Wat is de ziekte van Peyronie?
Een erectie van de penis ontstaat doordat bij seksuele prikkeling bloed naar de in de lengte lopende, sponsachtige zwellichamen (corpora cavernosa) stroomt. De zwellichamen zetten uit, de druk neemt toe en de penis wordt steeds stijver. Bij de ziekte van Peyronie verschijnt er een knobbel in de bindweefsellaag die de zwellichamen omhult: het aantal elastische vezels neemt af, terwijl fibrine en collageen toenemen en daar tussen kalk kan afzetten. Daardoor wordt de knobbel kraak- of beengehard – dit noemt men een "plaak".
De kromming is vooral zichtbaar tijdens erectie (in ernstige gevallen ook in rust), omdat de plaak voorkomt dat de omhulling van het zwellichaam meedeelt in de uitzetting tijdens de erectie. Richting de plaak kan het weefsel dus niet uitzetten, het vervormt en trekt krom. Dit kan pijn, erectiestoornissen en zelfs impotentie veroorzaken.
Als de kromming toeneemt, wordt het probleem ernstiger (de graden zijn indicatief):
- bij een kleine kromming van 5–20° is gemeenschap doorgaans nog mogelijk,
- bij 20–45° kan gemeenschap al moeizaam zijn,
- bij meer dan 45° is gemeenschap vaak onmogelijk.
Wat veroorzaakt de ziekte van Peyronie?
De precieze oorzaak van het ontstaan van Peyronie is nog niet helemaal duidelijk. De huidige opvatting is dat er een abnormaal wondgenezingsproces optreedt na herhaalde, kleine (microscopische) verwondingen van de penis: bij de ontwikkeling van de plaak speelt het eiwit fibrine een rol, dat normaal betrokken is bij bloedstolling en vorming van littekenweefsel. Als fibrine op de plaats van het letsel neerslaat en niet goed wordt afgebroken, kan zich bindweefselvorming en zo een plaak ontwikkelen.
Predisponerende factoren
Bij de vorming van de plaak kunnen een diabetes en roken (door verhoging van het fibrineniveau), chronische prostaatontsteking, chronische afwijkingen van de kliertjes rond de urethra en herhaalde microschaafwondjes tijdens seksuele activiteit een rol spelen.
Wanneer moet je een arts raadplegen?
Algemeen geldt: hoe eerder de behandeling start, hoe groter de kans op succes. Als je maandenlang wacht, kun je het tijdsvenster missen waarin het proces nog goed beïnvloedbaar is. In een klein deel van de gevallen kan het probleem vanzelf verbeteren, maar vaker houdt het zonder behandeling aan.
Als de vorm van je penis de laatste tijd veranderd is, hij scheef staat of je een knobbel voelt, neem dan zo snel mogelijk contact op met een uroloog of androloog. In een vroeg stadium is Peyronie met bepaalde methoden beter te beïnvloeden; na verloop van tijd – vooral als de plaak verkalkt – neemt de kans op niet-chirurgische behandeling af.
Hoe is de ziekte van Peyronie te behandelen?
De behandeling van Peyronie (PD) blijft een uitdaging: er is geen enkele "gouden standaard" en geen methode die in alle gevallen gegarandeerd succesvol is. Systematische overzichten laten zien dat het bewijs voor niet-chirurgische opties varieert in sterkte – mechanische (trek-/vacuüm) instrumenten en sommige intralesionale (in de plaak geïnjecteerde) behandelingen laten de meest veelbelovende resultaten zien voor vermindering van de kromming.2 Een deel van de behandelingen kan alleen in de medische praktijk worden uitgevoerd, maar er zijn ook thuismethoden die je onder begeleiding van je arts kunt toepassen.
Het doel van orale medicijnen is het verkleinen van de plaak, het verminderen van pijn en het verminderen van de kromming. Het nadeel is dat veel van de werkzame stof in het spijsverteringskanaal wordt afgebroken en slechts een klein deel de penis bereikt, waardoor de effectiviteit van orale middelen beperkt is.
Het geneesmiddel wordt met een injectie direct rond de plaak ingebracht. Dit mag uitsluitend onder sterile omstandigheden door een deskundige arts gebeuren. Volgens systematische overzichten behoren intralesionele behandelingen tot de beter gedocumenteerde niet-chirurgische opties, hoewel ook hier het bewijs wisselend is.2
Het doel van deze behandeling is revalidatie, niet seksueel genot: door mechanische "training" van de sponsachtige zwellichamen met een vacuümpenispomp kan de elasticiteit worden bevorderd. Systematische overzichten tonen aan dat mechanische (trek-/vacuüm) apparaten kunnen bijdragen aan verbetering van de kromming, en Raheem en collega’s (2010) beschreven een penisherstellende werking.2,3
Werkwijze (onder medische supervisie): het vacuüm in de buis over de penis veroorzaakt binnen 60–90 seconden een erectie, die 2–3 minuten moet worden aangehouden; na het loslaten van het vacuüm verdwijnt de erectie. Herhaal dit 4–5 keer per dag. De methode vereist geen klemring, omdat het doel het mobiliseren van het weefsel is en niet het vasthouden van de erectie.
Regelmatige training kan de arteriële doorbloeding van de penis en omringende weefsels verbeteren, wat de natuurlijke herstelprocessen van het weefsel ondersteunt; sommige veronderstellingen stellen dat dit ook de afbraak van overtollig fibrine en het losser worden van de plaak kan stimuleren.
Het meest geschikte apparaat voor dit doel is de Rehabi PVT, speciaal ontworpen voor "training". Andere apparaten uit deze productgroep kunnen ook worden gebruikt, hoewel veel toestellen primair bedoeld zijn voor het behandelen van erectiestoornissen. Klik hier voor vacuümpenispompen →
Bij fonoforese worden de trillingen van ultrageluid gebruikt om een op de huid aangebrachte werkzame stof dieper in het weefsel te transporteren. Het geneesmiddel in crème- of gelvorm wordt op de huid boven de plaak aangebracht en vervolgens met de ultrageluidkop op lage intensiteit gedurende 2–3 minuten in langzame, cirkelende bewegingen over de plaak bewogen.
Ultrageluid-fonoforese wordt meestal in een fysiotherapiepraktijk toegepast, maar na voldoende instructie en het leren van de techniek kan het ook veilig thuis worden uitgevoerd met een therapeutisch ultrageluidapparaat. Belangrijk: het bewijs voor Peyronie met topische/kombinatiemethoden is beperkt, dus overleg altijd met je behandelend arts en gebruik alleen de door hem/haar voorgeschreven middelen.2
Een geschikt apparaat kan de SonicRelief therapeutische ultrageluid zijn.
Iontoforese maakt gebruik van een zwakke en als veilig beschouwde elektrische stroom. Elektrisch geladen (ionische) werkzame stoffen bewegen onder invloed van het elektrische veld tussen de twee polen, waardoor de stof zonder injectie direct richting de behandelde plek kan worden gebracht. Iontoforesebehandelingen worden in fysiotherapiepraktijken aangeboden, maar na goede instructie zijn ze ook thuis uitvoerbaar met een iontoforese-apparaat – bijvoorbeeld de Genesy SII kan geschikt zijn.
De keuze en het voorschrijven van stoffen voor iontoforese is de taak van de behandelend arts; voor iontoforese zijn wateroplosbare middelen nodig (zoals verapamil, lidocaïne, dexamethason of een combinatie). Studies suggereren dat verapamil in een vroeg stadium moet worden gestart, wanneer de kromming nog minder dan 30° is en de plaak nog niet verkalkt. Patiënten die na 3 maanden verapamilbehandeling niet reageerden, ondergingen later vaker een operatie. Systematische overzichten beoordelen het totale bewijs voor iontoforese als gemengd en beperkt2, daarom beslist de arts over het gebruik.
Softlaser wordt in sommige gevallen als aanvullende thuisfysiotherapie gebruikt. Het is belangrijk te weten dat het wetenschappelijke bewijs voor softlaser bij Peyronie beperkt is; het is daarom geen standaard eerstekeuzebehandeling en moet altijd in overleg met de behandelend arts en als aanvullende therapie worden overwogen. Indien de arts akkoord is, is consequent en langdurig gebruik essentieel.
Meer over softlaserbehandelingen en -apparaten vind je in de softlaser-categorie; een mogelijk apparaat is de Personal Laser L400.
Een operatie komt meestal pas in aanmerking nadat de aandoening minstens 3 maanden stabiel is. Dan wordt ofwel de plaak verwijderd, of wordt aan de tegenovergestelde zijde het bindweefsel ingekort. Operaties kunnen restklachten geven (bijv. incontinentie, erectiestoornis), daarom gelden ze meestal als laatste redmiddel als niet-chirurgische methoden geen bevredigend resultaat geven.
Veelgestelde vragen
In een klein deel van de gevallen kan het proces vanzelf verbeteren, maar vaker blijft het zonder behandeling aan. Daarom is het verstandig klachten zo snel mogelijk te laten onderzoeken – in een vroeg stadium is de aandoening beter beïnvloedbaar.
Systematische overzichten concluderen dat mechanische (trek-/vacuüm) apparaten de meest veelbelovende resultaten lieten zien voor de kromming onder de niet-chirurgische opties.2,3 Het bewijs voor iontoforese en topische methoden is wisselend, en dat voor softlaser beperkt. Begin geen thuisbehandeling zonder overleg met je behandelend arts.
Nee. Het doel van de training is het mobiliseren van het weefsel en het ondersteunen van de doorbloeding, niet het vasthouden van een erectie; daarom wordt geen klemring gebruikt. De Rehabi PVT is voor dit doel ontworpen.
Sommige methoden (zwellichaamstraining, ultrageluid, iontoforese) kunnen na goede instructie thuis worden toegepast – maar alleen onder medische begeleiding en uitsluitend met de door je arts voorgeschreven middelen. Raadpleeg altijd eerst een uroloog of androloog voordat je met een behandeling thuis begint.
Samengevat
De ziekte van Peyronie veroorzaakt een kromming van de penis door een inwendige plaak, wat gepaard kan gaan met pijn en erectiestoornissen. Er is geen behandeling die in alle gevallen zeker resultaat geeft, maar vroegtijdige behandeling biedt de beste kans. Onder de niet-chirurgische opties tonen mechanische (vacuüm/trek) apparaten het meest veelbelovende bewijs voor verbetering van de kromming; daarnaast komen thuismethoden zoals ultrageluid en iontoforese in aanmerking, maar altijd onder medische begeleiding en met door de arts voorgeschreven middelen. Bij aanhoudende of verergerende klachten, raadpleeg een uroloog of androloog.
Bronnen
- European Association of Urology. EAU Guidelines on Sexual and Reproductive Health (Peyronie's Disease). uroweb.org
- Randhawa K, Shukla CJ. (2023). A systematic review of non-surgical management in Peyronie's disease. Int J Impot Res. PMC10499596
- Raheem AA, Garaffa G, Raheem TA, et al. (2010). The role of vacuum pump therapy to mechanically straighten the penis in Peyronie's disease. BJU Int. 106(8):1178–1180. PubMed: 20438558
- Di Stasi SM, Giannantoni A, Stephen RL, et al. (2004). A prospective, randomized study using transdermal electromotive administration of verapamil and dexamethasone for Peyronie's disease. J Urol. 171(4):1605–1608. J Urol / ScienceDirect
