectieve stimulatie.
Nauwkeurige plaatsing stap voor stap
- Oriëntatie: voel de rand van uw scheenbeen over de hele lengte af. Het deel met de rode lijn is in de afbeelding hieronder aangegeven.
- Eerste elektrode (negatief / kathode): plaats deze 5–8 cm onder de knieschijf boven de spier. De binnenzijde van de elektrode raakt de rand van het scheenbeen en ligt aan de buitenzijde daarvan.
- Tweede elektrode (positief / anode): plaats deze lager op de spier, ongeveer ter hoogte van het midden van het scheenbeen of iets daaronder.
De keuze van de polariteit is belangrijk voor de effectiviteit van de behandeling. Een uitgebreide uitleg vindt u in het artikel over elektrodepolariteit.
Als u in plaats van zelfklevende elektroden rubberen elektroden en een spons gebruikt, ziet u deze oplossing op de afbeelding hieronder: een natte spons in een hoes, op zijn plaats gehouden met een elastische band.
Welke impuls is geschikt?
De vorm, duur en stijgtijd van de impuls bij stimulatie van een gedenerviseerde spier zijn afhankelijk van de ernst van de zenuwschade. Naarmate de regeneratie vordert, wordt deze volgorde stap voor stap doorlopen:
Bij ernstige perifere zenuwschade moet u beginnen met een driehoekimpuls met een duur van 300–900 milliseconden. Als het apparaat dit toelaat, is het verstandig de verhouding tussen stijgen en dalen van de impuls in te stellen op 90%/10%. Het PeroBravo-apparaat heeft deze instelmogelijkheid. Volgens een onderzoek aan de Medische Universiteit van Wenen gaf bij de musculus tibialis anterior een driehoekimpuls van 200 ms, met de kathode proximaal geplaatst, het gunstigste resultaat.1
Bij matig ernstige zenuwschade kunnen de driehoekimpuls en de impuls van bijna één seconde te lang en te intens zijn voor de zenuw. Dit kan een onaangenaam gevoel geven. Bij matig ernstig letsel is daarom geen driehoekimpuls, maar een trapeziumimpuls aan te raden.
Naarmate de zenuwregeneratie verbetert, kan een blokgolf met lange duur (100–300 millisec) geschikt zijn. Als de spier goed reageert op de gedenerviseerde blokimpuls, betekent dit dat de zenuwschade matig is. Dat geeft een betere kans op regeneratie. Uiteraard geldt: hoe ernstiger de schade, hoe langer het herstel duurt en hoe kleiner de kans op volledig herstel is.
Er zijn twee manieren:
- Uitproberen: probeer de programma’s een voor een. Maakt u zich geen zorgen: geen van deze programma’s kan schade veroorzaken. U merkt hooguit dat een programma niet ideaal is. Na enkele minuten proberen vindt u de geschikte instelling.
- Meting met het apparaat: de PeroBravo, Genesy 1500 en Genesy 3000 bieden de fysiotherapeut de mogelijkheid om de meest geschikte impuls en duur te bepalen. Dit wordt meestal door een behandelaar in de praktijk uitgevoerd. Als u geen hulp van een fysiotherapeut krijgt, levert de eerste methode (uitproberen) ongeveer hetzelfde resultaat op.
De uitgebreide theorie over golfvormen (chronaxie, accommodatie en vergelijking van impulsduur) vindt u in het artikel over selectieve stroom.
Welk apparaat is geschikt voor de behandeling van peroneusverlamming?
Bij een perifere oorzaak van peroneusverlamming – de meest voorkomende oorzaak – is een apparaat nodig dat geschikt is voor selectieve stroom. Bij een centrale oorzaak (na een beroerte of bij MS) is een ander type apparaat aan te raden.
Bij perifere peroneusverlamming (selectieve stroom noodzakelijk)
PeroBravo – het apparaat voor selectieve stroom
Het belangrijkste advies van Medimarket voor thuisbehandeling van perifere peroneusverlamming. Een krachtig apparaat dat speciaal voor selectieve stroom is ontwikkeld en de fysiotherapeut uitgebreide instelmogelijkheden biedt: gedenerviseerde programma’s met driehoek-, trapezium- en blokimpulsen, instelbare impulsduur en verhouding tussen stijgen en dalen. Het pakket bevat ook een voetschakelaar, die kan worden gebruikt om het lopen opnieuw aan te leren (FES-loopondersteuning). Met de persoonlijke programma’s kan de fysiotherapeut de parameters aanpassen naarmate de regeneratie vordert.
Veelzijdige Genesy-apparaten die ook selectieve stroom bieden – deze apparaten zijn niet alleen gespecialiseerd in selectieve stroom, maar bieden ook uitgebreide NMES-functionaliteit:
Genesy 3000 – veelzijdig apparaat op professioneel niveau
Het topmodel van de Globus Genesy-lijn. Programma’s met selectieve stroom voor de behandeling van gedenerviseerde spieren plus uitgebreide NMES-programma’s. Geschikt voor mensen die met één apparaat meerdere indicaties willen behandelen.
Genesy 1500 – veelzijdig topapparaat voor thuis
De meest uitgebreide oplossing voor thuisgebruik binnen de Genesy-lijn. Biedt dezelfde programma’s met selectieve stroom als de Genesy 3000 ÉN uitgebreide NMES-functionaliteit.
Genesy 600 – veelzijdig apparaat uit het middensegment
Het middelste model van de Genesy-lijn: bevat basisprogramma’s met selectieve stroom voor de behandeling van gedenerviseerde spieren en uitgebreide NMES-functionaliteit voor andere revalidatiedoelen. Een kosteneffectieve keuze voor thuisbehandeling bij een lichte of matig ernstige verlamming.
Bij een centrale oorzaak (na een beroerte of bij MS) – GEEN selectieve stroom!
Als de peroneusverlamming een centrale oorzaak heeft (beroerte of multiple sclerose), is de perifere zenuw intact. In dat geval is GEEN selectieve stroom nodig, maar klassieke NMES of ETS:
DuoBravo N – ETS-stimulator voor revalidatie na een beroerte
De specialist voor verlamming na een beroerte. Het apparaat gebruikt ETS-technologie (EMG-Triggered Stimulation), die de stimulatie start wanneer de patiënt zelf een vrijwillige beweging probeert te maken. Bij een centrale oorzaak van peroneusverlamming is dit een geschikte keuze.
Genesy 300 Pro – klassieke NMES voor revalidatie na een beroerte
Een klassiek NMES-apparaat dat geschikt is voor de behandeling van verlamming na een beroerte. Het bevat GEEN programma’s met selectieve stroom EN OOK GEEN ETS-functie en kan daarom worden gebruikt als basisapparaat voor spierrehabilitatie.
Oefentherapie – de tweede pijler van de revalidatie
Regelmatig bewegen helpt de beweeglijkheid van de gewrichten te behouden, contracturen (gewrichtsstijfheid) te voorkomen en goede activatiepatronen van de spieren te ondersteunen. De oefeningen moeten de volgende bewegingen omvatten:
- „Voet optrekken” (dorsaalflexie): de voet omhoog bewegen.
- „Spitsen” (plantairflexie): op de tenen gaan staan.
- Draaiende bewegingen: pronatie en supinatie van de enkel.
De oefeningen worden als volgt opgebouwd:
- Passieve beweging: de fysiotherapeut of een naaste beweegt het been van de patiënt.
- Actief ondersteunde beweging: de patiënt probeert de beweging te maken en krijgt daarbij hulp.
- Actieve beweging: de patiënt voert de beweging zelfstandig uit, parallel aan het terugkeren van de zenuwfunctie.
Balans- en proprioceptieve oefeningen worden belangrijker naarmate het herstel vordert. Ze helpen normale bewegingspatronen opnieuw op te bouwen en verbeteren de functionele stabiliteit tijdens het lopen en andere activiteiten. Besteed bijzondere aandacht aan de loopmechanica. In het begin moet u een compensatoire beweging aanleren. Later, wanneer de zenuwregeneratie vordert, richt u zich steeds meer op het landen op de hiel, het optillen van de voet tijdens de zwaaifase en de algemene efficiëntie van het lopen.
De combinatie van oefentherapie en elektrische stimulatie geeft een betere kans op herstel.
Verwachte hersteltijd en de rol van orthesen
Verwachte hersteltijd
Het herstel van peroneusverlamming verloopt niet bij iedereen hetzelfde:
- Lichte compressieletsels: kunnen binnen enkele weken tot maanden herstellen.
- Ernstigere letsels: kunnen 6–12 maanden nodig hebben.
- Restklachten: kunnen ook bij een optimale behandeling voorkomen.
De rol van orthesen – wees voorzichtig!
Enkel-voetorthesen (AFO – Ankle Foot Orthosis) worden vaak geadviseerd bij een hangende voet. Deze hulpmiddelen helpen vallen voorkomen, verbeteren de efficiëntie van het lopen en houden het gewricht in de juiste stand.
Continu dragen van een orthese wordt niet aangeraden!
Een spier die door een orthese wordt ondersteund, verliest snel kracht en massa. Een voortdurend gedragen orthese kan de kans op herstel verminderen. Soms is een orthese belangrijk, bijvoorbeeld wanneer u in de stad iets moet regelen en veilig wilt lopen. Gebruik de orthese echter niet thuis en niet tijdens het oefenen. Voor het terugwinnen van spierkracht en functionaliteit zijn actieve beweging en elektrische stimulatie nodig.
Veelgestelde vragen
Hoe eerder, hoe beter. Spieratrofie begint kort nadat de zenuwimpuls is weggevallen. Op basis van de beoordeling door de fysiotherapeut of medisch specialist moet de behandeling binnen enkele weken na de diagnose worden gestart. Hoe langer de spier zonder atrofiepreventieve stimulatie blijft, hoe kleiner de kans dat u de volledige functie terugkrijgt als de zenuw herstelt.
De neuroloog bepaalt dit aan de hand van een EMG (elektromyografie) en zenuwgeleidingsonderzoek. Het verschil is cruciaal voor de behandelstrategie: bij een perifere oorzaak is selectieve stroom nodig (PeroBravo, Genesy 600/1500/3000), bij een centrale oorzaak wordt klassieke NMES of ETS geadviseerd (DuoBravo N, Genesy 300 Pro). Begin vóór het onderzoek NIET zelfstandig met een behandeling.
De fysiotherapeut bepaalt het precieze protocol. Als algemene richtlijn geldt: aan het begin van de revalidatie wordt een dagelijkse behandeling aangeraden, 5–6 keer per week, met sessies van 20–30 minuten. Om spieratrofie te voorkomen zijn dagelijks voldoende samentrekkingen nodig. Naarmate de regeneratie vordert, past de behandelaar de parameters en de frequentie aan.
De lange impulsen met een hoge lading die bij stimulatie van een gedenerviseerde spier worden gebruikt, kunnen inderdaad onaangenaam aanvoelen, vooral als u geen gevoelsverlies hebt. Een goede aanpak: wen eerst aan de gezonde zijde aan de intensiteit en begin aan de aangedane zijde met het niveau dat u daar gewend bent. Als het gevoel onaangenaam blijft, verlaagt u de intensiteit of probeert u een andere golfvorm (blokgolf in plaats van trapeziumimpuls als de zenuw al gedeeltelijk is hersteld).
Zenuwregeneratie verloopt langzaam: ongeveer 1 mm per dag. Als de peroneuszenuw op 60–80 cm van de wervelkolom beschadigd is, kan het 1–2 jaar duren voordat de zenuw de spier „bereikt”. In die periode hoeft u geen zichtbare verbetering te verwachten. DE stimulatie moet wel doorgaan, omdat deze de spier in leven houdt. Als er na 1,5–2 jaar nog geen tekenen van zenuwregeneratie zijn (EMG-controle), kan de specialist alternatieve behandelstrategieën overwegen, zoals een operatie of functionaliteit met een orthese.
Nee. De orthese dient voor veilig lopen en het voorkomen van vallen, maar bij voortdurend dragen verliest de spier snel kracht. Gebruik de orthese NIET thuis en niet tijdens het oefenen. Draag haar alleen wanneer dat echt nodig is, bijvoorbeeld in de stad of tijdens een langere wandeling. Actief bewegen en elektrische stimulatie zijn de sleutel tot herstel, niet de orthese.
Voordat u met de behandeling begint
Elektrische thuisbehandeling van peroneusverlamming is veilig, maar er zijn situaties waarin deze niet mag worden toegepast. Bespreek de behandeling altijd met uw behandelend arts voordat u begint!
Wanneer is voorzichtigheid nodig?
- Geïmplanteerde pacemaker of defibrillator – de elektrische impuls kan de werking van het implantaat verstoren
- Actieve kanker in het behandelgebied – elektrische stimulatie in het behandelgebied moet worden vermeden
- Zwangerschap – overleg met een gynaecoloog is verplicht
- Epilepsie – elektrische stimulatie kan een aanval uitlokken (relatieve contra-indicatie; overleg met een specialist is nodig)
- Huidontsteking of open wond op de plaats van de elektroden – een elektrode mag niet op een beschadigde huid worden geplaatst
- Trombose of tromboflebitis in het behandelgebied – spiercontractie in het aangedane gebied kan gevaarlijk zijn
- Nog niet gediagnosticeerde zenuwschade – eerst is EMG en zenuwgeleidingsonderzoek nodig
- Ernstig gevoelsverlies in het behandelgebied – extra voorzichtigheid is nodig, omdat u eventuele oververhitting of huidirritatie niet voelt
Aanvullende behandeling, geen zelfstandige therapie
Elektrische stimulatie thuis is een aanvulling op de fysiotherapeutische of medische behandeling en geen vervanging daarvan. De diagnostiek, het opstellen van het behandelplan en de controles moeten altijd door een deskundige worden uitgevoerd. Thuisbehandeling is alleen veilig met programma’s die door de deskundige zijn ingesteld en met de door hem of haar bepaalde parameters. Een uitgebreide lijst met contra-indicaties vindt u in het artikel over contra-indicaties voor elektrotherapie.
Samenvatting – snel overzicht
Bronnen
- Pieber K, Herceg M, Paternostro-Sluga T, Schuhfried O. (2015). Optimizing stimulation parameters in functional electrical stimulation of denervated muscles: a cross-sectional study. Journal of NeuroEngineering and Rehabilitation, 12, 51. PubMed: 26048812
- Enovis/DJO Global. (n.d.). Electrotherapy of denervated muscle – clinical review. djoglobal.ch. Bron
- Paternostro-Sluga T, Schuhfried O, Vacariu G, Lang T, Fialka-Moser V. (2002). Chronaxie and accommodation index in the diagnosis of muscle denervation. American Journal of Physical Medicine & Rehabilitation, 81(4), 253-260. PubMed: 11953548
- Kern H, Salmons S, Mayr W, Rossini K, Carraro U. (2005). Recovery of long-term denervated human muscles induced by electrical stimulation. Muscle & Nerve, 31(1), 98-101. PubMed: 11940016
- ElAbd R, Alabdulkarim A, AlSabah S, et al. (2022). Role of Electrical Stimulation in Peripheral Nerve Regeneration: A Systematic Review. Plastic and Reconstructive Surgery – Global Open, 10(3), e4314. PubMed: 35317464
- Gordon T, English AW. (2022). The Effect of Electrical Stimulation on Nerve Regeneration Following Peripheral Nerve Injury. Biomolecules, 12(12), 1856. PubMed: 36551289
- Carolus AE, Becker M, Cuny J, Smektala R, Schmieder K, Brenke C. (2019). The Interdisciplinary Management of Foot Drop. Deutsches Ärzteblatt International, 116(20), 347-354. PubMed: 31288917
- Marciniak C. (2013). Fibular (peroneal) neuropathy: electrodiagnostic features and clinical correlates. Physical Medicine and Rehabilitation Clinics of North America, 24(1), 121-137. PubMed: 23177034
Alle bronnen zijn klikbaar. De PubMed-link leidt naar het abstract en, bij een abonnement, naar de volledige tekst. De lijst is gebaseerd op de klinische literatuur over selectieve stroom en op interdisciplinaire overzichten van de behandeling van peroneusverlamming.
