Piriformis-syndroom, oftewel ontsteking van de zitzenuw
Voel je pijn diep in je bilspieren? Denk dan aan het piriformis-syndroom. De piriformisspier drukt op de nabijgelegen zitzenuw, wat leidt tot ontsteking en pijn van die zenuw. De piriformisspier is een platte, bandachtige spier onder de grote bilspieren, in de “diepte” van de bil, ongeveer ter hoogte van de bovenkant van het heupbeen. De symptomen kunnen verward worden met verschillende wervelkolomaandoeningen (bijvoorbeeld ischias) en daarom krijg je vaak niet de meest geschikte behandeling.
De piriformis is een sleutelspier voor de beweging van de onderste ledematen. Hij stabiliseert het heupgewricht, heft het been zijwaarts en roteert het tegelijkertijd naar buiten. Hij draagt bij aan het lopen, het verplaatsen van je lichaamsgewicht van het ene been op het andere, en dus aan het behoud van balans. Je gebruikt deze spier bij vrijwel alle bewegingen, vooral wanneer het nodig is het bovenbeen te heffen of te roteren.
De zitzenuw is één van de dikke en lange zenuwen in het lichaam. Hij verlaat de wervelkolom en loopt diep, meestal onder de piriformisspier door, en minder vaak erdoorheen. Hij loopt via de bil en het bovenbeen naar het onderbeen en eindigt in kleinere takken op de voet.
Oorzaken van het piriformis-syndroom
Over het algemeen wordt aangenomen dat de compressie van de zenuw veroorzaakt kan worden door kramp of spanning van de piriformisspier. Het gevolg is ontsteking en pijn van de zitzenuw.
Daarvoor kunnen echter verschillende oorzaken verantwoordelijk zijn. Bijvoorbeeld trauma aan de bilspieren (bij een ongeluk, trap of val) of, volgens andere opvattingen, herhaalde microtrauma’s bij hardlopers en fietsers door repetitieve en langdurige beweging. Door deze invloeden ontstaat chronische ontsteking, trekt de spier reflexmatig samen, wordt stijf en als de zenuw te dicht bij of op een ongunstige plaats loopt, dan wordt hij ingedrukt en geeft dat de klachten.
De diagnose is niet eenvoudig, omdat er geen zichtbare afwijking te vinden is met echo, röntgen of andere beeldvorming. De symptomen zijn bovendien makkelijk te verwarren met ischias. Een ervaren diagnosticus kan het bij het analyseren van bepaalde bewegingen ontdekken.
Symptomen van het piriformis-syndroom
Er ontstaat pijn diep in de bilspieren. Dit kan zich tonen als tintelingen of gevoelloosheid. De pijn kan ook onaangenaam hevig zijn en zelfs uitstralen langs de zitzenuw (waardoor het verward kan worden met ischias). Zitten, lopen, traplopen, rennen enzovoort verergeren de klachten.
Bij sterke, diep gerichte druk kunnen de klachten onder de bilspieren rechtstreeks worden uitgelokt.
Door de pijn trekt de piriformisspier reflexmatig samen en wordt stijf. In ernstige gevallen kan hij zo kort worden dat het been aan de aangedane kant naar buiten draait en de voet zijdelings wijst.
Het wordt vaak niet herkend of verkeerd gediagnosticeerd, omdat het makkelijk verward kan worden met andere veelvoorkomende aandoeningen zoals een hernia, discopathie, lumbale zenuwwortelpijn (nervenklem), ischias of heupbursitis. Volgens een Amerikaanse studie ontstaat meer dan 16% van het arbeidsongeschiktheid bij volwassenen door chronische rugpijn en daarvan is minstens 6% in feite piriformis-syndroom. Een juiste beoordeling van de symptomen maakt tijdige en geschikte behandeling mogelijk.
Behandeling van zitzenuwontsteking thuis
De traditionele medische behandeling is gebaseerd op gedeeltelijke ontzegging van beweging. Er worden geneesmiddelen gebruikt, bijvoorbeeld niet-steroïde ontstekingsremmers. Als dit niet helpt, volgt natuurlijk steroïde of bij wie ook daarop niet reageert, botuline-toxine (botox) injecties. Gelukkig wordt opereren slechts zelden aanbevolen (en uitgevoerd).
Daarnaast worden fysiotherapeutische methoden toegepast, zoals ultrasoonbehandeling. Ook low-level lasertherapie zou voor dit doel goed zijn, maar niet elke softlaser apparaat dringt diep genoeg door om deze spier te bereiken.
Als de diagnose piriformis-syndroom is gesteld, kun je het ook thuis zelf behandelen. Je kunt meerdere behandelingen combineren voor maximale effectiviteit.
Het doel van de thuisbehandeling van zitzenuwontsteking is het beëindigen van de ontsteking en het vervolgens ontspannen en versterken van de piriformisspier.
Volg thuis de volgende strategie:
Tijdelijk de trainingsbelasting verminderen
Als je steeds opnieuw de uitlokkende factor veroorzaakt, werk je tegen het genezingsproces in. Het verminderen van de trainingsbelasting helpt zodat herstelprocessen de ontsteking kunnen bestrijden. Word niet inactief!
Koel het pijnlijke gebied
Leg 10–15 minuten een met ijs gevulde zak op het pijnlijke gebied. Niet rechtstreeks op de huid, want dat kan bevriezing veroorzaken.
Koeling vermindert de ontsteking. Wanneer je het ijs verwijdert, warmt het lichaam het afgekoelde gebied op, wat de doorbloeding versnelt. Dat bevordert de ontstekingsremmende processen.
Na 10–15 minuten koelen laat je de spieren weer opwarmen (pauze ongeveer 1 uur). Herhaal dit 3–4 keer.
Te langdurig koelen is niet goed: gebruik deze methode niet langer dan 2–3 dagen en niet langer dan 15 minuten per keer.
Behandel met therapeutisch ultrageluid
De piriformisspier ligt diep, daarom gebruik je ultrageluid met een frequentie van 1 MHz voor de behandeling. Ultrasoon heeft uitstekende ontstekingsremmende eigenschappen. Het verwarmt het behandelde weefsel, ontspant de stijve spier en versnelt het verdwijnen van de ontsteking. Behandel 15–20 dagen achtereen, eenmaal per dag. Gebruik gemiddelde intensiteit, 10 minuten per sessie (over een handpalmgroot gebied boven het pijnlijke punt). Gebruik altijd ultrageluidgel bij de behandeling!
Als je na 12 dagen behandeling stopt met de ultrasone behandeling – ook als je klachten nog deels aanwezig zijn – stop dan echt. Je mag niet meer ultrasoon geven op dezelfde plek. Je moet 3–4 maanden wachten voordat je daar opnieuw kunt behandelen.
Het M-Sonic 950 therapeutisch ultrasoon apparaat is een geschikte keuze.
Gebruik microstroom!
Microstroom is tegenwoordig nog minder verspreid als elektrotherapie methode. Toch is het één van de meest effectieve pijn- en ontstekingsremmende methoden die ook thuis toepasbaar is. Naar mijn mening zal dit in de nabije toekomst één van de meest gebruikte behandelmethoden worden. Over de werking van microstroom lees je hier.
Behandel 2–3 keer per dag, telkens 20 minuten.
De apparaten Globus Genesy 300 Pro, Runner Pro, Triathlon Pro of Premium 400 kunnen geschikt zijn.
Ontspan en versterk de piriformis!
Het ontspannen en versterken van de spier kan ook met oefentherapie worden bereikt. Dat kost je echter meerdere maanden. Enkele van deze oefeningen:
Piriformis-stretch: Ga op je rug liggen. Trek één knie op, met je voet op de grond. Leg je andere been gekruist over dat been. Pak je knie vast en trek deze langzaam naar je schouder aan de andere kant. Houd dit enkele seconden vast. Herhaal 20x aan beide zijden. Verleng de houdduur voorzichtig.
Versterkende oefening 1: Ga op je zij liggen. Trek je knie op zodat je heup en kniegewricht ongeveer een hoek van 60 graden vormen. Draai nu het bovenliggende bovenbeen (til je bovenste knie op). Houd dit enkele seconden vast en laat weer zakken. Let erop dat je enkels contact houden, til je enkel dus niet op! Herhaal 10x aan beide zijden.
Versterkende oefening 2: Kom op handen en knieën. Til één knie zijwaarts op. Houd dit enkele seconden vast. Laat terug op de grond zakken. Herhaal 10x aan beide zijden. Verleng elke dag de houdduur met 1 seconde.
Gebruik een spierstimulatie-apparaat!
Als je geen maanden vrij wilt nemen van je training of gewoon te lui bent om maanden te oefenen, gebruik dan een elektrisch spierstimulatie-apparaat voor de behandeling van het piriformis-syndroom. Met een kwaliteitsvolle spierstimulatie-apparaat kun je spieren effectiever en sneller ontspannen en versterken dan met alleen training, en zo ook sneller van de klachten afkomen.
De Globus sport spierstimulatie-apparaten (Runner Pro, Cycling Pro, Triathlon Pro) of de Genesy 300 Pro bieden allemaal de benodigde programma's: door de combinatie van pijnvermindering, spierontspanning en spierversterking kun je binnen 2–3 weken duidelijke verbetering bereiken. Voor volledige klachtenverwijdering kan bij regelmatige stretch- en stimulatiebehandeling echter nog steeds lange tijd nodig zijn, mogelijk 2–3 maanden.
Gebruik een vibrerend massagepistool!
Een trillend massagekopje dat 30–40 trillingen per seconde geeft, bereikt zeer effectief diepe spieren en dus ook de piriformis diep in de bil. Door de krachtige massage versnelt de doorbloeding, wordt het afvoeren van metabolieten op gang gebracht en vermindert de spierspanning. Bij het 4 Vibe-apparaat krijg je een massagekopje met klein oppervlak, speciaal ontworpen voor puntgerichte behandelingen. Voor één gebied is 1–2 minuten vibratiemassage meestal voldoende!!! Je zult begrijpen waarom zo kort genoeg is. Wees niet verbaasd als je tijdens zelfbehandeling "sterren ziet"! :)
