Wat is de ziekte van Peyronie?
De ziekte van Peyronie (medisch induratio penis plastica, kortweg IPP) is een aandoening van de penis waarbij zich harde knobbels, zogenaamde plaques, in het weefsel van de penis vormen. Deze plaques bestaan uit littekenweefsel. Omdat het verlittekende deel niet meerekt met het omliggende elastische weefsel, kromt de penis bij een erectie in de richting van de plaque. De aandoening kan pijn veroorzaken en in een gevorderd stadium geslachtsgemeenschap moeilijk of onmogelijk maken.
De aandoening werd in de 18e eeuw voor het eerst beschreven door de Franse chirurg François de la Peyronie, naar wie de ziekte is genoemd. Hoewel veel mensen het gevoel hebben dat ze de enige zijn, gaat het in werkelijkheid om een veelvoorkomende aandoening: volgens sommige onderzoeken kan een groot percentage mannen boven de 40 ermee te maken krijgen. Toch zoekt een groot deel van de betrokkenen geen medische hulp, meestal uit schaamte, terwijl vroegtijdige herkenning veel verschil kan maken.
Kort samengevat
De ziekte van Peyronie is een goedaardig maar onaangenaam verlittingsproces in de penis, dat kromstand en pijn kan veroorzaken. De aandoening is niet besmettelijk en niets om u voor te schamen: ze komt vaker voor dan u denkt. De belangrijkste boodschap is: neem bij een vermoeden van deze aandoening contact op met een uroloog. Hoe eerder de behandeling begint, hoe groter de kans dat het proces kan worden gestopt en de klachten kunnen afnemen.
Hoe ontstaat de aandoening en wat zijn de symptomen?
Een erectie ontstaat doordat er bij seksuele prikkeling bloed naar de zwellichamen stroomt, die in de lengterichting van de penis lopen en een sponsachtige structuur hebben. Het zwellichaam zet uit, de druk daarin neemt toe en de penis wordt hard. Als zich in de wand van deze structuur een verlittekende plaque vormt, kan dat deel niet goed uitzetten. Daarom kromt de penis bij een erectie in de richting van het litteken.
De precieze oorzaak is nog altijd niet volledig opgehelderd. Volgens de huidige inzichten kunnen een ontsteking van de fijne bloedvaten in het zwellichaam, herhaalde kleine beschadigingen (microtrauma's) en de daaropvolgende abnormale littekenvorming een rol spelen. De aandoening komt vaker voor bij mensen die ook elders bindweefselverlittekingen hebben, bijvoorbeeld een verdikking van de pees in de handpalm, en bij diabetes of slagaderverkalking.
Het meest kenmerkende symptoom is dat de penis bij een erectie in één richting kromt, meestal naar boven. De mate van kromstand kan in de loop van de tijd veranderen en in de actieve fase van de aandoening toenemen.
De plaque is vaak als een harde knobbel onder de huid van de penis voelbaar. Dit is vaak het eerste teken dat iemand zelf opmerkt.
In de actieve, vroege fase van de aandoening is een erectie vaak pijnlijk. Het goede nieuws is dat de pijn in de meeste gevallen na verloop van tijd vanzelf afneemt, wanneer het proces stabiliseert.
In ernstigere gevallen kan de aandoening ook gepaard gaan met erectiestoornissen. Dit kan gedeeltelijk het gevolg zijn van de kromstand zelf en gedeeltelijk van de onderliggende vaatproblemen.
De mate van kromstand en de stadia
De aandoening kent een vroege, actieve fase, waarin de plaque zich nog ontwikkelt, de kromstand kan veranderen en erecties vaak pijnlijk zijn. Daarna volgt de stabiele fase, waarin het proces tot rust komt: de pijn verdwijnt meestal en de kromstand blijft min of meer hetzelfde. De behandelmogelijkheden worden sterk beïnvloed door de fase waarin de aandoening zich bevindt. Daarom is een vroegtijdig medisch onderzoek zo belangrijk.
De ernst van de klachten hangt vooral af van de mate van kromstand:
| Mate van kromstand | Wat betekent dit in de praktijk? |
|---|---|
| Ca. 5–20 graden | Lichte kromstand; geslachtsgemeenschap is doorgaans mogelijk. |
| Ca. 20–45 graden | Duidelijke kromstand; geslachtsgemeenschap kan moeilijk of onmogelijk worden. |
| Meer dan 45 graden | Ernstige kromstand; geslachtsgemeenschap is doorgaans niet mogelijk. |
Deze waarden zijn slechts indicatief. De uroloog die het onderzoek uitvoert, kan de feitelijke situatie en de noodzakelijke stappen in elk afzonderlijk geval beoordelen.
Wanneer moet u naar de dokter?
Neem bij een vermoeden van de aandoening, bijvoorbeeld bij kromstand, een voelbare knobbel, pijn of erectieproblemen, contact op met een uroloog of androloog. Wacht niet tot de klachten erger worden: de tekenen van de aandoening ontstaan vaak al 1–1,5 jaar voordat iemand medische hulp zoekt, terwijl een vroege behandeling de meeste kans biedt om het proces te stoppen. Laat schaamte u niet tegenhouden. Urologen zien deze aandoening regelmatig en behandelen haar discreet en zakelijk.
Welke behandelmogelijkheden zijn er?
De behandeling hangt af van de ernst en de fase van de aandoening. Een deel ervan mag uitsluitend door een arts worden uitgevoerd. Een ander deel kan, na onderzoek en onder medische begeleiding, thuis worden voortgezet. Hieronder geef ik voor de volledigheid een overzicht van de belangrijkste mogelijkheden.
Het doel van geneesmiddelen die via de mond worden ingenomen, is het verminderen van de omvang van de plaque, de pijn en de kromstand. Een belangrijke beperking is dat een groot deel van de werkzame stof in het spijsverteringsstelsel wordt afgebroken en slechts een klein deel de plaats bereikt waar het nodig is: de penis. De arts beslist over medicamenteuze behandeling.
Bij deze methode wordt het geneesmiddel rechtstreeks rond de plaque geïnjecteerd. Dit is uitsluitend een medische ingreep die onder de grootst mogelijke steriliteit door een deskundige zorgverlener mag worden uitgevoerd.
Er zijn verschillende fysiotherapeutische methoden die na onderzoek en onder medische begeleiding ook thuis kunnen worden voortgezet: therapeutische ultrageluidbehandeling, iontoforese, softlaser en vacuümstrekking. Het doel hiervan is de plaque losser te maken, de kromstand en pijn te verminderen en het weefsel elastischer te maken. Over de bijbehorende apparaten schrijf ik op een aparte pagina meer in detail.
Een operatie kan pas bij een stabiele toestand worden overwogen, meestal nadat de situatie ten minste drie maanden onveranderd is gebleven. In dat geval wordt de plaque verwijderd of wordt het weefsel aan de tegenoverliggende zijde gecorrigeerd. Een operatie kan complicaties hebben en is daarom meestal een laatste oplossing. De uroloog beslist hierover.
Meer over apparaten voor thuisgebruik
Wilt u weten met welke apparaten fysiotherapeutische methoden thuis kunnen worden uitgevoerd, zoals therapeutische ultrageluidbehandeling, iontoforese, softlaser en een vacuümtrainer, en wanneer welke methode in aanmerking komt? We hebben dit op een aparte pagina samengevat: Apparaten voor de thuisbehandeling van de ziekte van Peyronie →
Belangrijke voorzorgsmaatregelen
Fysiotherapeutische methoden voor thuis mogen uitsluitend worden gestart nadat de diagnose is gesteld en onder begeleiding van de behandelend arts. Elk apparaat heeft zijn eigen contra-indicaties. De volgende punten verdienen in het algemeen aandacht:
- Zelfbehandeling zonder diagnose – onderzoek is verplicht voordat u een methode voor thuisgebruik toepast; wat wordt aanbevolen, hangt af van het stadium.
- Geïmplanteerd elektrisch apparaat (pacemaker) – elektrotherapeutische methoden, zoals iontoforese, kunnen dan doorgaans niet worden toegepast.
- Beschadigde of ontstoken huid in het te behandelen gebied – behandeling wordt niet aanbevolen bij een open wond of huidontsteking.
- Vermoeden van een tumorachtige afwijking – bij een onverklaarde knobbel of afwijking is eerst medisch onderzoek nodig.
Bespreek dit met uw arts
Bespreek voordat u een apparaat voor thuisgebruik inzet met uw behandelend arts of dit in uw situatie veilig en aanbevolen is. Houd altijd rekening met de contra-indicaties in de gebruiksaanwijzing van het apparaat.
De psychische kant – waar we zelden over praten
De ziekte van Peyronie kan niet alleen lichamelijk, maar ook psychisch een zware belasting zijn. Betrokkenen zijn vaak angstig, verliezen hun zelfvertrouwen en trekken zich binnen hun relatie terug. Ook neerslachtigheid en depressie komen regelmatig voor. Dit zijn natuurlijke reacties op een aandoening die invloed heeft op de beleving van de mannelijkheid.
Belangrijk om te weten: u bent niet alleen en u hoeft zich nergens voor te schamen. De aandoening komt vaak voor en is behandelbaar. Als u merkt dat de klachten u ook psychisch zwaar vallen, bespreek dit dan met uw behandelend arts. Die kan u helpen passende ondersteuning te vinden, bijvoorbeeld relatie- of psychotherapeutische hulp. Open communicatie met uw partner kan de situatie eveneens aanzienlijk verlichten.
Veelgestelde vragen
Het verloop van de aandoening varieert. In de actieve fase kan de kromstand toenemen. Daarna stabiliseert het proces meestal en neemt de pijn vaak vanzelf af. De kromstand verdwijnt echter zelden volledig vanzelf. Daarom is het verstandig al in een vroeg stadium een arts te raadplegen, wanneer de meeste behandelmogelijkheden beschikbaar zijn.
De uroloog en androloog zijn gespecialiseerd in het onderzoeken en behandelen van de ziekte van Peyronie. Zij kunnen de mate van kromstand, de toestand van de plaque en de fase van de aandoening beoordelen en op basis daarvan een passende behandeling adviseren, of die nu medicamenteus, fysiotherapeutisch of chirurgisch is.
Een voelbare knobbel en kromstand kunnen ook aan andere aandoeningen doen denken. Daarom is medisch onderzoek belangrijk. Onverklaarde afwijkingen moeten altijd door een specialist worden beoordeeld, zodat ernstigere oorzaken kunnen worden uitgesloten en een juiste diagnose kan worden gesteld. Vertrouw niet op zelfdiagnose.
Er zijn fysiotherapeutische methoden die ook thuis kunnen worden voortgezet, zoals therapeutische ultrageluidbehandeling, iontoforese, softlaser en vacuümstrekking. Dit mag alleen na onderzoek en onder medische begeleiding. Over de bijbehorende apparaten en wanneer welke methode in aanmerking komt, leest u meer op een aparte pagina.
Ja, in ernstigere gevallen kan de ziekte van Peyronie ook samengaan met erectiestoornissen, gedeeltelijk door de kromstand en gedeeltelijk door de onderliggende vaatproblemen. Als dit ook bij u speelt, meld dit dan zeker aan uw behandelend arts, omdat het invloed heeft op het behandelplan.
Samenvatting – De belangrijkste punten
Bronnen
- Di Stasi SM, Giannantoni A, Stephen RL, et al. (2004). A prospective, randomized study using transdermal electromotive administration of verapamil and dexamethasone for Peyronie's disease. The Journal of Urology, 171(4):1605–1608. PubMed: 15017231
- Hatzimouratidis K, Eardley I, Giuliano F, et al. (2012). EAU guidelines on penile curvature. European Urology, 62(3):543–552. PubMed: 22658761
