Lymfe-reconstructieoperatie – een mogelijkheid voor de behandeling van lymfoedeem

In mijn eerdere artikelen over lymfoedeem heb ik de mogelijkheid van lymfe-reconstructieoperaties niet genoemd. De geneeskunde verandert echter voortdurend en ontwikkelt zich. Met de uitbreiding van de mogelijkheden van microchirurgie komen we steeds dichter bij een chirurgische oplossing voor lymfoedeem. Omdat deze optie voor veel mensen interessant kan zijn, heb ik de specialist op dit gebied, dr. Mohos Balázs, lymfe-reconstructiechirurg, gevraagd om te helpen helderheid te scheppen over het onderwerp.

Dr. Zátrok Zsolt (ZZs): In de afgelopen decennia was de medische opvatting dat lymfoedeem een ongeneeslijke aandoening is en dat de behandeling zich slechts richt op het verminderen van de symptomen. Er verschijnen echter steeds meer berichten over chirurgische oplossingen, en patiënten met lymfoedeem kijken daar met grote verwachtingen naar. Wekken we hiermee geen valse hoop? Kunnen we werkelijk iedereen helpen?

Dr. Mohos Balázs (MB): Het belangrijkste is te benadrukken dat reconstructieve lymfechirurgie aantoonbaar effectief is. Bij patiënten met lymfoedeem kunnen lymfe-reconstructieoperaties uitgevoerd worden met een 'sterke aanbeveling'. Dit betekent dat op basis van grote patiëntenaantallen de voor- en nadelen van dergelijke ingrepen zijn afgewogen en vastgesteld is dat lymfe-reconstructieoperaties duidelijk effectief zijn en de ziekte gunstig beïnvloeden.

De situatie van patiënten met lymfoedeem verdient echter ook een bredere blik vanuit het oogpunt van de technische uitvoering van operaties. Alleen al in Hongarije zijn volgens statistieken tienduizenden patiënten met lymfoedeem. Een enkele operatie kan 5–8 uur duren, waardoor één operateur jaarlijks hooguit een paar honderd operaties kan uitvoeren. Een ander deel van het probleem is dat de benodigde apparaten tamelijk duur zijn. Hieruit zie je dat capaciteitstekort de grootste belemmering vormt.

ZZs: Omdat niet iedereen geopereerd kan worden, is selectie van patiënten onvermijdelijk. Op basis van welke criteria wordt momenteel beslist wie voor een operatie in aanmerking komt?

MB: De eerstelijnsbehandeling van lymfoedeem is conservatieve, complexe fysische therapie. Dit is een symptomatische behandeling, omdat het de voortgang van de ziekte niet stopt. De conservatieve behandeling omvat manuele en mechanische lymfedrainage, compressieverbanden, bewegings- en oefentherapie en huidverzorging, en dit leidt bij 85–90% van de patiënten tot verbetering. Wanneer deze behandeling echter onvoldoende is en de ziekte vordert, verslechtert de staat van het lymfestelsel en neemt de levenskwaliteit van de patiënt geleidelijk af. Chirurgische behandeling komt in aanmerking als tweede stap in de therapie van lymfoedeem. Vanwege het progressieve karakter van de aandoening moeten lymfe-reconstructieoperaties zo vroeg mogelijk worden uitgevoerd, maar als voorwaarde geldt onvoldoende resultaat van conservatieve zorg.

ZZs: Op basis van welke onderzoeken wordt de beslissing genomen?

MB: De keuze van het type reconstructieve lymfechirurgie gebeurt altijd persoonsgebonden. De indicatie voor operatie en de keuze van het operatietype hangen af van de algemene toestand van de patiënt, de onderliggende ziekte, leeftijd, en van het stadium, de samenstelling en lokalisatie van het lymfoedeem. In het chirurgische plan speelt ook een belangrijke rol of er lymfeklieren/lymfebanen aanwezig zijn die geschikt zijn voor reconstructie. Naast eenvoudig lichamelijk onderzoek kunnen verschillende beeldvormende methoden antwoord geven op deze vragen. Voorbeelden zijn lymfeklier-lymfevat scintigraphie, lymphografie, echografie, CT en MRI. Deze kunnen aangevuld worden met andere onderzoeken en metingen om de effectiviteit van de operatie te vergroten.

ZZs: Geen twee patiënten met lymfoedeem zijn hetzelfde, maar er zijn wel hoofdtypen operaties. Wat zijn die?

MB: De chirurgische behandeling omvat enerzijds wegreductie-operaties (verschillende soorten excisies, liposuctie) en anderzijds fysiologische reconstructieve ingrepen. Het doel van die laatstgenoemden is het herstel van de lymfeafvoer en het indammen van de progressie van lymfoedeem. Daarom kunnen we zeggen dat moderne reconstructieve procedures die gericht zijn op het herstel van lymfeafvoer de aandoening niet slechts behandelen, maar ook genezen. Van de reconstructieve methoden bestaan meerdere soorten operaties, die elk volgens verschillende principes de lymfe in het getroffen gebied kunnen afvoeren.

Een voorbeeld hiervan is wanneer in het lymfoedeemgebied verbindingen worden gemaakt tussen kleine lymfevaten en aders. Deze verbindingen worden verder weg van de plaats van de lymfeobstructie aangelegd, zodat het lymfevocht dat richting de afsluiting stroomt vóór die afsluiting kan worden omgeleid naar de aders.

ZZs: Waarom bestond deze oplossing tot nu toe niet?

MB: Het principe van deze operaties is niet nieuw en sommige werden vroeger ook al uitgevoerd. In de afgelopen jaren zijn de tot nu toe gebruikte apparaten sterk verbeterd en zijn er nieuwe instrumenten verschenen. Daardoor is het chirurgische arsenaal uitgebreid en is de effectiviteit van de verschillende operatietypes toegenomen.

De lymfechirurgische operaties heb ik geleerd in Wenen, in een wereldwijd toonaangevend microchirurgisch centrum onder leiding van professor Tzou. Daar heb ik ook deelgenomen aan een Microchirurgie Fellowship Program. Ik ontvang nog steeds professionele ondersteuning van daar en volg de methoden en richtlijnen die zij hanteren.

Mohos B.: De uitvoering van microchirurgische ingrepen gebeurt met behulp van een speciaal microscoopapparaat, waarvan de rol cruciaal is. Op de foto werk ik met een robotmicroscoop waarvan het beeld weergegeven wordt in de VR-bril.

ZZs: De mogelijkheden van lymfechirurgie zijn hier beperkt. Hoe verder?

MB: Mijn toekomst zie ik hier in eigen land en ik wil mij verdiepen in reconstructieve chirurgie. Ik heb veel te danken aan mijn buitenlandse studies en werk. Voor langdurige ontwikkeling wil ik mijn buitenlandse professionele en vriendschappelijke contacten minstens in die vorm behouden en onderhouden. Daarom ben ik naast mijn werk hier in het land van plan om met vergelijkbare regelmaat naar het buitenland te reizen en deel te blijven uitmaken van het werk van buitenlandse werkgroepen.

ZZs: Wat wil je de patiënten met lymfe aandoeningen meegeven?

MB: Het moet benadrukt worden dat in de zorg voor lymfoedeem de traditionele, conservatieve therapie het belangrijkste is en dat chirurgische mogelijkheden als aanvulling ter sprake kunnen komen. De onderhoudsbehandeling moet regelmatig worden uitgevoerd. Hoe beter de toestand behouden blijft, hoe later complicaties van de ziekte optreden en des te beter het resultaat kan zijn als er een operatie nodig is. Snelle diagnose en vroegtijdig begonnen behandeling zijn belangrijk. Naarmate de ziekte vordert, worden de chirurgische mogelijkheden beperkter en neemt de effectiviteit van reconstructieve operaties af.

ZZs: Veel succes met het verspreiden van de procedure in eigen land! Ik stel voor dat we de lezers van Élethosszig Egészségesen op de hoogte houden van elke nieuwe mijlpaal.

MB: Dank u en ik rapporteer graag over de veranderingen!

Lymfe-reconstructiepolikliniek consult

Onlangs ben ik teruggekeerd van een studiereis naar Wenen. Momenteel werk ik eraan dat lymfe-reconstructieoperaties ook voor Hongaarse patiënten beschikbaar worden.

Reserveer een consultafspraak

Dr. Mohos Balázs [email protected]