Zwelling van de benen

Gelokaliseerde zwelling van het been

Bij aandoeningen en toestanden die lokale zwelling veroorzaken en meestal slechts één ledemaat aantasten, ontstaat de zwelling op een goed afgebakende plaats en kan zich van daaruit zowel omhoog als omlaag uitbreiden:

• sportblessures en ongevallen, zoals botbreuk, kneuzing, verreking, verzwikking, bindweefsel- of spierruptuur. Het moment en de oorzaak van het letsel zijn meestal goed te achterhalen. Op de plaats van het letsel ontstaat zwelling, die deels ook een bloeduitstorting kan zijn (in dat geval verkleurt het binnen enkele dagen).
• ontstekingsprocessen: artritis, bursitis, dermatitis, enz. (koorts en rillingen wijzen op ontsteking)
• insectenbeet, vooral bij overgevoeligheidsreacties
• zwelling rond brand- of verbrandingswonden
• bij diepe veneuze trombose (DVT) kan zich een aanzienlijk beenoedeem ontwikkelen. Er ontstaat snel een strak aanvoelende kuitpijn en de huid kan paarsachtig verkleuren. Een gevaarlijke complicatie is longembolie, die zich uit in benauwdheid en pijn op de borst.
• posttrombotisch syndroom, dat wil zeggen een aanhoudende toestand na diepe veneuze trombose (een situatie die 2–3 maanden na de trombose kan ontstaan)

Zwelling van één ledemaat

Aandoeningen die meestal slechts één ledemaat treffen; de zwelling begint vaak bij de voet/enkel en breidt zich geleidelijk omhoog uit, wat ook iets zegt over de ernst.

• secundair lymfoedeem (blokkade van de lymfebanen door ongeval, operatie of tumor).
• veneklepinsufficiëntie (bekend als spataderen). Door stagnatie in verwrongen aderen treedt vocht uit de vaten in het weefsel, wat zwelling en spanningspijn veroorzaakt. Meestal zijn de benen ongelijk aangedaan; aan de ene kant is de zwelling ernstiger.
• hoewel geen ziekte op zich, kan tijdens de zwangerschap ook beenzwelling ontstaan. De groeiende foetus en de baarmoeder drukken op de bekkenaderen en bemoeilijken de terugstroom van bloed uit de benen.

Zwelling van beide ledematen

Aandoeningen die doorgaans beide ledematen betreffen; de zwelling begint vaak bij de voet/enkel en breidt zich omhoog uit, wat ook een aanwijzing kan zijn voor de ernst.

• plots optredende nierinsufficiëntie, gekenmerkt door algemeen ziektegevoel en zeer weinig urineproductie
• chronische nierinsufficiëntie, met symptomen als verlies van eetlust, malaise en weinig of geen urineproductie
• hartfalen: veelvoorkomende klachten zijn pijn op de borst en kortademigheid, die al bij geringe inspanning verergeren. Niet alleen de benen, maar ook de buik kan oedeem vertonen.
• hormonale problemen kunnen leiden tot verhoogd vasthouden van vocht en beenzwelling. Hormonale therapie, bijvoorbeeld het gebruik van anticonceptiepillen, kan vergelijkbare effecten hebben.
• beenzwelling kan ook een bijwerking zijn van medicijnen, bijvoorbeeld antidepressiva, steroïden en niet-steroïde ontstekingsremmers, en bloeddrukverlagers.
• primaire lymfoedeem kan doorgaans beide ledematen treffen en soms zeer ernstige zwelling veroorzaken.
• langdurig zitten (bijv. lange bus- of vliegreis), maar ook werk waarbij veel gezeten of gestaan wordt, kan zwelling van de benen uitlokken.

Behandeling van beenzwelling

De behandeling moet worden afgestemd op de onderliggende oorzaak.

• spataderen en door lang zitten of staan ontstane beenzwelling zijn te voorkomen met korte, frequente voet- en beenoefeningen (2–3 minuten per uur). Ter preventie zijn de Veinoplus-spataderstimulator of apparaten voor druktherapie (compressietherapie) uitstekend bruikbaar.
• als de zwelling het gevolg is van een fractuur, is repositie en fixatie van het bot noodzakelijk. De zwelling verdwijnt tijdens het genezingsproces vanzelf. Botgenezing kan worden bevorderd met pulserend ultrageluid en magnetotherapie.
• bij letsel wordt de "RICE"-behandeling aanbevolen: Rest (rust), Ice (koeling), Compression (compressie/zwachtelen) en Elevation (hoogleggen). Ultrageluid en laagenergetische laser kunnen het genezingsproces ondersteunen.
• bij een insectenbeet is koeling en het voorkomen van een allergische reactie belangrijk; meestal verdwijnt de zwelling snel.
• bij brand- en verbrandingswonden is directe koeling van het gebied het belangrijkste. Hiervoor zijn brandwondkompressen het meest geschikt. Laat wondverzorging over aan een specialist.
• bij vermoeden van trombose mag de patiënt niet opstaan of lopen! Hij of zij moet zo snel mogelijk naar het ziekenhuis, bij voorkeur per ambulance. De aandoening vereist intensieve behandeling.
• na een trombose moet de patiënt rekening houden met het feit dat de klachten chronisch kunnen worden en dagelijkse behandeling vereisen. De Veinoplus DVT en regelmatige druktherapie kunnen de toestand verbeteren. Zonder behandelingen neemt de zwelling toe.
• bij zwangerschapsspinnenaders helpt het vaak om de lichaamshouding regelmatig te veranderen en kan compressiemassage steun bieden.
• de behandeling van nier- of hartfalen behoort tot de taken van het ziekenhuis. Het oedeem zal afnemen zodra de nierfunctie verbetert of herstelt, respectievelijk zodra de hartfunctie verbetert.
• bij bijwerkingen van medicijnen is het aan te raden verdachte middelen te staken of te vervangen — bespreek dit altijd met uw behandelend arts.
• bij alle vormen van lymfoedeem is alleen symptoombestrijding mogelijk; de aandoening zelf is meestal niet te genezen. Zwachtelen, het dragen van compressiekleding en de combinatie van manuele en mechanische lymfmassage levert goede resultaten op.