Multiple sclerose (MS) is een chronische neurologische aandoening die gepaard gaat met ontsteking en neurodegeneratie van het centrale zenuwstelsel, en die diverse lichamelijke en cognitieve problemen kan veroorzaken. Veelvoorkomende symptomen zijn spierzwakte, spasticiteit en verminderde beweeglijkheid, spierpijn en incontinentie, die de kwaliteit van leven aanzienlijk kunnen beïnvloeden.
Neuromusculaire elektrische stimulatie (NMES, ook wel EMS genoemd) is een therapeutische methode die kan helpen deze spierproblemen te verlichten. Laten we bekijken hoe NMES werkt, hoe nuttig het kan zijn voor mensen met MS en welke belangrijke overwegingen er zijn bij toepassing.
Wat is NMES (EMS)?
Bij NMES worden elektrische impulsen via huidelektroden op perifere zenuwen toegepast om spiercontracties op te wekken. Deze methode heeft als doel spieren te versterken, de motorische controle te verbeteren en mogelijk neuroplasticiteit te bevorderen. Bij MS richt NMES zich op spiergroepen die getroffen zijn door demyelinisatie en de daaruit voortvloeiende motorische uitval, met als doel functionele mogelijkheden te herstellen of te verbeteren.
De effectiviteit van NMES bij MS
Toepassing van NMES (EMS) bij mensen met MS laat veelbelovende resultaten zien:
- Spierkracht en spiermassa: Een studie toonde aan dat stimulatie de spiermassa van de dij en de beenkracht verhoogde bij patiënten met gevorderde MS.
- Spasticiteit en bewegingsbereik: Een andere studie rapporteerde dat EMS al na 18 behandelingen meetbare verbeteringen in spierkracht, vermindering van spasticiteit en toename van het bewegingsbereik gaf.
- Functionele mobiliteit: NMES droeg bij aan verbeterde loopprestaties, waardoor patiënten functionele bewegingen effectiever konden uitvoeren.
Deze resultaten suggereren dat NMES een waardevolle aanvullende behandeling kan zijn in de revalidatie van mensen met MS, doordat het bijdraagt aan verbetering van spierfunctie en algemene mobiliteit.
Belangrijke aandachtspunten bij toepassing van NMES
Bij het opnemen van NMES in het behandelplan moeten meerdere factoren in overweging worden genomen:
- Individuele behandeling: Het is belangrijk de NMES-parameters, zoals frequentie, pulsduur en intensiteit, te individualiseren zodat ze aansluiten bij de behoeften en tolerantie van de patiënt, waardoor het voordeel gemaximaliseerd en ongemak geminimaliseerd wordt.
- Combinatie met andere therapieën: NMES is het meest effectief in combinatie met andere revalidatiemethoden, zoals fysiotherapie en functionele oefeningen, om de complexe problemen bij MS aan te pakken.
- Monitoring en veiligheid: Regelmatige controles zijn nodig om de huidconditie, spierreacties en het algemene comfort van de patiënt te volgen, om ongewenste effecten te voorkomen en de veilige toepassing van NMES te waarborgen.
- De betrokkenheid en houding van de patiënt: Psychologische factoren spelen een belangrijke rol in functionele resultaten; patiënten met een positieve houding waarderen hun resultaten vaak meer en zoeken meer mogelijkheden voor succesvolle beweging.
Bij multiple sclerose kan spierstimulatie worden ingezet met de volgende doelen:
Verminderen van spasticiteit
Bij multiple sclerose raakt de verbinding tussen spieren en hun motorische zenuwen beschadigd. Als gevolg daarvan worden je spieren steeds stijver en gespannen. Dit belemmert het uitvoeren van bewegingen en kan zelfs tot pijn leiden.
In medische termen wordt deze toestand spasticiteit genoemd (verhoogde spierspanning, stijfheid).
Met goed ingestelde spierstimulatie kan de spier ontspannen worden. De geïnnerveerde zenuw "leert opnieuw" de juiste tonus. De spanning verdwijnt, de pijn neemt af en onwillekeurige schokken verminderen.
Behoud of verbetering van de gewrichtsbeweeglijkheid
Door de spastische spieren (dus de stijfheid) kun je het volledige bewegingsbereik van je gewrichten niet benutten, waardoor je bijvoorbeeld je elleboog of knie niet volledig kunt strekken.
Met spierstimulatie kunnen de spieren ontspannen worden, waardoor het bewegingsbereik vergroot kan worden.
Verbetering van spierkracht en prestatie
Als de spasticiteit vermindert of verdwijnt en het bewegingsbereik verbetert, kunnen de spieren al als sterker aanvoelen, ook al is de kracht van de spiervezels nog niet fundamenteel veranderd.
Met spierstimulatie kan de timing van spiercontracties en de "rekrutering" worden verbeterd, dat wil zeggen dat spiervezels tegelijker en efficiënter en meer gecoördineerd samentrekken.
Door fysiotherapie-oefeningen te combineren met spierstimulatie kun je de basissterkte verbeteren en spiervermoeidheid verminderen.
Verbetering van de controle over de sluitspieren van blaas en endeldarm
Incontinentie, oftewel onvoldoende of onmogelijkheid om urine of feces vast te houden, kan een onderdeel zijn van multiple sclerose. De oorzaak is verzwakking van de bekkenbodemsluitspieren en een "stoornis" in hun motorische zenuwen. Zie ook inkontinentie behandeling in de praktijk.
De meerderheid van de patiënten met MS die functionele spierstimulatie kregen, rapporteert verbetering van endeldarm- en blaasfunctie [75-85%].
Vermindering van het risico op luchtweginfecties
Zolang iemand met multiple sclerose nog kan lopen, is de werking van de ademhalingsspieren meestal niet aangetast. Bij patiënten die echter aan een rolstoel gebonden zijn, neemt de activiteit van arm- en borstspieren af, ontstaat ademhalingsbeperking en neemt het risico op luchtweginfecties toe.
Een van de ernstigste problemen is verminderde hoestkracht. Functionele stimulatie kan behulpzaam zijn bij het behouden van kracht van buik- en rompspieren. Dit bevordert het hoesten en het vrijhouden van de luchtwegen. Het verminderen van de stijfheid in deze spieren kan de ademhaling en het hoesten verbeteren doordat diepere inademing mogelijk wordt en de coördinatie van uitademingsspieren verbetert.
Minimaliseren van het risico op doorligwonden
Doorligwonden kunnen door meerdere factoren ontstaan, zoals spasticiteit, stijfheid en beperkte bewegingsvrijheid van gewrichten, spierverlamming en een slecht aangepaste rolstoel.
Met spierstimulatie kan het risico worden verminderd. Verbeteringen in gewrichtsbeweeglijkheid, gemakkelijker veranderen van lichaamshouding en afname van onwillekeurige bewegingen helpen daaraan. Door het behouden van spiermassa en -tonus wordt de druk gelijkmatiger over de huid verdeeld, waardoor de druk op het bot wordt verminderd.
Bij bestaande doorligwonden kan stimulatie het genezingsproces versnellen. Verbetering van de microcirculatie verhoogt de zuurstoftoevoer naar huid en spier, bevordert de vorming van littekenweefsel en vermindert het infectierisico.
Samenvatting
NMES is een veelbelovende methode voor de behandeling van spierzwakte, spasticiteit en bewegingsbeperkingen bij mensen met multiple sclerose. Door de door elektrische stimulatie opgewekte spiercontracties kan NMES spierkracht verbeteren, spasticiteit verminderen en de functionele mobiliteit vergroten. Toepassing moet echter gepersonaliseerd gebeuren en onderdeel zijn van een uitgebreid revalidatieprogramma om de beste resultaten te bereiken. Verdere onderzoeken en klinische studies zijn nodig om de langetermijnvoordelen en mogelijk neuroprotectieve effecten van NMES bij mensen met MS volledig te begrijpen.
