Fecale incontinentie betekent het gedeeltelijk of volledig verlies van controle over de stoelgang. Dit kan zich uiten in het ongewild verliezen van ontlasting of in een plotselinge, onweerstaanbare aandrang om te defeceren. De ernst kan variëren van af en toe optredende milde klachten tot dagelijkse, ernstige gevallen.
Anatomische achtergrond en werkingsmechanisme
De controle over de stoelgang is een complex proces dat de gecoördineerde werking van meerdere spieren en zenuwen vereist. De sluitspier van de anus (anale sfincter) bestaat uit twee delen: een externe, willekeurig te bedienen spier en een interne, automatisch werkende spier. Daarnaast is ook een goede functie van de bekkenbodemspieren en de wand van het rectum noodzakelijk voor normale ontlasting.
Oorzaken van fecale incontinentie
Er kunnen verschillende oorzaken ten grondslag liggen aan fecale incontinentie.
Een van de meest voorkomende oorzaken is een toestand na operaties in het anale gebied, vooral na ingrepen voor aambeien of darmkanker. Bij vrouwen komen verwondingen opgelopen tijdens de bevalling voor, terwijl bij mannen prostaatoperaties soortgelijke problemen kunnen veroorzaken.
Neurologische aandoeningen, zoals multiple sclerose, ruggenmergletsel of een beroerte, kunnen ook tot fecale incontinentie leiden.
Met het ouder worden nemen de verzwakking van de sluitspieren en storingen in het zenuwstelsel de kans op het probleem toe.
Diagnostische mogelijkheden
Voor het kiezen van de juiste behandeling is een nauwkeurige diagnose nodig. Tijdens het medische onderzoek wordt een gedetailleerde anamnese afgenomen, waarin de aard en frequentie van de klachten en uitlokkende factoren aan bod komen. Bij het lichamelijk onderzoek controleert de arts de anatomie van de anus en de omgeving, evenals de functie van de sluitspier.
Tot de aanvullende onderzoeken kan anale manometrie behoren, waarmee de drukverhoudingen van de sluitspier worden gemeten, en diverse beeldvormende onderzoeken (echografie, MRI) die kunnen helpen eventuele structurele afwijkingen te achterhalen.
Conservatieve behandelingsmogelijkheden
De eerste stap in de behandeling is meestal conservatieve therapie.
Bekkenbodemoefeningen spelen een sleutelrol in de revalidatie. Deze oefeningen kun je leren met hulp van een fysiotherapeut en regelmatig uitgevoerd verbeteren ze de klachten aanzienlijk.
Intieme oefeningen kunnen worden aangevuld of effectiever gemaakt door het gebruik van incontinentiestimulators.
Bij biofeedbacktherapie krijg je met speciale apparatuur visuele of geluidssignalen over de werking van de spieren, wat helpt bij het aanleren van correcte spieractivatie. Deze methode is vooral effectief bij revalidatie na een operatie.
De rol van leefstijlaanpassingen
Leefstijlaanpassingen kunnen de klachten aanzienlijk verbeteren. Het reguleren van de ontlastingsconsistentie door een passend dieet en voldoende vochtinname is essentieel. Het optimaliseren van vezelinname en regelmaat in maaltijden kan helpen een voorspelbare stoelgangroutine te creëren.
Gewichtsnormalisatie is ook belangrijk, omdat overgewicht de buikdruk verhoogt en de functie van de bekkenbodemspieren kan verslechteren. Regelmatige lichaamsbeweging, met name correct uitgevoerde buik- en bekkenbodemoefeningen, kan de situatie verbeteren.
Medicamenteuze behandelingsopties
Medicatie kan gericht zijn op het reguleren van de ontlastingsconsistentie of het beïnvloeden van de darmmotiliteit. Bij diarree kunnen middelen tegen diarree worden ingezet, terwijl bij obstipatie het gebruik van geschikte laxativa kan helpen een regelmatige stoelgang tot stand te brengen.
In sommige gevallen kan een disbalans in de darmflora een rol spelen, waarbij het gebruik van probiotica bespreekbaar kan zijn.
Chirurgische oplossingen
Wanneer conservatieve behandeling onvoldoende resultaat geeft, kan een operatie noodzakelijk zijn. Het type operatie hangt af van de oorzaak en ernst van het probleem. Een reconstructieve operatie van de sluitspier kan worden uitgevoerd als er een anatomische beschadiging aan ten grondslag ligt.
In ernstiger gevallen of na herhaalde operaties kan het implanteren van een kunstmatige sluitspier of sacrale zenuwstimulatie (SNS) worden overwogen. Dit laatste stimuleert met elektrische impulsen de zenuwen die de bekkenbodemspieren regelen.
Het belang van psychologische ondersteuning
Fecale incontinentie brengt vaak een grote psychische last met zich mee en kan het zelfbeeld en sociale relaties negatief beïnvloeden. Psychologische ondersteuning kan helpen omgaan met deze moeilijkheden en de kwaliteit van leven verbeteren.
Ondersteuningsgroepen of lotgenotencontact kunnen eveneens waardevolle hulp bieden. Daar is ruimte voor het uitwisselen van ervaringen en het krijgen van praktische tips.
Dagelijkse leefadviezen
Het organiseren van het dagelijks leven is cruciaal voor mensen met fecale incontinentie. Het is aan te raden altijd hygiënemateriaal en reservekleding bij je te hebben. Voor de huidbescherming zijn diverse beschermende crèmes en reinigingsproducten beschikbaar.
Een goede inrichting van werk en thuis, bijvoorbeeld met gemakkelijke toegang tot een toilet, is eveneens belangrijk. Voor langere reizen is het verstandig de route en rustplaatsen goed te plannen.
De behandelmogelijkheden van fecale incontinentie blijven zich ontwikkelen. De sleutel tot succes is het tijdig herkennen van het probleem en het consulteren van de juiste specialist. Over het algemeen is het een behandelbare aandoening en met de juiste therapie kan aanzienlijke verbetering worden bereikt.
