Behandeling van incontinentie
Een van de meest effectieve manieren om incontinentie te behandelen is spierstimulatie. Een spierstimulator is meestal een heel eenvoudig apparaat en het gebruik ervan is niet ingewikkeld - mits men je goed uitlegt wat je moet doen.
De rol van de sluitspieren van de bekkenbodem
Gezonde sluitspieren van de bekkenbodem omsluiten de urinebuis en de anus en hoe meer urine of ontlasting van bovenaf duwt, hoe steviger ze sluiten. Bij verschillende vormen van incontinentie gaat dit sluitvermogen verloren door verzwakking of uitrekking van de bekkenbodemspieren, door afname van de knijpkracht of door een te actieve blaas.
De kracht van willekeurig aangestuurde spieren blijft behouden door fysieke activiteit, dat wil zeggen ze zijn te trainen. Verschillende bekkenbodemoefeningen zijn erop gericht de bekkenbodemspieren met speciale oefeningen aan te spannen en zo door training de kracht en steun van de sluitspieren te verbeteren. Zulke oefeningen vergen tijd: zelfs bij dagelijkse oefeningen zijn vaak maanden nodig om verbetering te zien.
Waarom spierstimulatie?
Met spierstimulatoren gebeurt hetzelfde spiertrainingsdoel gerichter en geconcentreerder, en het effect is aanzienlijk sneller en sterker. Over het algemeen is na 2-3 weken behandeling al een duidelijke verbetering mogelijk, en binnen 3 maanden is er meestal een vrijwel volledige verbetering. Daarna kan worden overgegaan op onderhoudsbehandelingen (minder frequent, bijvoorbeeld 1-2 keer per week).
Bij incontinentie is het voordeel van spierstimulatie ten opzichte van "gewone" oefeningen duidelijk.
Filter
Het belang van het juiste behandelprogramma
Incontinentie kan om verschillende redenen ontstaan.
- Bij stressincontinentie zijn de bekkenbodemspieren verzwakt en bieden ze onvoldoende steun. In dat geval is het doel van de behandeling het versterken van de spieren.
- Bij aandrangincontinentie is de spiertonus verhoogd en is het doel van de behandeling juist het ontspannen van deze spieren.
- Bij gemengde incontinentie komen bovenstaande twee vormen samen, daarom bestaat het behandelprogramma uit meerdere fasen: enerzijds spierversterkende delen en anderzijds programmaonderdelen die de spanning verminderen.
Als je incontinentie opmerkt, ga dan eerst naar de arts om het type incontinentie vast te stellen. Daarna heb je een apparaat nodig dat over behandelprogramma's voor de verschillende typen incontinentie beschikt. Onder aan dit artikel vind je enkele apparaatvoorstellen.
Voorbereidingen
- Voor gebruik van een elektrische stimulator informeer eerst of er geen contra-indicaties zijn voor elektrostimulatie. Lees hierover meer via deze link.
- Zoek een plek in huis waar je deze intieme behandeling rustig kunt uitvoeren.
- Zet het apparaat nog niet aan!
- Afhankelijk van of je transcutane (huid) of intracavitaire (inwendige) behandeling doet, pak je plak-elektroden of een behandelsonde.
- Sluit de elektroden of de connectoren van de vaginale (of anale) sonde aan op de kabel en verbind die met het apparaat.
- Een voorgegaelde plak-elektrode hoeft niet bevochtigd te worden (en dat zou zelfs de lijmlaag kunnen beschadigen).
- Bij een vaginale (of anale) sonde bevochtig je deze met water of gebruik je glijmiddel. Dit vergemakkelijkt het inbrengen en bevordert de geleiding van de impulsen naar de spieren. Het is vooral nuttig als je last hebt van vaginale droogte.
- Ga comfortabel zitten of liggen. Dit kan zittend, half liggend of liggend zijn. Tijdens de behandeling kun je van houding veranderen of zelfs bewegen; dat schaadt niet en vermindert de effectiviteit niet. Een ontspannen houding heeft wel de voorkeur.
Uitvoering van de behandeling
- Plak de plak-elektroden op de huid volgens de onderstaande afbeeldingen of
- Breng de vaginale sonde in alsof je een tampon inbrengt. Afhankelijk van je lichaamsbouw moet de sonde ongeveer 3-5 cm diep worden ingebracht. Het deel van de sonde waar de kabel zit, blijft buiten het lichaam. Bij de PeriSphera O-sonde zit bijvoorbeeld een "stop" op 5,7 cm, maximaal tot daar, en bij slankere mensen kan dit nog minder zijn.
- Bij gebruik van een anale sonde duw je deze in de anus zoals een kegel. Aan het einde van de sonde zit een verdikking die dikker is dan de schacht. Duw langzaam in; je voelt hoe de verdikking voorbij de externe en vervolgens de interne sluitspier gaat. Afhankelijk van je bouw moet de sonde 2-3, maximaal 5 cm diep komen.
- Bij de PeriSphera O-sonde is het elektrodeoppervlak rond, dus de oriëntatie maakt niet uit voor de behandeling.
- Sommige elektroden hebben de contactoppervlakken aan beide zijden. Draai de elektrode zo dat de metalen oppervlakken voor-achter wijzen.
- Schakel nu het apparaat in met de Aan/Uit-knop.
- Kies in het menu van het apparaat het programma dat bij jouw klachten past. Het type incontinentie maakt verschil: stress, aandrang, gemengd en ontlastingsincontinentie vereisen andere impulsen.
- Als het programma gestart is, verhoog dan geleidelijk de intensiteit (meestal met een plus- of pijlknop omhoog).
- In het begin voel je misschien niets; daarna verschijnt langzaam een prikkelend, tintelend gevoel veroorzaakt door de elektrische stroom. Je hoeft hier niet bang voor te zijn; het is meestal niet onaangenaam.
- Verhoog de stroomintensiteit stapsgewijs.
- Bij sondes is de maximale stroomsterkte doorgaans 10-30 mA. Ga niet boven 30 mA.
- Hoe hoger de stroom, hoe sterker de samentrekking die je voelt. Hogere stroom kan echter een onaangenaam, prikkend gevoel geven. Als het gevoel oncomfortabel is, verlaag dan de intensiteit een paar stapjes. De behandeling mag geen pijn doen.
- Op het display van het apparaat kun je meestal ook de resterende tijd van de behandeling zien; aan het einde schakelt het apparaat uit.
- Als het programma klaar is, zet het apparaat uit.
- Als je plak-elektroden gebruikte, haal ze van je huid en plak ze terug op het plastic velletje.
- Als je een sonde gebruikte, verwijder deze. Pak niet in de kabel want die kan beschadigen; pak de rand van de sonde en haal hem eruit.
- Reinig de sonde met lauw water. Doe hem niet in kokend water en ook niet in de magnetron!
- Je kunt een desinfecterende oplossing gebruiken om de sonde schoon te maken.
- Veeg indien nodig af met een vochtige doek of een desinfecterend doekje. Gebruik geen bijtende reinigers of desinfectiemiddelen, want die kunnen je apparaat beschadigen.
- Droog de sonde en bewaar hem op een schone, droge plaats.
Plaatsing van elektrode of sonde
De behandeling kan transcutaan worden uitgevoerd met op de huid geplakte plak-elektroden of "van binnenuit" met een vaginale of anale sonde. Deze methoden zijn niet helemaal equivalent. Het voordeel van een sonde is dat de bekkenbodemspieren direct van dichtbij gestimuleerd kunnen worden. Behandelingen met een intracavitaire sonde kunnen iets effectiever zijn dan met plak-elektroden.
Transcutane stimulatie 1: schaamheuvel–kruisbeen
Veel fabrikanten van stimulatoren adviseren deze elektrodeplaatsing. Naar mijn mening is de afstand tussen de elektroden vrij groot, waardoor de behandeling van de bekkenbodem minder effectief is. Bovendien kunnen niet alleen de bekkenbodemspieren, maar ook de onderbuikspieren samentrekken als de impuls erdoorheen loopt.
Voor deze variant zijn twee grote plak-elektroden (bijv. 50x90 mm) nodig. De ene wordt op de schaamheuvel geplaatst. Het schaamhaar moet daar worden verwijderd. Bij mannen ongeveer 2-4 cm boven de penisbasis. De andere elektrode wordt op het kruisbeen (sacrum) geplaatst. De elektroden moeten op de twee uiteinden van dezelfde stimulatiekabel worden aangesloten. Start het stimulatieprogramma dat past bij de vorm van incontinentie (stress, aandrang of gemengd) en verhoog de impuls totdat duidelijke samentrekkingen optreden.
Zoals ik al zei, wordt deze methode elders vaak aanbevolen, maar ik vind de schaamheuvel–kruisbeenplaatsing matig effectief voor de behandeling van incontinentie omdat het te ver van de bekkenbodem afligt.
Transcutane stimulatie 2: liesplooien
Je kunt hiervoor zowel grote (bijv. 50x90 mm) als kleinere (bijv. 50x50 mm) plak-elektroden gebruiken. Plaats de elektroden aan beide zijden in de liesplooien. Positioneer ze zo dat tussen de twee elektroden de vaginale opening of de anus ligt. Houd een handpalmafstand tussen de twee elektroden. Start het stimulatieprogramma dat bij de vorm van incontinentie past en verhoog de impuls totdat er duidelijke samentrekkingen in de bekkenbodemspieren optreden.
Ik beschouw deze variant als effectiever omdat de stimulatie hiermee direct op de bekkenbodem plaatsvindt. Het kan zelfs in de buurt komen van de effectiviteit van intracavitaire sondes. De plak-elektrode is bovendien eenvoudiger in gebruik dan een inwendige sonde.
Op de inwendige weg uitgevoerde stimulatie zie je in de onderstaande afbeelding.
Links zie je de positie van een vaginale behandelsonde, rechts een anale sonde. Verbind in dat geval de twee uiteinden van de kabel met de twee aansluitingen van de sonde. Start het stimulatieprogramma dat bij het type incontinentie past en verhoog de impuls totdat je sterke maar niet hinderlijke samentrekkingen van de bekkenbodemspieren voelt.
Verander de positie van de elektrode met kleine bewegingen (iets dieper of iets minder diep) en draai eraan om de positie te vinden waarin je de sterkste samentrekkingen voelt. Gebruik glijmiddel om de sonde in te brengen; dat helpt ook de geleiding van de impulsen.
Ik raad aan alle aanbevolen manieren uit te proberen. Op basis van je ervaring kun je beslissen welke methode voor jou het beste resultaat geeft.
Wanneer kun je effect verwachten?
Het effect van spierstimulatie bij de behandeling van incontinentie manifesteert zich vergelijkbaar met lichaamsbeweging. Als je het zelden doet, is het effect net zo futiel als eens per maand gaan hardlopen. Begin je met te frequente of te hoge intensiteit, dan raak je spieren die daartoe niet gewend zijn uitgeput. De gulden middenweg is het juiste. In de eerste twee weken doe je de behandelingen om de dag. Daarna kun je overstappen op eenmaal per dag.
Als je bovenstaande opvolgt en de behandelintensiteit voldoende sterk instelt, zul je binnen enkele weken duidelijke verbetering merken. Binnen 2-3 maanden kun je je klachten vaak volledig kwijt raken. Dat is een korte tijd vergeleken met hoe lang de klachten zich hebben ontwikkeld en hoe lang je er al last van hebt.
Als je klachten zijn verdwenen is dat fijn, maar leun er niet te veel op achterover! Als je helemaal stopt met behandelen, zullen de spieren weer verzwakken en uitrekken en kunnen de ongewenste klachten terugkeren. Daarom zijn onderhoudsbehandelingen belangrijk. 1-2 keer per week is genoeg om een goede toestand te behouden. Als de klachten terugkomen, heb je opnieuw een intensieve behandelperiode nodig.
Spierstimulatie is een uitstekende en effectieve methode en kan bovendien veilig thuis worden uitgevoerd.
