Afname van spiermassa, ook wel spieratrofie genoemd, betekent een vermindering van de massa (en daarmee van de kracht) van spierweefsel. Dit proces kan om verschillende redenen optreden en heeft diverse consequenties.
Oorzaken van afname van spiermassa:
- Bewegingsgebrek: Langdurige inactiviteit of immobilisatie (bijvoorbeeld door een blessure, ziekte of bedlegerigheid).
- Veroudering: Met het toenemen van de leeftijd neemt de spiermassa en spierkracht op natuurlijke wijze af.
- Ondervoeding: Onvoldoende eiwitinname of tekort aan voedingsstoffen.
- Chronische ziekten: Aandoeningen zoals kanker, hartziekten, chronische obstructieve longziekte (COPD) en nierziekten.
- Neuromusculaire aandoeningen: Ziekten die de communicatie tussen zenuwen en spieren aantasten, zoals amyotrofische laterale sclerose (ALS) of polio.
- Hormonale veranderingen: Bijvoorbeeld een laag testosteronniveau of schildklierproblemen.
Gevolgen van afname van spiermassa:
- De spierkracht neemt af, wat dagelijkse activiteiten bemoeilijkt.
- Verminderd uithoudingsvermogen: de persoon raakt sneller vermoeid.
- Slechte balans en coördinatie, wat het risico op vallen en verwondingen verhoogt.
- Spierweefsel is metabolisch actief. Bij afname van spiermassa vertraagt ook de stofwisseling.
- Verminderde mobiliteit vermindert de kwaliteit van leven.
Methoden om spiermassa te vergroten:
- Krachttraining met gewichten is de meest effectieve manier om spiermassa op te bouwen. Oefeningen met het eigen lichaamsgewicht (zoals push-ups en squats) zijn ook effectief. Hoewel cardiotraining (bijv. hardlopen, fietsen) vooral het cardiovasculaire systeem aanspreekt, kan het helpen bij het behoud van de algemene conditie en spierherstel.
- De effecten van training worden niet tijdens de training, maar in de daaropvolgende rustfase opgebouwd. Met andere woorden: spieren hebben tijd nodig voor herstel en groei, daarom is voldoende en kwalitatief goede slaap belangrijk.
- Spiermassa kan niet alleen door voeding worden opgebouwd, maar voor spiergroei is wel een geschikte voeding essentieel. Voldoende eiwitinname is belangrijk (aminozuren zijn de bouwstenen van spieren). Ook vitaminen en mineralen zijn belangrijk voor de spierfunctie.
Voor het vergroten van spiermassa is een consistent trainingsprogramma en een passend dieet belangrijk. Hulp hierbij kan worden geboden door professionals, zoals een personal trainer, medical fitness trainer, bewegingstherapeut en voedingsdeskundige.
Wat te doen als conventionele beweging niet mogelijk is?
Fysiotherapeutische methoden kunnen helpen bij het terugwinnen van spiermassa en het behoud van spierkracht. Deze methoden kunnen vooral nuttig zijn bij langdurige bewegingsbeperking door een blessure, ziekte of mobiliteitsbeperking.
Elektrische spierstimulatie (EMS)
EMS stimuleert de spieren met elektrische impulsen van lage frequentie, waardoor ze samentrekken. Het kan de traditionele training effectiever maken en is dus door velen te gebruiken. Het is de enige effectieve methode om spiermassa te vergroten voor mensen die niet zelfstandig kunnen bewegen.
Passieve bewegingstherapie
Passieve bewegingen uitgevoerd door een therapeut zijn zeer beperkt effectief voor het vergroten van spiermassa, maar kunnen verdere spierafbraak vertragen. Een voordeel van passieve beweging is dat het de bloedsomloop verbetert.
Robotische revalidatieapparatuur
Passieve beweging uitgevoerd door machines is weinig effectief voor het vergroten van spiermassa, maar kan verdere spierafbraak vertragen. Voordelen zijn verbeterde bloedcirculatie en verbeterde gewrichtsbewegingen. Een nadeel is dat ze duur zijn en daardoor meestal alleen in instellingen beschikbaar.
Massage
Massage versterkt de spier niet en vergroot de spiermassa niet, maar verbetert de bloedcirculatie, vermindert spierspanning en kan bijdragen aan het behoud van de spierconditie.
Watertherapie (hydrotherapie)
In het water ondergedompeld lichaam verliest gewicht; bij beweging in het zwembad komt er minder belasting op de gewrichten, wat helpt bij het veilig bewegen en versterken van spieren. Beweging tegen de weerstand van het water kan ook een belangrijke stap zijn in het vergroten van spierkracht.
Gebruik van revalidatiehulpmiddelen
Bij het terugwinnen van spiermassa en met name het herstel van gewrichtsmobiliteit zijn weerstandsbanden, balanskussens en stabiliteitsballen nuttige aanvullingen.
