Vaginisme is een pijnlijke kramp van de vaginale spieren. Ondanks de juiste voorbereidingen (voorspel en voorzichtig inbrengen) kan dit vrijen onmogelijk of in ieder geval onaangenaam maken. Het kan een ernstig probleem vormen. Naast het "verwoesten" van het seksleven kan het ook het inbrengen van tampons of gynaecologisch onderzoek verhinderen. Vaak liggen er psychologische factoren aan ten grondslag; lichamelijke oorzaken komen minder vaak voor. Het kan bijvoorbeeld ook optreden als gevolg van een gynaecologische operatie.
Wat is vaginisme?
Vaginisme (pijnlijke seks) betekent de onwillekeurige, krampachtige samentrekking van het onderste derde deel van de vagina en de spieren rond de vagina, waardoor de vaginale ingang vernauwt en geslachtsgemeenschap herhaaldelijk of zelfs langdurig onmogelijk kan worden. Er bestaan verschillende vormen:
- situatief vaginisme: gebonden aan een bepaalde situatie of gelegenheid,
- permanent vaginisme: houdt langere tijd aan en is onafhankelijk van de situatie,
- primair vaginisme: treedt geïsoleerd op, dat wil zeggen zonder lichamelijke klachten,
- secundair vaginisme: ontwikkelt zich in verband met een ziekte of aandoening.
Vaginisme kent uiteenlopende gradaties: in mildere vormen is het nauwelijks merkbaar en kan het alleen bij bepaalde partners tijdens seks voorkomen; maar het kan ook het inbrengen bemoeilijken of zelfs onmogelijk maken, en in de ergste gevallen het gebruik van tampons en gynaecologisch onderzoek belemmeren.
Wat kunnen de oorzaken van vaginale pijn zijn?
In de meeste gevallen liggen psychologische factoren aan vaginisme ten grondslag. Denk aan de volgende mogelijkheden:
- angst voor het verliezen van de maagdelijkheid,
- gebrek aan adequate seksuele voorlichting (opvoeding die seks als immoreel bestempelt of het ontbreken van voorlichting),
- foute opvattingen en angst rondom seksualiteit (het idee dat de seksuele daad ruw en pijnlijk is),
- angst voor een ongewenste zwangerschap,
- relatie- of huwelijksproblemen (verborgen afwijzing door de partner),
- vroeger ondervonden seksuele traumata of psychotrauma (vaak veroorzaakt door de vader of een oudere broer),
- onderdrukte homoseksualiteit.
Toch kunnen ook lichamelijke oorzaken een rol spelen bij het ontstaan van vaginisme, hoewel deze in veel gevallen in verband staan met mentale factoren. Lichamelijke oorzaken kunnen bijvoorbeeld zijn:
- aangeboren ontwikkelingsafwijkingen van de vagina,
- bekkenontsteking,
- cervicitis (baarmoederhalsontsteking),
- vaginitis (vaginaontsteking),
- bekkentumor,
- beschadiging van zenuwvezels tijdens bekken- of vaginale operaties.
Hoe kan vaginisme behandeld worden?
Het is belangrijk op te merken dat vaginisme meestal niet tot de ziekten maar tot seksuele disfuncties behoort, oftewel een "foutieve werking" die in veel gevallen te verhelpen is.
Voor een effectieve behandeling is het aan te raden beide mogelijke benaderingen te volgen.
Voor het wegnemen van de psychische component kun je terecht bij een specialist (psycholoog, sekstherapeut). Hij of zij helpt de psychische oorzaken bloot te leggen die tot het probleem hebben geleid. Of je alleen of samen met je partner behandeld moet worden, bepaalt de behandelaar.
Het wegnemen van lichamelijke oorzaken (ontstekingsremming, verwijdering van een tumor) is de andere route.
Daarnaast is het zeer belangrijk de overactieve vaginale spieren te "ontspannen". Ze moeten worden "geleerd" te ontspannen. Herhaling van bepaalde bekkenbodemoefeningen kan helpen de vaginale wand te ontspannen.
Spierstimulatie ter vermindering van vaginale pijn
Effectiever en sneller dan alleen bekkenbodemoefeningen kan functionele elektrische spierstimulatie zijn.
Elektrische therapie is eenvoudig uit te voeren. Fijne impulsen die via een dunne, in de vagina in te brengen sonde worden afgegeven, "leren" de vaginale spieren opnieuw. Hoewel de behandeling met een sonde effectiever is, voelt niet iedereen zich prettig bij een in de vagina ingebracht hulpmiddel. Voor hen kan een zelfklevende elektrode op het perineum een geschikt alternatief zijn.
Spierstimulatie helpt de controle over de spieren terug te krijgen, waardoor je in staat raakt de vaginale spieren te ontspannen. Meestal zijn al na enkele behandelingen gunstige tekenen merkbaar, maar voor noemenswaardige resultaten is doorzettingsvermogen nodig: minimaal 8–10 weken.
