Spataderen is de volksnaam voor veneuze insufficiëntie. Het duidt eigenlijk op het niet goed sluiten of niet goed functioneren van de kleppen in de beenaders. De oorzaken en gevolgen kunnen divers zijn.
Ontstaan van spataderen
De vena (ader) vervoert het gebruikte bloed in ons lichaam richting het hart. De samentrekkende spieren drukken de aders samen, waardoor het bloed omhoog begint te stromen. De zogenaamde veneuze kleppen sluiten bij een gezond persoon als poorten de terugstroom van bloed af, zodat het altijd in de richting van het hart gaat.
Als we weinig bewegen of juist veel zitten of staan, pompen onze spieren de vaten niet. Bovendien, als de vaatwand van de ader ziek of beschadigd is of de kleppen zwak zijn, raakt de veneuze circulatie minder effectief.
Door aangeboren factoren (bijv. bindweefselszwakte) en uitlokkende factoren (zoals staand of zittend werk, een inactieve levensstijl) neemt de bloeddruk in de beenaders toe. Het bloedvat verwijdt zich, waardoor de veneuze kleppen niet goed meer kunnen sluiten; er ontstaat een opening en het omhoog pompen van bloed wordt onvoldoende. Het bloed blijft langdurig in de aders staan — het 'stroomt' niet goed door. De aders worden geleidelijk kronkelig en gezwollen. Als de situatie aanhoudt, worden de verwijding en de slechte werking permanent. Het is dan niet meer slechts een cosmetisch probleem: er ontstaat een vervelend 'gevoel van zware benen', trek- of spanningspijn, en de vertraagde bloedstroom verhoogt het risico op complicaties (ulcera, trombose en embolie).
Bij spataderen kan het veneuze systeem dus het gebruikte bloed uit de weefsels en de schadelijke stofwisselingsproducten uit de tussenruimten niet voldoende afvoeren.
In mildere gevallen van spataderen kan men alleen jeuk ervaren, het been voelt zwaar aan of er ontstaat spanningspijn. Spierkrampen, schilfering van de huid en een bruinroze verkleuring van de huid kunnen optreden. De aders worden steeds kronkeliger en gezwollen en vallen meer op; de zwelling rond de enkel en het onderbeen neemt toe. Na verloop van tijd kan een moeilijk genezende wond (ulcus) ontstaan of de gevreesde complicatie, een trombose. Dit laatste is levensgevaarlijk.
Voorkomen van spataderen
Bij een gezond persoon zorgt spierbeweging voor de bloedstroom. De herhaaldelijk samentrekkende spieren 'duwen' het bloed vanuit de aders richting hart. Zonder spierbeweging beweegt het bloed niet (of heel traag). Een inactieve levensstijl is dus een rechtstreekse weg naar spataderen.
Daardoor is regelmatige lichaamsbeweging zowel het beste middel voor preventie als behandeling. Aanbevolen activiteiten zijn vooral wandelen, hardlopen, zwemmen en fietsen. Beweging verhoogt de bloedcirculatie, verbetert de zuurstoftoevoer naar de cellen en helpt opgehoopt bloed afvoeren.
Voor de behandeling van spataderen worden vaak crèmes, geneesmiddelen en compressiekousen aanbevolen. Het is echter belangrijk te weten dat een elastische kous of zwachtel alleen werkt als we bewegen. Als u er stil in zit, 'rust' de elasticiteit. Het knelt, maar pompt niet. Met andere woorden: wie zulke kousen draagt maar op de bank blijft zitten, denkt zichzelf te behandelen, maar doet in feite niets.
Enkele tips voor dagelijks gebruik
- Beweeg elke dag actief (hardlopen, joggen, fietsen, nordic walking, wandelen, trektochten).
- Gebruik geen lift, maar neem de trap!
- Draag schoenen met een platte, flexibele zool (hakken tot maximaal ca. 5 cm aanbevolen).
- Vermijd hitte, zonnebaden, de sauna en thermale baden.
- Als uw been gezwollen is, zit dan vaak met het been omhoog.
- Bij zittend werk sta elke half uur op, beweeg uw benen en loop even.
- Zit niet met de benen over elkaar.
- Een zalf met paardenkastanje kan nuttig zijn.
- Houd een vezelrijke voeding met een beperkte zoutinname aan.
Het 'genezen' van spataderen
Er is geen manier om reeds ontwikkelde spataderen te genezen, oftewel de kronkelige aders 'te repareren' en de oorspronkelijke toestand volledig te herstellen!
Het chirurgisch 'weghalen' of 'injecteren' van een kronkelige, pijnlijke ader is in feite een cosmetische truc. De taak van de verwijderde ader (het afvoeren van bloed) moet worden overgenomen, waardoor een andere ader zal uitzetten.
U kunt niet alle vaten 'weghalen'!
Sclerotherapie, laseroperaties, het verwijderen van spataderen met een radiofrequentiekatheter, stripping, phlebectomie en endoscopische ingrepen moeten pas worden overwogen wanneer natuurlijke of op natuurlijke wijze nabootsende methoden hebben gefaald en het risico op embolie door frequente flebitis hoog is.
Kunstmatige hulpmiddelen voor spataderbehandeling
Voor wie om welke reden dan ook niet regelmatig kan bewegen, wordt het gebruik van thuiszorg medische apparaten aanbevolen. Met name beenmassage met een lymfmassage-apparaat en elektrostimulatie voor spataderbehandeling bieden hulp.
Lymfmassage-apparaat
Het apparaat gebruikt een laarsvormige manchet met meerdere luchtkamers die achtereenvolgens worden opgeblazen en weer leeggemaakt. Hierdoor worden spieren en weefsels samengedrukt, wat de lymfe- en bloedstroom activeert. De zwelling neemt af, acute en chronische spanning in de ledematen vermindert, de bloedcirculatie verbetert en de pijn verzacht.
Elektrostimulator voor spataderbehandeling
Tijdens de behandeling geeft het apparaat via zelfklevende elektroden die op de kuitspieren worden geplakt kleine impulsen aan de spieren. Hierdoor trekken de spieren samen — vergelijkbaar met wat er gebeurt tijdens het lopen — en persen ze bloed uit de aders. Een behandeling van 20–30 minuten zorgt voor een echte verfrissing. Het verlicht spanningsklachten en leegt de aders.
Mechanische lymfmassagebehandeling en elektrostimulatie zijn niet alleen uitstekend voor preventie, maar ook voor pijn na spataderoperatie, symptomen van het posttrombotisch syndroom en ter voorkoming van trombose.
