Gedenerveerde stroom – behandeling van denervate spieren
De term gedenerveerde stroom (szelektív ingeráram) hoor je van artsen en fysiotherapeuten. Het is een vorm van spierstimulatie (EMS) die wordt gebruikt voor spieren waarvan de motorische zenuw beschadigd is (denervatie) en waardoor vrijwillige beweging geheel of gedeeltelijk onmogelijk is (perifere verlamming). De gedenerveerde stroom stimuleert alleen de aangetaste spier en doet deze samentrekken (vandaar de term “gedenerveerd/gedenerveerde stroom”). Hieronder de basisinfo.
Wat is de behandeling met gedenerveerde stroom?
De behandeling met gedenerveerde stroom is een vorm van elektrotherapie. Het kan worden toegepast voor zogenoemde denervate spieren, dat wil zeggen spieren die hun motorische zenuw hebben verloren.
Dit kan het gevolg zijn van verschillende vormen van perifere verlamming: peroneusparese, aangezichtszenuwverlamming, hernia, zenuwbeschadiging na wervelbreuk, beschadiging van een zenuw tijdens wervelkolomoperatie, enz.
Let op! Sommige therapeuten behandelen ten onrechte een verlamming door een beroerte (stroke) met gedenerveerde stroom. Gedenerveerde stroom is echter niet geschikt voor patiënten met een beroerte, omdat het de spierstijfheid kan verergeren (in vaktaal: het verhoogt de spasticiteit). Bij een beroerte is de motorische zenuw van de spier zelf intact; het probleem zit in de hersenkoppeling. Een beroerte-gerelateerde verlamming moet daarom niet met gedenerveerde stroom behandeld worden, maar met “gewone” bifasische vierkante-golf spierstimulatie (en lage frequentie)!
Gedenerveerde stroom is "selectief" omdat het juist werkt op denervate spieren (onderste motorische neuron beschadigd). De impulsen die nodig zijn voor denervatie zijn te lang voor een gezonde spier. Behandeling van een gezond geïnnerveerde spier met gedenerveerde stroom is onaangenaam, zelfs pijnlijk, en heeft weinig effect.
Bij de behandeling wordt via elektroden op de huid (zelfklevend, metaal of rubber) een elektrische impuls met milliamper (mA) stroomsterkte afgegeven aan de behandelde spier, waardoor die samentrekt. De impulsvorm kan een driehoek-, trapezium- of vierkantsgolf zijn. Door de frequentie, intensiteit en duur te regelen, bepaal je de kwaliteit van de contractie: hoe groot het spiergebied is dat meedoet, de snelheid en de frequentie van samentrekkingen.
De behandeling kan op een bepaalde spier of spiergroep worden geconcentreerd, zodat het effect zich alleen daarop richt.
Normaal gesproken ontstaat spiercontractie door een elektrisch signaal vanuit de hersenen. Bij een behandeling krijgt de spier vergelijkbare, kunstmatige impulsen.
In beide gevallen trekt de spier op precies dezelfde manier samen, vinden dezelfde stofwisselingsprocessen plaats en raakt de spier op vergelijkbare wijze vermoeid.
Behandeling van een denervate (zijn motorische zenuw verloren) spier
Dit is het toepassingsgebied van gedenerveerde stroom. De kans op herstel van een denervate spier neemt sterk toe als deze dagelijks gedenerveerde stroom-behandelingen krijgt!
Wie geen regelmatige stimulatie krijgt, verbetert nauwelijks of veel langzamer. Met stimulatie is er daadwerkelijk kans op regeneratie en "hergroei" van de zenuwen.
Je moet weten dat zenuwbanen buitengewoon langzaam regenereren. Zelfs in optimale omstandigheden groeien ze, bij voortdurende stimulatie, maximaal ongeveer 1 mm per dag. Als bijvoorbeeld bij een wervelkolomoperatie je zenuw beschadigd is, kan de afstand van de wervelkolom tot de tenen 70–80 cm zijn; dat betekent minimaal 700–800 dagen voor volledige regeneratie! Dat is 3 jaar of langer.
En gedurende die tijd moet dagelijks, consequent gestimuleerd worden! Zonder dit veroudert een spier die zijn motorische zenuw heeft verloren: in ongeveer twee jaar verandert hij in een gelei-achtige massa waar geen herstel meer mogelijk is. Met stimulatie kun je het spierweefsel in stand houden totdat de zenuw weer volledig tot de spier reikt.
Een zeer belangrijke “eigenschap” van stimulatie is het "hertrainen" van de neuromusculaire (zenuw-spier) verbinding. Volgens sommige studies heeft de hersenen en de motorneuronbaan van de hersenen naar de spieren minstens 10.000 herhalingen nodig om weer te leren hoe een beweging uitgevoerd wordt. Het hertrainen van niet-werkende spieren na verlamming kan met stimulatie sterk versneld worden.
Hier moet ik vermelden dat niet elk spierstimulatie-apparaat geschikt is voor stimulatie bij perifere zenuwbeschadiging of, in vaktermen, bij denervate (van innervatie beroofde) spieren. Een goedkoop apparaat van een paar duizend forint dat je bij de Lidl koopt, maar zelfs veel serieuzere apparaten, zijn niet geschikt voor een verlamde patiënt! Hiervoor is een apparaat met meer mogelijkheden nodig.
Terwijl een gezond geïnnerveerde spier behandeld kan worden met een bifasische vierkante golf, reageert een denervate spier hier niet op. Met lange duur, zogeheten driehoek- of trapeziumvormige impulsen kan de denervate spier echter wel tot contractie worden gebracht!
Bij perifere verlamming heeft de behandeling een "mooie curve". Meestal begint men met driehoeksvormen, en naarmate de zenuw regeneratie toont, schakelt men langzaam over op trapezium en uiteindelijk op vierkante impulsen.
Stimulatie van spieren met gezonde innervatie
Als de zenuwvezel naar de spier intact is (zelfs bij beroerte vaak bewaard), is gedenerveerde stroom niet nodig. Voor dat doel is bifasische vierkante-golf spierstimulatie geschikt.
Een belangrijk verschil is ook de impulsduur. Voor behandeling van denervate spieren gebruiken we 200–900 milliseconden (dus bijna een seconde), terwijl voor een gezonde spier een fractie daarvan wordt gebruikt (microseconden), dus veel kortere impulsen.
Er zijn enkele toestanden waarbij HET VERBODEN is!
Gedenerveerde stroom – net als andere elektrotherapeutische behandelingen – mag niet worden toegepast bij mensen met een geïmplanteerde pacemaker of defibrillator, noch bij acute trombose, tumor, epilepsie of infectieziekten. Wees voorzichtig bij zwangerschap en tijdens de menstruatie. Hier kun je meer lezen over contra-indicaties.
Kan de behandeling met gedenerveerde stroom thuis worden toegepast?
Tot 10–15 jaar geleden waren dergelijke apparaten alleen in ziekenhuizen beschikbaar. Voor de toepassing was een specialist nodig die, afhankelijk van de aandoening en het type en de grootte van de spier en het behandeldoel, de golfvorm, frequentie, pulsduur, op- en afvlaktijd, stroomintensiteit, enz. instelde. Deze instellingen bepalen welk effect de stimulatie heeft.
Vandaag de dag zijn er gedenerveerde stroom-apparaten beschikbaar waarmee je thuis zelf behandelingen kunt uitvoeren.
Natuurlijk moet jouw fysiotherapeut aangeven welk programma en welke spieren je moet behandelen. Ook wanneer je kunt overstappen naar een andere behandelingsvorm moet door hem/haar bepaald worden.
Maar verder kun je de behandeling veilig en toch effectief thuis zelf uitvoeren. Daar is het voor ontworpen. Gebruik het met vertrouwen!
