Waarom is softlaser veilig – en waarom is dit artikel toch nodig?
Softlaser (fotobiomodulatie) is een van de mildste fysiotherapeutische methoden: de behandeling brandt niet, snijdt niet en beschadigt geen weefsel; de energie van het licht ondersteunt de werking van de cellen. Decennialang onderzoek rapporteert consequent een uiterst laag risico op bijwerkingen.1 Juist daarom gaat het bij veel mensen mis: door het gevoel dat de behandeling „volkomen onschadelijk” is, blijft de gebruiksaanwijzing ongelezen en worden de enkele situaties overgeslagen waarin behandeling niet – of alleen na overleg met een arts – mag worden toegepast.
In dit artikel vindt u alle contra-indicaties, verdeeld over twee niveaus, mogelijke bijwerkingen en de regels voor oogbescherming en laserklassen – het is verstandig dit zowel vóór aankoop als vóór de eerste behandeling helemaal door te lezen.
Kernidee
Drie regels beschermen u tegen vrijwel alle problemen: richt het laserlicht NOOIT op de ogen; behandel thuis NOOIT een gebied met een tumor of een verdachte afwijking en de directe omgeving daarvan; en verhoog de dosis nooit op eigen initiatief – volgens onderzoek ligt aan ineffectieve behandelingen vaker overdosering dan onderdosering ten grondslag.2 Alle andere contra-indicaties komen daarna – en de meeste zijn geen verbod, maar betekenen: „vraag eerst uw arts om advies”.
Absolute contra-indicaties – wanneer is softlaser VERBODEN?
Bij deze drie situaties is er niets af te wegen – thuisbehandeling met laser is dan uitgesloten:
- Licht dat op de ogen wordt gericht – laserlicht kan het netvlies beschadigen; de behandelkop mag nooit naar de ogen gericht zijn, bij behandeling rond de ogen moeten deze gesloten blijven en bij een apparaat uit klasse 3B is een beschermbril verplicht
- Gebied met een bekende kwaadaardige tumor of een verdachte afwijking – thuisbehandeling is uitgesloten; laser kan bij de ondersteunende behandeling van mensen met kanker uitsluitend onder oncologisch toezicht worden toegepast
- Gebied met een actieve, etterende infectie – stimulering van de plaatselijke doorbloeding kan de verspreiding van de infectie bevorderen; eerst moet een arts de infectie behandelen
Relatieve contra-indicaties – wanneer is overleg met een arts of extra voorzichtigheid nodig?
In deze situaties is laserbehandeling niet automatisch uitgesloten – maar u mag deze alleen zorgvuldig toepassen, meestal na overleg met een arts en met vermijding van de genoemde gebieden:
- Zwangerschap – behandeling van de buik en onderrug moet worden vermeden; behandeling van andere lichaamsdelen alleen na overleg met een arts
- Lichtgevoelige (fotosensitieve) epilepsie – pulserend licht kan een aanval uitlokken; alleen met toestemming van de behandelend arts en in een modus zonder pulsen
- Pacemaker of geïmplanteerde elektronica – het licht verstoort de elektronica zelf niet, maar behandeling direct rond het hart moet uit voorzorg worden vermeden en mag niet worden gecombineerd met elektrotherapie
- Gebied van de schildklier – directe behandeling van de voorzijde van de hals moet worden vermeden
- Bloedingsneiging of behandeling met antistollingsmiddelen – behandel geen gebied met een recente bloeding of bloeduitstorting; overleg in andere gevallen met een arts
- Acute fase van een recente verwonding – wacht de eerste 24–48 uur met behandelen, zolang de zwelling nog toeneemt; daarna is laser juist een hulpmiddel in de herstelfase
- Geneesmiddelen die lichtgevoeligheid veroorzaken – sommige antibiotica (tetracyclinen, fluoroquinolonen), amiodaron, sommige plasmiddelen en dermatologische middelen kunnen u lichtgevoelig maken; lees de bijsluiter en vraag bij twijfel uw apotheker
- Tatoeage, moedervlek of sterk gepigmenteerd huidgebied – donker pigment absorbeert het licht en kan warm worden; laat tatoeages en moedervlekken buiten het behandelde gebied en laat een veranderende moedervlek eerst door een dermatoloog beoordelen
Kan het bij kinderen worden gebruikt?
Softlaser wordt ook bij kinderen toegepast – maar thuis alleen op advies en onder toezicht van een arts. Aan bewegingsklachten bij kinderen kan een probleem met groeikraakbeen ten grondslag liggen; een orthopedist moet dit eerst beoordelen. De dosering moet bovendien worden aangepast aan het kleinere lichaam. De regels voor oogbescherming gelden bij kinderen nog strenger – het apparaat is geen speelgoed en mag niet binnen handbereik blijven.
Mogelijke bijwerkingen – en wat u moet doen als ze optreden
| Verschijnsel | Frequentie | Wat te doen |
|---|---|---|
| Lichte warmte in het behandelde gebied | Vaak – normaal begeleidend verschijnsel | Niets – het is geen fout en ook geen voorwaarde voor werking |
| Tijdelijke roodheid van de huid | Af en toe | Verdwijnt vanzelf; verlaag de behandeltijd als de roodheid aanhoudt |
| Tijdelijke verergering van klachten na de eerste behandelingen | Zeldzaam | Verlaag de dosis en neem 1–2 dagen pauze – ik heb hierover een apart artikel geschreven: waarom kan de pijn aan het begin van de behandeling erger worden? |
| Lichte duizeligheid of vermoeidheid | Heel zeldzaam | Rust; gebruik de volgende keer een kortere behandeltijd |
| Hoofdpijn (bij behandeling van hoofd en hals) | Zeldzaam | Verlaag de behandeltijd en de dosis |
Bijwerkingen van softlaser zijn mild en tijdelijk – dat is consequent aangetoond in overzichtsstudies.1, 4 Wat NIET normaal is: hevige of toenemende pijn, blaarvorming of een blijvende huidverandering in het behandelde gebied. Stop in dat geval met de behandeling en neem contact op met een arts.
Laserklassen, oogbescherming en dosering – de dagelijkse veiligheidsroutine
De laserklasse is geen kwaliteitsrangorde, maar een veiligheidscategorie. Apparaten van klasse 1 (bijvoorbeeld de B-Cure-familie) zijn door hun ontwerp bij normaal gebruik ongevaarlijk voor de ogen – ze kunnen zonder beschermbril worden gebruikt. Apparaten van klasse 3B (meestal puntlasers van 200–500 mW) zijn sterker en bedoeld voor behandeling van dieper gelegen weefsel. Bij deze apparaten zijn het dragen van een beschermbril en gedisciplineerd behandelen verplicht. Welke klasse u moet kiezen, heb ik beschreven in de handleiding voor softlasertherapie.
Dosering is ook een veiligheidskwestie. De dosis-effectcurve van fototherapie heeft de vorm van een klok: een te lage dosis „doet niets”, de juiste dosis ondersteunt de celwerking en een te hoge dosis remt deze juist – onderzoekers concludeerden specifiek dat aan mislukte behandelingen vaker overdosering dan onderdosering ten grondslag ligt.2 De gedachte „als 5 minuten per dag goed is, zijn 20 minuten nog beter” gaat hier niet op: houd u aan de doseringstabel van uw apparaat.
Mijn advies – de dagelijkse routine in 5 punten
Neem vóór elke behandeling deze punten kort in gedachten door:
- ik behandel een schone, intacte en droge huid;
- de behandelkop wijst nooit naar de ogen; bij klasse 3B draag ik een beschermbril;
- ik houd mij aan de voorgeschreven tijd en dosis – niet halveren en niet verdubbelen;
- ik sla tatoeages, moedervlekken en de voorzijde van de hals over;
- bij gebruik van een nieuw geneesmiddel controleer ik of het lichtgevoeligheid veroorzaakt.
U doorloopt deze vijf punten in enkele seconden – en daarmee dekt u vrijwel alle praktische risico’s van lasergebruik thuis af.
Veelgestelde vragen
Softlaser is licht, geen elektrische stroom of magnetisch veld. Het verstoort de pacemakerelektronica zelf niet, waardoor behandeling van ledematen en gewrichten meestal geen probleem is. Houd u aan twee regels: behandel uit voorzorg niet direct rond het hart en combineer laser niet met elektrotherapie (TENS, EMS) – die laatste is verboden bij een pacemaker. Bij twijfel is het oordeel van uw cardioloog doorslaggevend.
Laat deze beslissing over aan uw oncoloog. Onderzoek naar fototherapie onder specialistisch toezicht voor het verminderen van bijwerkingen van kankerbehandelingen geeft geruststellende resultaten: er zijn geen problemen met de tumorveiligheid gevonden3 – maar dit was een gecontroleerde medische omgeving.
Houd u thuis aan deze regel: tijdens een actieve kankerbehandeling mag elke laserbehandeling alleen met goedkeuring van de behandelend arts worden uitgevoerd; een tumor of uitzaaiing mag nooit worden behandeld.
Het is niet verboden – maar let op de volgorde. Behandel een recente bloeduitstorting of bloeduitstorting met bloedophoping niet voordat uw arts ernaar heeft gekeken; voor de behandeling van chronische gewrichts- en spierklachten is antistolling op zichzelf geen belemmering.
Let hierop: als u op het behandelde gebied een ongebruikelijke bloeduitstorting of zwelling ziet, stop dan en meld dit aan uw arts. Het kan ook iets zeggen over de instelling van uw medicatie, niet over de laser.
Het pigment van een tatoeage absorbeert het licht. Daar dringt de lichtenergie niet door in de diepte, maar wordt deze in de huid omgezet in warmte. De behandeling is dan ineffectief en kan een onaangenaam warm gevoel of zelfs huidirritatie veroorzaken. De oplossing is eenvoudig: plaats de behandelkop NAAST de tatoeage en zoek boven het te behandelen punt naar huid zonder tatoeage.
Hetzelfde geldt voor grotere moedervlekken. Sla deze over en laat een veranderende of groeiende moedervlek, los van de laserbehandeling, door een dermatoloog beoordelen.
U kunt dit op twee plaatsen controleren: zoek in de bijsluiter bij „bijwerkingen” naar de woorden „lichtgevoeligheid” of „fotosensitiviteit”, of vraag het aan uw apotheker. Die kan dit in de databases controleren. De meest voorkomende betrokken groepen zijn sommige antibiotica (tetracyclinen, fluoroquinolonen), amiodaron, sommige plasmiddelen, retinoïden en middelen met sint-janskruid. Als u een dergelijk middel gebruikt, overleg dan tijdens de kuur met uw arts over laserbehandeling.
Wat zegt onderzoek over de veiligheid?
„Is deze methode echt zo veilig?”
Volgens een veel geciteerde overzichtsstudie die de basis voor dit gebied legde, berust softlaser op een niet-thermisch, laagenergetisch fotochemisch effect. De behandeling beschadigt geen weefsel en liet in klinische onderzoeken consequent een mild en tijdelijk bijwerkingenprofiel zien.1 De sleutel tot veiligheid is dezelfde als die tot werking: correcte dosering en het respecteren van de enkele echte contra-indicaties. Het risico zit dus niet in de technologie, maar in onjuist gebruik.
„Klopt het dat het ook bij mensen met kanker wordt gebruikt?”
Ja – maar het is leerzaam om te kijken hoe. Een analyse van 27 onderzoeken bestudeerde fototherapeutische vermindering van bijwerkingen van kankerbehandelingen (ontsteking van het mondslijmvlies, lymfoedeem en huidreacties) en vond geen aanwijzingen dat de behandeling een probleem voor de tumorveiligheid veroorzaakte.3 Dit was echter een gerichte behandeling onder specialistisch toezicht. De regel voor thuis blijft onveranderd: bij kanker alleen met goedkeuring van de behandelend arts en nooit op een tumor.
„Wat is de meest voorkomende gebruikersfout?”
Niet wat de meeste mensen denken. Volgens een overzicht van de literatuur over dosering was aan ineffectieve behandelingen – vooral in weefsels met een goede doorbloeding en veel mitochondriën (spieren en zenuwen) – vaker OVERdosering dan onderdosering ten grondslag.2 De conclusie is tweeledig: langer behandelen is niet in de eerste plaats een veiligheidsrisico, maar vermindert vooral de werking; wie de behandeltijd uit de handleiding aanhoudt, behandelt tegelijk veilig en effectief.
Samenvatting – Snel overzicht
Lees verder
Wetenschappelijke bronnen
- Chung H, Dai T, Sharma SK, Huang YY, Carroll JD, Hamblin MR (2012). The nuts and bolts of low-level laser (light) therapy. Annals of Biomedical Engineering, 40(2), 516–533. DOI: 10.1007/s10439-011-0454-7
- Zein R, Selting W, Hamblin MR (2018). Review of light parameters and photobiomodulation efficacy: dive into complexity. Journal of Biomedical Optics, 23(12), 120901. DOI: 10.1117/1.JBO.23.12.120901
- de Pauli Paglioni M, Araújo ALD, Arboleda LPA, et al. (2019). Tumor safety and side effects of photobiomodulation therapy used for prevention and management of cancer treatment toxicities. A systematic review. Oral Oncology, 93, 21–28. DOI: 10.1016/j.oraloncology.2019.04.004
- Glass GE (2021). Photobiomodulation: The Clinical Applications of Low-Level Light Therapy. Aesthetic Surgery Journal, 41(6), 723–738. DOI: 10.1093/asj/sjab025
