Azijnzuur-iontoforese om hielspoor op te lossen

Azijnzuur iontoforese is een niet-invasieve therapeutische methode waarbij met behulp van een laagspanningsstroom azijnzuur (meestal een 5%-oplossing) in de weefsels wordt gebracht. De negatief geladen acetaationen worden door de elektrische stroom door de huid naar de verkalkingsgebieden geleid. De theoretische basis is dat de acetaationen reageren met anders onoplosbare calciumafzettingen (bijvoorbeeld calciumcarbonaat), waarbij calciumacetaat wordt gevormd — een relatief beter oplosbare verbinding die door de bloedbaan afgevoerd kan worden.

Azijnzuur-iontoforese wordt al meerdere tientallen jaren toegepast voor aandoeningen met calcificaties (verkalkingen) – de vroegste verslagen dateren uit 1955 en 1977 – onder andere bij verkalkte schouderontsteking, myositis ossificans en verkalkende bursitis. Het doel is de oplosbaarheid van calcium te vergroten, zodat de pijn veroorzakende calcificaties opgelost of verminderd worden.

Een hielspoor is een verkalkte uitgroei aan het hielbeen, vaak een gevolg van chronische plantair fasciitis. Hoewel veel hielsporen klachtenloos blijven, veroorzaken ze vaak aanhoudende pijn. Het theoretische doel van azijnzuur-iontoforese is de grootte van het hielspoor te verminderen en de daarmee samenhangende weke delenontsteking te verlichten. De behandeling wordt meestal uitgevoerd met een spons-elektrode en een zelfklevende tegenelektrode boven de hiel (het azijnzuur wordt op de negatieve elektrode gedruppeld). De behandelingen worden eenmaal per dag gegeven, gedurende minimaal 20 dagen. De behandeling bleek effectiever wanneer zij werd gecombineerd met andere therapieën, zoals rekoefeningen, taping of ultrageluidtherapie. De ultrageluidbehandeling wordt aanbevolen ná de iontoforese. Het gebied boven het hielspoor moet 5 minuten worden behandeld met gemiddelde intensiteit. Het M-Sonic 950 apparaat is bijvoorbeeld daarvoor geschikt.

Klinische onderzoeken

Gevalsstudies

De vroege bewijzen voor het gebruik van azijnzuur-iontoforese bij de behandeling van hielspoor stammen uit gevalsstudies. Deze zijn gebaseerd op ervaringsobservaties en vormen geen hard klinisch bewijs.

Japour et al. (1999) beschreven 35 patiënten met chronische hielpijn. Dit was een observationele studie zonder controlegroep, maar de resultaten waren opmerkelijk: 94% van de patiënten rapporteerde volledige of aanzienlijke pijnvermindering na gemiddeld 5,7 behandelingen (~2,8 week). De pijnscore van de patiënten (op een schaal van 0–10) daalde van gemiddeld 7,5 naar 1,8, en bij lange termijn follow-up (gemiddeld 27 maanden later) was de gemiddelde pijnscore nog maar 0,64. Bovendien zou 94% van hen de behandeling aan anderen aanbevelen.

Een ander geval werd gerapporteerd door Costa (2008): een 15-jarige voetballer met chronische plantair fasciitis die niet op andere therapieën reageerde. De patiënt kreeg azijnzuur-iontoforese gedurende vier weken, aangevuld met ultrageluidbehandeling en gecombineerd met orthopedische inlegzolen. Binnen zes weken waren zijn klachten verdwenen en keerde hij volledig terug naar sportieve activiteiten.

Nikhade et al. (2014) beschreef een 29-jarige vrouw met een röntgenbevestigd hielspoor van 9×5 mm. De patiënt kreeg vijf behandelingen per week gedurende 3 weken, gevolgd door drie behandelingen per week gedurende nog eens 3 weken, waarbij azijnzuur-iontoforese met een dosis van 80 mA·min en ultrageluid werd toegepast. Aan het einde van de behandeling (~6 weken, ~24 sessies) toonde de röntgenopname een afname van de hielspoorgrootte met ~85% en haar pijn was volledig verdwenen (VAS van 7/10 naar 0/10).

Gekontroleerde onderzoeken

Een vroege gerandomiseerde studie (Cairo University, 2001) onderzocht de vermindering van hielspoorgrootte en pijnverlichting. Hierbij namen 30 patiënten deel, verdeeld in twee groepen: de ene groep kreeg azijnzuur-iontoforese en deed rekoefeningen, de andere groep kreeg ultrageluidtherapie en dezelfde rekoefeningen. Beide groepen kregen negen behandelingen in drie weken. Volgens de resultaten gaf azijnzuur-iontoforese meer pijnvermindering dan ultrageluid, maar de grootte van het hielspoor veranderde niet significant.

Osborne en Allison (2006) voerden een gerandomiseerde, dubbelblinde, placebogecontroleerde studie uit waarin azijnzuur-iontoforese werd vergeleken met dexamethason-iontoforese en placebo-iontoforese. In de studie werden 31 patiënten (42 aangedane voeten) behandeld en kregen zij zes behandelingen gedurende twee weken. De resultaten lieten zien dat alle groepen verbetering lieten zien (ook de placebogroep), maar de azijnzuurgroep bereikte na vier weken een grotere pijnreductie en betere ochtendmobiliteit.

Samenvatting

Azijnzuur-iontoforese is een behandeling die geprobeerd kan worden bij hielpijn door een hielspoor.
Volgens sommige artsengroepen kan binnen 2–4 weken aanzienlijke pijnverlichting optreden, hoewel het verminderen van de hielspoorgrootte wisselend en niet gegarandeerd is. De therapie verdient aanbeveling in combinatie met andere conservatieve behandelingen, zoals rekoefeningen en ultrageluid.
Hoewel azijnzuur-iontoforese meestal het hielspoor niet letterlijk "dooit", ondersteunen klinische onderzoeken dat het een effectief middel kan zijn om pijn te verminderen en de functie te verbeteren.