COPD en zouttherapie

Wat is COPD?

COPD – voluit chronische obstructieve longziekte – is een langzaam progressieve, chronische longziekte die ademhalen bemoeilijkt. Kenmerkend is dat de luchtwegen vernauwen en de luchtreserves van de longen afnemen. Er zijn twee hoofdvormen: chronische bronchitis, waarbij het slijmvlies van de bronchiën langdurig ontstoken is en overmatig slijm produceert, en longemfyseem (tudőtágulat), waarbij de kleine luchtblaasjes (alveoli) beschadigd raken.

De meest voorkomende oorzaak is roken – ongeveer 80-90% van de COPD-patiënten is roker of ex-roker. Maar luchtvervuiling, beroepsmatige inademing van stof en chemische stoffen of zeldzamer genetische factoren kunnen het ook veroorzaken. Als je rookt en COPD hebt, is stoppen met roken de belangrijkste stap die je kunt zetten. Dat geneest de al ontstane schade niet, maar kan de achteruitgang wel stoppen.

De symptomen van COPD

De ziekte begint langzaam en ongemerkt. Lange tijd denk je misschien dat je alleen een “rokershoest” hebt, of dat het veroudering is. Waarschuwingssignalen zijn aanhoudende hoest, vooral 's ochtends, met dik, moeilijk op te hoesten slijm. Kortademigheid verschijnt aanvankelijk alleen bij zwaardere inspanning, later ook bij dagelijkse activiteiten zoals wandelen, aankleden of praten.

Na verloop van tijd verergeren de klachten. Kenmerkend zijn een drukkend gevoel op de borst, piepende ademhaling en het ontstaan van een zogenaamde “vatenborst” (barrel chest), wanneer de voor-achterdiameter van de borstkas toeneemt. Tijdens acute verergeringen (exacerbaties) nemen de klachten plots toe en is vaak ziekenhuisopname nodig.

Hoe wordt COPD behandeld?

COPD is niet te genezen, maar met de juiste behandeling zijn de symptomen controleerbaar en kan het ziekteverloop vertraagd worden. De basisbehandeling bestaat uit bronchusverwijdende inhalatoren die geholpen de vernauwde luchtwegen te verwijden. In ernstiger gevallen worden ook ontstekingsremmende steroidinhalatoren gebruikt. Bij acute opvlammingen kunnen antibiotica en orale steroïden nodig zijn.

Longrevalidatie – inclusief ademhalingsoefeningen, conditietraining en educatie – verbetert aantoonbaar de levenskwaliteit en belastbaarheid van COPD-patiënten. In gevorderde stadia kan zuurstoftherapie noodzakelijk zijn. Hier komen aanvullende therapieën om de hoek kijken, waaronder zouttherapie.

Wat is zouttherapie en hoe werkt het bij COPD?

Zouttherapie – of halotherapie – is een natuurlijke methode gebaseerd op het inademen van zoute lucht. Het principe is dat je zeer kleine (micron) zoutdeeltjes inademt die diep in de luchtwegen doordringen en gunstig op de longfunctie kunnen inwerken. Meer informatie vind je in het stuk Zouttherapie en halotherapie: gids voor luchtweggeneeskunde.

Volgens de KNO-kliniek van de Semmelweis Universiteit bepaalt de grootte van de zoutdeeltjes waar ze in de luchtwegen terechtkomen.¹ Deeltjes van 0,5–5 micron reiken tot in de onderste luchtwegen, tot in de bronchiën – en dat is heel belangrijk bij COPD, omdat de ziekte juist daar de meeste problemen veroorzaakt.

Maar hoe kan zouttherapie precies helpen bij COPD?

Het werkingsmechanisme werkt op meerdere niveaus. Ten eerste trekken de zoutdeeltjes door hun osmose-effect water aan naar het slijmvlies van de luchtwegen. Daardoor wordt het dikke, kleverige slijm – een van de grootste problemen bij COPD-patiënten – verdund en gemakkelijker op te hoesten. Denk eraan: als je een pot honing wilt uitspoelen met koud water, gaat dat moeilijk; als de honing verdund is, spoelt het veel gemakkelijker. Zouttherapie doet iets vergelijkbaars met luchtwegs slijm.

Ten tweede heeft zout een ontstekingsremmende werking. Recente onderzoeken tonen aan dat halotherapie de activatie van het zogenoemde NLRP3-inflammasoom kan remmen – een belangrijke ontstekingsroute bij COPD.² Een dierstudie uit China (2023) liet zien dat zouttherapie de niveaus van ontstekingsfactoren (TNF-α, IL-1β) verlaagde en de longfunctie verbeterde bij COPD-ratten.²

Ten derde stimuleren zoutbehandelingen de werking van de trilhaartjes (cilia) in de luchtwegen. Deze kleine haartjes vegen ingeademde vervuiling en slijm uit de longen. Bij COPD zijn de trilhaartjes beschadigd en vertraagd. Zouttherapie kan helpen hun functie te herstellen – dit wordt ook wel verbetering van de mucociliaire clearence genoemd.

Wat zegt de wetenschap?

Het is belangrijk dat je weet wat wetenschappelijke studies zeggen en waar hun beperkingen liggen. Zouttherapie is geen wondermiddel en vervangt geen medische behandeling – maar als aanvullende therapie kan het positieve effecten hebben.

Een uitgebreide review uit 2020 die 13 studies analyseerde concludeerde dat halotherapie mogelijk gunstig is voor mensen met chronische luchtwegaandoeningen, waaronder COPD.³ De onderzoekers stelden dat zouttherapie de mucociliaire clearence verbetert, luchtwegontsteking vermindert en longfunctie-indicatoren kan verbeteren, waaronder FEV1 (forced expiratory volume in 1 second), FVC (forced vital capacity) en PEF (peak expiratory flow).³

Een studie uit 2021 liet zien dat de combinatie van halotherapie met conventionele COPD-medicatie (ambroxol en acetylcysteïne) de kwaliteit van leven van patiënten verbeterde.⁴

Ook op het gebied van beroepslongziekten zijn bemoedigende resultaten: een Russische studie uit 2018 rapporteerde verbetering bij 90% van patiënten met milde beroepsmatige COPD na gecontroleerde halotherapie, en 85% effectiviteit bij matig ernstige gevallen.⁵

Tegelijkertijd concludeerde een systematische review uit 2014 – met 151 studies – dat er momenteel weinig kwalitatief hoogwaardige gerandomiseerde onderzoeken beschikbaar zijn, waardoor halotherapie nog niet formeel aanbevolen kan worden voor de behandeling van COPD.⁶ De onderzoekers benadrukken dat meer onderzoek nodig is. Dat betekent niet dat zouttherapie niet werkt, maar wel dat het wetenschappelijk bewijs nog verder moet groeien.

Effecten van zouttherapie op COPD-symptomen

In de praktijk rapporteren COPD-patiënten verschillende voordelen bij gebruik van zouttherapie. De meest genoemde effecten zijn:

Makkelijker verwijderen van slijm is een van de meest zichtbare veranderingen. Het dikke, kleverige slijm dat je vroeger uren moest ophoesten, wordt door zouttherapie dunner en verlaat makkelijker de luchtwegen. Dit biedt vooral 's ochtends veel verlichting.

Ademen wordt eenvoudiger is ook een veelgehoorde ervaring. Hoewel zouttherapie de bronchiën niet direct verwijdt zoals bronchusverwijders, kan het door slijmoplossing en ontstekingsremming indirect de ademhaling verbeteren.

Minder vaak exacerbaties wordt door sommige patiënten waargenomen. Regelmatige zouttherapie kan helpen de luchtwegen schoon te houden, wat het risico op infecties en acute opvlammingen kan verminderen.

Algemeen welzijn verbetert. Als je gemakkelijker ademt en minder slijm hebt, verbetert je levenskwaliteit: je slaapt beter, bent actiever en ervaart minder angst over je ziekte.

Verschillende vormen van zouttherapie bij COPD

Er bestaan meerdere vormen van zouttherapie; het is belangrijk te weten welke het beste bij jou past.

Natuurlijke zoutgrotten – zoals die in Turda of de beroemde Poolse Wieliczka – worden al eeuwenlang gebruikt voor genezing. In de jaren 1840 merkte de Poolse arts Feliks Boczkowski als eerste op dat zoutmijnwerkers zelden luchtwegaandoeningen kregen. Het voordeel van zoutgrotten is de natuurlijke, schone, constante temperatuur en luchtvochtigheid. Het nadeel is dat je er weken moet verblijven, wat met COPD niet altijd haalbaar is.

Kunstmatige zoutkamers proberen de omstandigheden van zoutgrotten na te bootsen. In Hongarije is de zoutkamer van het Gellért Spa in Boedapest bijzonder.¹ In het in 1918 gebouwde inhalatorium ademen patiënten een vernevelde zoutoplossing van keukenzout en natriumbicarbonaat met deeltjes van 0,5 micron gedurende 15–20 minuten. Momenteel is deze installatie wegens renovatie gesloten, heropening verwacht in 2028.

Thuis zouttherapie-apparaten, zoals de SaltDome, maken regelmatige dagelijkse toepassing thuis mogelijk. Dit is bij COPD extra belangrijk, omdat de meeste onderzoeken effect lieten zien bij regelmatige, langdurige behandelperioden – en niet iedereen kan meerdere keren per week naar een zoutkamer.

Thuis zouttherapie met het SaltDome-apparaat bij COPD

Het SaltDome ultrasone zouttherapie apparaat is speciaal ontworpen voor thuisgebruik. Het apparaat vernevelt zoutoplossing met ultrasone trillingen en verspreidt zoutdeeltjes van 2–5 micron in de lucht – precies het deelsegment dat de onderste luchtwegen bereikt, waar COPD de meeste schade veroorzaakt.

Een groot voordeel van de SaltDome ten opzichte van droge zouttherapie-apparaten is dat het met een natte verneveling werkt en daardoor de luchtwegen niet uitdroogt. Dit is bij COPD essentieel, omdat droge luchtwegen de hoestreflex vergroten en de slijmophoping verergeren.

Het apparaat is ontworpen voor nachtelijk gebruik: geplaatst dichtbij je bed kun je de hele nacht door zachte zoute lucht inademen terwijl je slaapt. Het geluidsniveau is laag en verstoort de slaap niet. Regelmatig gebruik – dagelijks 6–8 uur ’s nachts tijdens slaap – kan een merkbare verbetering van COPD-klachten opleveren.

Tip: Als je COPD hebt en thuis met zouttherapie begint, wees geduldig. De meeste patiënten merken na 2–4 weken veranderingen, vooral bij slijmafvoer. In de eerste dagen kun je meer hoesten ervaren – dat is normaal en een teken dat het slijm loskomt.

De plaats van zouttherapie in de COPD-behandeling

Het is heel belangrijk te begrijpen dat zouttherapie een aanvullende behandeling is, geen vervanging van medicatie. Als je COPD hebt, bestaat je basisbehandeling uit inhalatoren en longrevalidatie – stop hier nooit mee vanwege zouttherapie.

Zie zouttherapie als een extra instrument in je arsenaal. De door je arts voorgeschreven medicijnen verwijden de bronchiën en remmen ontsteking. Zouttherapie helpt bij slijmoplossing, het reinigen van de luchtwegen en het ondersteunen van de algehele luchtweggezondheid. Samen werken ze beter dan elk afzonderlijk.

De vier pijlers van COPD-behandeling zijn: stoppen met roken (als je nog rookt), medicamenteuze behandeling (inhalatoren), longrevalidatie (ademhalingsoefeningen, beweging) en aanvullende therapieën, waaronder zouttherapie.

Voordat je begint met de behandeling

Zouttherapie is over het algemeen veilig, maar bij COPD zijn er speciale aandachtspunten.

Overleg met je longarts voordat je begint. Hoewel halotherapie een gunstig bijwerkingenprofiel heeft – de meeste studies rapporteerden geen ernstige bijwerkingen – kent je arts jouw specifieke situatie en kan beoordelen of deze aanvullende behandeling geschikt is.

Gebruik geen zouttherapie tijdens een acute COPD-exacerbatie. Als je symptomen plotseling verergeren, koorts hebt of antibiotica gebruikt, wacht dan tot je hersteld bent. Zouttherapie is nuttig in stabiele perioden, niet in de acute fase.

Bij hoge bloeddruk overleg met je arts over zouttherapie. Hoewel de hoeveelheid ingeademd zout een fractie is van wat je via voeding binnenkrijgt, is voorzichtigheid geboden bij ernstig onbehandelde hypertensie. Bij ernstige hartfalen wordt zouttherapie niet aanbevolen. Bij actieve tuberculose, luchtwegbloeding of kanker raadpleeg altijd eerst je behandelend arts.

Mogelijke bijwerkingen

Bijwerkingen van zouttherapie zijn meestal mild en tijdelijk. De meest voorkomende is een lichte toename van hoesten in de eerste dagen – wat juist een goed teken is, omdat het aangeeft dat slijm loskomt. Sommige mensen ervaren in het begin milde keelpijn of irritatie.

Als je COPD hebt, kan het hoesten in de eerste dagen toenemen en kan er meer slijm vrijkomen. Dit is een normale reactie: zouttherapie heeft als doel het slijm los te maken. Als de symptomen echter blijvend verergeren, je meer kortademigheid krijgt of koorts ontwikkelt, stop dan direct met de behandeling en raadpleeg je arts.

De experts van de Semmelweis Universiteit geven aan dat bij vakkundig uitgevoerde halotherapie er geen significante bijwerkingen zijn.¹

Praktische tips voor COPD-patiënten

Als je thuis met zouttherapie begint, zijn er enkele praktische tips voor effectief gebruik.

Regelmaat is belangrijker dan intensiteit. Het is beter het apparaat elke nacht te gebruiken op lagere intensiteit dan één keer per week “te overdrijven”. Herstel van het luchtwegslijmvlies kost tijd – geef je lichaam die tijd.

Combineer zouttherapie met ademhalingsoefeningen. Ochtendroutine na een zouttherapie-nacht: doe gecontroleerde hoestoefeningen om het losgemaakte slijm effectief te verwijderen. Diafragmatische ademhaling en lippursing-uitademing (pursed-lip breathing) helpen ook bij slijmverwijdering.

Let op voldoende vochtinname. Goede hydratatie helpt slijm te verdunnen. Drink dagelijks minstens 1,5–2 liter water, tenzij je arts om een andere reden vochtbeperking heeft voorgeschreven.

Onderhoud het apparaat volgens de instructies van de fabrikant. Het regelmatig verversen van de zoutoplossing en reinigen van het reservoir is belangrijk voor hygiëne en goede werking.

Houd een symptoomdagboek bij. Noteer hoe je hoest, slijm en ademhaling veranderen. Dit helpt jou en je arts om het effect van zouttherapie te beoordelen.

Samenvatting – Snel overzicht

Wat is dit artikel? Een uitgebreide gids over de relatie tussen COPD (chronische obstructieve longziekte) en zouttherapie (halotherapie), met uitleg over de wetenschappelijke achtergrond, werkingsmechanisme en mogelijkheden voor thuisgebruik.

Voor wie? Patiënten met COPD, hun naasten, zorgverleners en gezondheidsprofessionals die aanvullende therapeutische opties zoeken.

Belangrijkste boodschap: Zouttherapie (halotherapie) is een wetenschappelijk onderzochte aanvullende methode bij COPD die kan helpen bij slijmoplossing, vermindering van luchtwegontsteking en verbetering van levenskwaliteit. Het vervangt geen medische behandeling (inhalatoren, longrevalidatie), maar kan ernaast toegepast de situatie van patiënten verbeteren.

Sleutelbegrippen en definities:

Werkingsmechanisme bij COPD:

Zouttherapie werkt in COPD via drie hoofdmechanismen. Ten eerste slijmoplossing: zoutdeeltjes verdunnen dik slijm door osmose en vergemakkelijken het ophoesten. Ten tweede ontstekingsremming: halotherapie remt de activatie van het NLRP3-inflammasoom en verlaagt zo ontstekingsfactoren. Ten derde stimulatie van trilhaartjes: het verbetert de mucociliaire clearence.

Niveau van wetenschappelijk bewijs: Gemiddeld. Meerdere studies laten positieve resultaten zien (slijmoplossing, verbetering van levenskwaliteit, verbetering longfunctie), maar er is meer gerandomiseerd klinisch onderzoek nodig.

Contra-indicaties:

Zouttherapie wordt niet aanbevolen tijdens een acute COPD-exacerbatie, bij actieve tuberculose, luchtwegbloeding of ernstig hartfalen. Bij hoge bloeddruk is overleg met de arts nodig.

Veelgestelde vragen:

Vervangt zouttherapie COPD-medicatie? Nee. Zouttherapie is een aanvullende methode die gebruikt kan worden naast medische behandeling (inhalatoren, longrevalidatie), niet ter vervanging daarvan.

Hoe snel zijn resultaten merkbaar bij COPD? De meeste patiënten merken veranderingen na 2–4 weken regelmatig gebruik, vooral wat betreft slijmverwijdering.

Kan ik het gebruiken tijdens een acute exacerbaties? Nee. Gebruik tijdens de acute fase niet; wacht tot je stabiel bent.

Hoe vaak moet ik het SaltDome-apparaat gebruiken? Bij COPD wordt nachtelijk gebruik aanbevolen, dagelijks 6–8 uur tijdens slaap.

Zijn er bijwerkingen? Bijwerkingen zijn meestal mild: tijdelijke toename van hoesten (een teken van slijmoplossing) en lichte keelpijn.

Gedetailleerde gidsen per aandoening

Als je meer specifieke informatie zoekt, lees dan onze gedetailleerde gidsen waarin we zouttherapie per aandoening met wetenschappelijk bewijs bespreken:

• Bijholteontsteking en zouttherapie – Kom van sinusitis af
• Astma en zouttherapie – Natuurlijke ademhalingsondersteuning
• Cystic fibrosis en zouttherapie – Slijmoplossing en ademhalingsondersteuning
• Verkoudheid en zouttherapie – Sneller herstel
• Hoofdpijn en zouttherapie – Allergiesymptomen verlichten
• Herstel na longontsteking – Zouttherapie als aanvullende behandeling
• Snurken en zouttherapie – Hoe het kan helpen bij vrij ademen
• Huidproblemen en zouttherapie – Aanvulling bij eczeem en psoriasis

Bronnen

1. Semmelweis Universiteit, KNO- en Hoofd-Halschirurgie Kliniek. De effecten van zouttherapie. semmelweis.hu
2. Zhang Y, et al. (2023). Halotherapy relieves chronic obstructive pulmonary disease by alleviating NLRP3 inflammasome-mediated pyroptosis. Annals of Translational Medicine, 10(24):1319. PubMed: 36618788
3. Barber D, et al. (2020). Halotherapy for Chronic Respiratory Disorders: From the Cave to the Clinical. Alternative Therapies in Health and Medicine. PubMed: 32827399
4. (2021). Optimization of pathogenetic therapy in patients with chronic obstructive lung disease. Terapevticheskii Arkhiv.
5. (2018). Efficiency of controlled halotherapy in rehabilitation of patients with occupational lung diseases. Meditsina Truda i Promyshlennaya Ekologiya. PubMed: 30351691
6. Rashleigh R, Smith SM, Roberts NJ. (2014). A review of halotherapy for chronic obstructive pulmonary disease. International Journal of Chronic Obstructive Pulmonary Disease, 9:239-246. PubMed: 24591823
7. Chervinskaya AV, Zilber NA. (1995). Halotherapy for treatment of respiratory diseases. Journal of Aerosol Medicine, 8(3):221-232. PubMed: 10161255
8. Szabó K, et al. (2021). Salt Therapy as a Complementary Method for the Treatment of Respiratory Tract Diseases. International Journal of Environmental Research and Public Health. PubMed: 34726628
9. Fu Q, et al. (2021). New Insights into the Role of NLRP3 Inflammasome in Pathogenesis and Treatment of Chronic Obstructive Pulmonary Disease. Journal of Inflammation Research, 14:4155-4168. PMC8405160

De informatie in dit artikel is uitsluitend bedoeld als algemene informatie. Zouttherapie dient ter aanvulling van medische behandeling en vervangt deze niet. Bij COPD vormen door een arts voorgeschreven inhalatoren en longrevalidatie de basis van de behandeling – stop hier nooit mee vanwege zouttherapie. Raadpleeg je behandelend arts bij veranderingen in klachten.