Softlasertherapie: hoe werkt het en waarvan hangt het effect af?
Softlasertherapie – de wetenschappelijke naam is fotobiomodulatie (PBM) – werkt met rood of infrarood laserlicht met een lage energie: het snijdt niet en brandt niet, maar ondersteunt de werking van cellen. De methode heeft Hongaarse wortels: professor Endre Mester stelde in de jaren zestig aan de Semmelweis Universiteit als eerste vast dat laserlicht met een lage dosis de wondgenezing versnelt. Op basis van zijn experimenten groeide fotobiomodulatie uit tot een onderzoeksgebied dat inmiddels duizenden wetenschappelijke publicaties omvat.2
Dit artikel is het "grote softlaserboek": het laat zien wat er in de cellen gebeurt en vooral waarvan het effect afhangt – want lasertherapie is geen kwestie van geloof, maar van natuurkunde. De golflengte, het vermogen en de dosis bepalen of het licht het doelweefsel bereikt en er voldoende energie aan overdraagt. Wie deze drie parameters begrijpt, kan het juiste apparaat kiezen en doeltreffend behandelen.
Kernidee
Bij lasertherapie is de belangrijkste vraag niet of het „werkt", maar of u het met de juiste parameters gebruikt. Onderzoek heeft een bifasische dosis-responsrelatie aangetoond: te weinig energie heeft geen effect, het optimale bereik veroorzaakt de biologische respons en een te hoge dosis kan die respons juist verminderen.4 Hetzelfde geldt voor de golflengte: licht met een ongeschikte golflengte bereikt het diepe doelweefsel helemaal niet.3 Een groot deel van de tegenstrijdige resultaten in onderzoeken is precies hierop terug te voeren: op een verkeerde dosis en een verkeerd protocol.
Wat gebeurt er in de weefsels?
De belangrijkste absorbeerder van rood en nabij-infrarood licht in de cel is een enzym uit de ademhalingsketen van de mitochondriën (cytochroom-c-oxidase). Wanneer dit molecuul lichtenergie absorbeert, neemt de energieproductie van de cel (ATP-synthese) toe, komen signaalprocessen op gang en stijgt de productie van groeifactoren. Zo krijgen cellen in „uitgeput, beschadigd of ontstoken weefsel" extra functionele reserve.2
De gevolgen die op weefselniveau zijn vastgelegd, zijn: een betere microcirculatie, vermindering van aanhoudende ontsteking, ondersteuning van de collageenproductie en weefselherstel, en verhoging van de prikkeldrempel van pijngevoelige zenuwuiteinden – daardoor neemt de pijn af.12 Realistische verwachtingen zijn belangrijk: laserlicht beïnvloedt PLAATSELIJKE processen in het weefsel. Het behandelt geen systemische oorzaken van ziekten, zoals een stofwisselingsziekte.
Weefsels zijn voor licht het meest doorlaatbaar in het golflengtebereik van 600-1100 nm. In de vakliteratuur wordt dit het „optische of biologische venster" genoemd.3 Binnen dit bereik bepaalt de golflengte de indringingsdiepte: rood licht van 660 nm dringt ongeveer 1-2 cm diep door (huid, slijmvliezen, oppervlakkige weefsels), infrarood licht van 808 nm 3-4 cm (spieren, pezen, kleine tot middelgrote gewrichten) en het bereik van 980-1064 nm dringt dieper dan 4-5 cm door (heup, wervelkolom, diepe spierlagen).
In de praktijk betekent dit: voor een oppervlakkig doel (wond, herpes, acne) is een apparaat met rood licht geschikt; voor een diep doel (gewricht, wervelkolom) infrarood licht. Omgekeerd werkt het niet: hoe sterk een rode lamp ook is, het heupgewricht bereikt zij nooit.
Een van de belangrijkste onderzoeksresultaten over fotobiomodulatie is de bifasische dosis-responscurve: de biologische respons is het sterkst binnen een optimaal energiebereik. Daaronder is er geen noemenswaardig effect en ver daarboven neemt het effect af of kan het zelfs remmend worden.4 Daarom klopt het niet dat „meer altijd beter is". Daarom is het ook niet voldoende om het pijnlijke gebied „af en toe te belichten".
Wij meten de dosis in J/cm². Het optimale bereik verschilt per doelgebied: voor oppervlakkige wonden 1-4 J/cm², voor gewrichts- en spierklachten 4-10 J/cm² en voor diepe weefsels 8-12 J/cm². De tabel of het programma van goede apparaten berekent dit voor u. Uw taak is regelmaat: in onderzoeken werd het resultaat altijd bereikt met een kuur (dagelijkse of meerdere wekelijkse behandelingen, gedurende meerdere weken), niet met één enkele behandeling.15
De drie parameters waarvan het effect afhangt
| Parameter | Wat betekent dit? | Praktische richtlijnen |
|---|---|---|
| Golflengte (nm) | De „kleur" van het licht – deze bepaalt de indringingsdiepte3 | 660 nm (rood): huid, slijmvliezen, 1-2 cm 808 nm (infrarood): spieren, gewrichten, 3-4 cm 980-1064 nm: diepe weefsels, 4-5+ cm |
| Vermogen (mW) | De energie die per seconde wordt afgegeven – dit bepaalt de behandelDUUR | apparaten voor thuisgebruik: 50-500 mW professionele apparaten: 500-12 000 mW; een hoger vermogen betekent niet automatisch een „sterker effect", maar een kortere behandeltijd voor dezelfde dosis |
| Dosis (J/cm²) | De totale energie die aan het doelweefsel wordt afgegeven – hiervan hangt de biologische respons af4 | oppervlakkige wond: 1-4 J/cm² gewricht, spier: 4-10 J/cm² diep weefsel: 8-12 J/cm²; in kuurvorm, dagelijks of meerdere keren per week |
De behandelingstechniek kan op twee manieren worden uitgevoerd:
bij puntbehandeling plaatst u de behandelkop gedurende de berekende tijd op een bepaald punt (pijnpunt, gewrichtsspleet, acupunctuurpunt). Dit is de methode voor diepere doelen;
bij scanbehandeling beweegt u het apparaat langzaam en gelijkmatig over een groter oppervlak. Dit is de methode voor wonden, huidgebieden en spiergroepen. De twee technieken kunnen worden gecombineerd: eerst de punten behandelen en daarna het gebied scannen.
Laserklassen: veiligheid en vermogen
Lasers worden ingedeeld in veiligheidsklassen. Voor thuisgebruik zijn klasse 1 en klasse 3B relevant:
| Klasse | Kenmerken | Voorbeelden |
|---|---|---|
| Klasse 1 | De veiligste categorie: het licht wordt over een groter oppervlak en met een lagere intensiteit verspreid. Een veiligheidsbril is niet nodig. Praktisch voor gezinsgebruik, ook in de buurt van kinderen | B-Cure Laser-familie |
| Klasse 3B | Een meer geconcentreerde lichtstraal en een hogere dosis per punt in kortere tijd. Tijdens de behandeling is een veiligheidsbril verplicht; de lichtstraal mag nooit op de ogen worden gericht | Personal-Laser- en Energy-Laser-familie |
| Klasse 4 | Een krachtige, professionele categorie. Hiervoor is een geschoolde behandelaar nodig. Deze klasse is bedoeld voor praktijken en de diergeneeskunde | PhysioLaser- en LaserVet-familie |
Een veelvoorkomend misverstand moet worden opgehelderd: de klasse is een VEILIGHEIDSINDELING, geen kwaliteitsranglijst.
Een apparaat van klasse 1 heeft geen „zwakker therapeutisch effect". Het geeft dezelfde dosis af, maar verspreid over een groter oppervlak en gedurende langere tijd.
De werkelijke keuze hangt af van de diepte van het doelgebied en van uw comfort. Nog een waarschuwing: op de markt zijn veel LED-lampen verkrijgbaar die als „laser" worden aangeduid, maar geen coherent laserlicht geven. Over het verschil en de misleiding schreef ik een apart artikel.
Mijn advies
Stel uzelf vóór de aankoop van een apparaat drie vragen: WAT is uw doelgebied (oppervlakkig of diep – dit bepaalt de golflengte), HOEVEEL tijd hebt u dagelijks voor de behandeling (dit bepaalt het benodigde vermogen) en WIE gaat het apparaat gebruiken (het gezin, een oudere ouder – dit pleit voor klasse 1). De meest voorkomende fout is niet een verkeerd apparaat, maar een verkeerde verwachting. Lasertherapie is een kuurbehandeling. Wie het effect na twee weken dagelijkse behandeling beoordeelt, oordeelt te vroeg. Wie na één behandeling per week een wonder verwacht, gebruikt een verkeerde dosering.45
Beproefde apparaten uit twee verschillende vermogensklassen
B-Cure Laser SPORT Pro (klasse 1)
Groot behandeloppervlak van 4,5 cm², te gebruiken zonder veiligheidsbril – voor ieder gezinslid en voor het comfortabel behandelen van grotere oppervlakken. Behandeling van 4.5cm2 in 5 minuten.
Personal-Laser L400 (klasse 3B)
808 nm infrarood, 400 mW – voor puntbehandeling van diepere doelen (gewrichten, wervelkolom, spieren), met een korte behandeltijd per punt. Behandeling van 5cm2 in 1 minuut. Vooral geschikt wanneer een groot gebied of meerdere gewrichten moeten worden behandeld.
Het volledige assortiment – te filteren op klasse en vermogen – vindt u in de categorie softlaserapparaten. Bij het kiezen van een apparaat dat bij uw klacht past, helpt de handleiding voor thuisgebruik.
Wanneer NIET gebruiken?
- Kanker in het behandelde gebied – boven een bekende of verdachte afwijking mag de laser niet worden gebruikt
- Zwangerschap – de buik en onderrug mogen niet worden behandeld
- Schildkliergebied – directe behandeling van de voorkant van de hals moet worden vermeden
- Acute infectie met koorts – eerst medische zorg; de laser pas daarna als aanvullende behandeling
- Plaats van een recente steroïde-injectie – wacht na een cortisoninjectie enkele weken voordat u het gebied behandelt
- Lichtgevoeligheid, lichtgevoelig makende geneesmiddelen – overleg vóór de start met uw arts of apotheker
De volledige lijst in een apart artikel
Bovenstaande opsomming benadrukt de belangrijkste verboden. De volledige, uitvoerig gemotiveerde lijst (oogbescherming, epilepsie, behandeling van kinderen, tatoeages en andere onderwerpen) vindt u in het artikel over contra-indicaties van softlasertherapie. Lees dit vóór de behandeling. Vijf minuten aandacht zijn uw veiligheid waard.
Veelgestelde vragen
Dat hangt af van de klacht, maar als vuistregel geldt: de eerste signalen (minder pijn, gemakkelijker bewegen) verschijnen meestal na 10-14 dagen met dagelijkse of meerdere wekelijkse behandelingen. Voor het volledige effect is een kuur van 4-6 weken nodig. Bij acute klachten (verse verwonding, herpes, aften) is de respons sneller – soms binnen enkele dagen. Bij chronische klachten die al jaren bestaan, verloopt de verbetering langzamer. De eensluidende conclusie uit onderzoeken is dat regelmaat het resultaat oplevert15. Het is zinvol een dagboek of wekelijkse foto bij te houden, omdat een geleidelijke verbetering niet zichtbaar is in de indruk van één dag.
De behandeling is pijnloos. U voelt hooguit een lichte, aangename warmte in het behandelde gebied. Volgens onderzoek is softlasertherapie een van de veiligste fysiotherapeutische methoden: in onderzoeken werden geen relevante bijwerkingen gemeld.15 Twee regels moeten worden nageleefd: richt de lichtstraal nooit op de ogen (bij klasse 3B is een veiligheidsbril verplicht) en neem de contra-indicaties serieus. In zeldzame gevallen kan de klacht de dag na de behandeling tijdelijk sterker zijn. Dit is meestal een teken van een toegenomen doorbloeding en verdwijnt binnen 1-2 dagen.
Meestal wel. Lasertherapie heeft geen wisselwerking met geneesmiddelen zoals twee geneesmiddelen dat met elkaar kunnen hebben. Let op twee uitzonderingen: middelen die lichtgevoeligheid veroorzaken (sommige antibiotica, ontstekingsremmers en dermatologische middelen – vraag het aan uw apotheker) en de plaats van een recente cortisoninjectie. Die mag gedurende enkele weken niet met laser worden behandeld. In meerdere onderzoeken bleek zelfs dat tijdens een laserkuur de dosis pijnstillers kon worden verlaagd. Beslis dit altijd samen met uw arts en nooit op eigen initiatief.
Dat is niet hetzelfde. Een echte laser geeft een coherente, parallelle lichtstraal met één golflengte. Daardoor kunnen de dosis en de diepere indringing nauwkeurig worden berekend. LED-licht is diffuus en heeft een breed spectrum. Voor oppervlakkige toepassingen (huid, wonden) is er een gedocumenteerd effect, maar voor diepe weefsels is laser het beproefde hulpmiddel. Helaas worden op de markt veel LED-producten als „laser" verkocht, met onrealistische beloften. Het artikel over misleiding bij de aankoop van lasers helpt u deze te herkennen.
Het doelgebied en uw situatie bepalen de keuze. Klasse 1 (B-Cure-familie) is geschikt voor gezinsgebruik, oudere gebruikers of mensen die niet vertrouwd zijn met techniek, grotere oppervlakken en situaties waarin een veiligheidsbril niet gewenst is. Klasse 3B (Personal-Laser, Energy-Laser) is geschikt voor diepere doelen (heup, wervelkolom), puntbehandeling en een kortere behandeltijd. Beide klassen werken volgens hetzelfde principe; de dosisregel4 geldt voor beide. De tabel met klachten in de handleiding voor thuisgebruik helpt u bij de keuze voor uw specifieke klacht.
Wat zegt onderzoek? Antwoorden op vragen van lezers
„Is dit echt wetenschap of alleen een trendy wellnessapparaat?"12
Fotobiomodulatie is inmiddels een onderzoeksgebied dat in grote medische databanken met duizenden publicaties is gedocumenteerd. De overkoepelende review uit 2025 – een meta-analyse van meta-analyses, het hoogste niveau van bewijs – vond bij meerdere indicaties een significante vermindering van pijn en verbetering van de functie, en gaf tegelijkertijd aan waar onderzoek van betere kwaliteit nodig is.1 Ook het werkingsmechanisme op celniveau (absorptie van licht door mitochondriën, ATP-productie en signaaloverdracht) is uitvoerig onderzocht.2 Voor een duidelijk beeld is het belangrijk te weten dat de bewijskracht per indicatie verschilt. Daarom hebben wij een aparte bewijskaart gemaakt, die per klacht laat zien wat onderzoek aantoont.
„Ik heb het geprobeerd, maar niets gevoeld. Waarom?"34
De meest voorkomende oorzaken liggen niet in de methode, maar in de parameters. De eerste verdachte is de golflengte: een diep gewricht behandelen met een apparaat met rood licht is fysiek onmogelijk. Het licht bereikt het doel niet eens.3 De tweede is de dosis. Door de bifasische dosis-responscurve is een te korte behandeling ineffectief. Ook een behandeling die voor de zekerheid wordt overdoseerd, kan het resultaat verslechteren.4 De derde is tijd: in onderzoeken werden de resultaten na kuren van meerdere weken vastgesteld. Een poging van slechts enkele behandelingen zegt weinig. Als er na een correct protocol nog steeds geen verandering is, is dat waardevolle informatie: een andere methode of een medische herbeoordeling is nodig.
„Kan een apparaat voor thuisgebruik hetzelfde als een apparaat in de praktijk?"56
Ook dit is onderzocht. Volgens een systematische literatuurreview van fotobiomodulatieapparaten voor thuisgebruik leverden meerdere behandelingen per week thuis bij de meeste onderzochte indicaties gunstige en veilige resultaten op. Volgens de auteurs maakt juist thuisgebruik de BEHANDELFREQUENTIE mogelijk die een bezoek aan een praktijk zelden kan bieden.5 Onderzoek bij sporters ondersteunt dit eveneens: regelmatige behandelingen die op trainingen werden afgestemd, leverden meetbare extra verbetering van het herstel op.6 Een apparaat in de praktijk geeft per behandeling een grotere dosis. De kracht van een apparaat voor thuisgebruik ligt in de dagelijkse herhaalbaarheid. De twee sluiten elkaar niet uit, maar vullen elkaar aan.
Samenvatting
Waar gaat dit artikel over? Het „handboek" van softlasertherapie: hoe licht inwerkt op cellen, wat golflengte, vermogen en dosis betekenen, welke laserklassen er zijn en hoe u op basis daarvan een apparaat kiest – inclusief de veiligheidsregels.
Voor wie is het bedoeld? Voor mensen die kennismaken met lasertherapie en betrouwbare basisinformatie zoeken, en voor mensen die al een apparaat hebben maar het nauwkeuriger willen gebruiken.
De belangrijkste boodschap: Het effect van lasertherapie hangt af van de natuurkunde. De golflengte bepaalt of het licht het doelweefsel bereikt. De dosis bepaalt of de biologische respons op gang komt. Door de bifasische dosisregel werken noch een te lage noch een te hoge dosis. Wie de parameters begrijpt en een kuur volgt, kan het resultaat bereiken dat in onderzoeken is gemeten.
Volgende stap: Bekijk in de handleiding voor thuisgebruik wat onderzoek zegt over uw klacht, controleer de contra-indicaties en kies een apparaat met een golflengte die past bij de diepte van het doelgebied.
Lees verder
Wetenschappelijke bronnen
- Son Y, Paton CM. (2025). The efficacy of photobiomodulation therapy: an umbrella review of systematic reviews and meta-analyses. Systematic Reviews. DOI: 10.1186/s13643-025-02902-3
- Glass GE. (2021). Photobiomodulation: the clinical applications of low-level light therapy. Aesthetic Surgery Journal. DOI: 10.1093/asj/sjab025
- Zein R, Selting W, Hamblin MR. (2018). Review of light parameters and photobiomodulation efficacy: dive into complexity. Journal of Biomedical Optics. DOI: 10.1117/1.JBO.23.12.120901
- Huang YY, Chen ACH, Carroll JD, Hamblin MR. (2009). Biphasic dose response in low level light therapy. Dose-Response. DOI: 10.2203/dose-response.09-027.Hamblin
- Gavish L, Houreld NN. (2019). Therapeutic efficacy of home-use photobiomodulation devices: a systematic literature review. Photobiomodulation, Photomedicine, and Laser Surgery. DOI: 10.1089/photob.2018.4512
- Lawrence J, Sorra K. (2024). Photobiomodulation in sports medicine. Journal of Functional Morphology and Kinesiology. DOI: 10.3390/jfmk9040181
