De ergometer in de thuisrevalidatie

Wat is een ergometer?

Een ergometer is een trainingsapparaat waarmee je bepaalde spiergroepen kunt versterken, terwijl het benodigde inspanningsniveau nauwkeurig geregeld kan worden. Daardoor is de belasting precies te doseren en is het tempo van krachtherstel goed te volgen. Een ergometer is een toestel dat het mogelijk maakt om cardio-oefeningen te doen in staande, zittende of liggende positie, zowel met de armen als met de benen.

Soorten ergometers

Er zijn verschillende typen ergometers: been-, arm-, zittende en liggende ergometers, en ook loopbanden horen hierbij.

Bij klinische inspanningstesten en in de revalidatie worden het meest de fiets-ergometers en de loopband-ergometers gebruikt. Deze zijn ook geschikt voor thuisrevalidatie.

Liggende ergometers zijn speciale apparaten voor inspannings-echoonderzoeken en worden vooral in ziekenhuizen gebruikt.

Voor herstel na ernstiger ziekte worden vaak kleine revalidatie-ergometers gebruikt die op een tafel, bed of vloer geplaatst kunnen worden. Deze worden het meest toegepast na een beroerte, bij herstel na transplantatie, plaatsing van een prothese of na ernstige ziekte, wanneer de patiënt nog niet in staat is het bed of de stoel te verlaten. Ze ondersteunen effectief de revalidatie van het cardiovasculaire systeem en de ademhalingsspieren.

Revalidatie-ergometer

Fiets-ergometers die zowel met de hand als met de voet aangedreven kunnen worden, bieden uitstekende mogelijkheden voor herstel. Ze kunnen zowel voor training van de bovenste als de onderste ledematen worden gebruikt. Rolstoelgebruikers kunnen met hun stoel bij het op tafel geplaatste apparaat komen.

Onderzoek heeft aangetoond dat het gebruik van een arm-ergometer of een fiets-ergometer gunstig is voor herstel na een beroerte. Ze helpen bij het verbeteren van arm- en beenkracht en van de cardiovasculaire gezondheid. De weerstand van de fiets wordt door de fysiotherapeut afgestemd op de actuele toestand. Het juiste instellen van de weerstand zorgt ervoor dat de inspanning passend is voor de patiënt.

Het doel van het gebruik van een armfiets is het versterken van armen en benen, zodat de patiënt na een beroerte beter in staat is taken uit te voeren zoals eten, aankleden en lopen.

Sporters, zoals zwemmers of triatleten, kunnen een ergometer gebruiken bij herstel van blessures, bijvoorbeeld bij revalidatie na een blessure of operatie aan de armen of schouders.

Actieve en passieve ergometer

Er zijn actieve en passieve ergometers. Een actieve ergometer draait niet vanzelf; die wordt altijd door de gebruiker zelf aangedreven.

Bij een passieve ergometer kan een "automatische" werking worden ingesteld. Het apparaat ondersteunt dan de beweging van de ledemaat, en kan zelfs een volledig onbeweeglijke of verlamde ledemaat bewegen. Deze ondersteuning is nodig wanneer een patiënt na een beroerte de bewegingsfunctie nog niet heeft teruggekregen.

Een ernstig verzwakte patiënt heeft een actieve/passieve ergometer nodig. In het begin is de ondersteuning door het apparaat erg belangrijk; vrijwel uitsluitend daarmee kan de patiënt het apparaat gebruiken.

Terwijl de kracht geleidelijk terugkeert, moet de door het apparaat verrichte arbeid worden verminderd en de inspanning van de patiënt worden verhoogd.

Welke instelling ideaal is, bepaalt de fysiotherapeut, met inachtneming van de huidige toestand.

Voorbereiding op het "fietsen"

Revalidatie-ergometers worden meestal geleverd met pedalen en een handgreep. Deze zijn eenvoudig verwisselbaar. De keuze hangt af van of je met de benen (pedaal) of met de handen (greep) gaat werken.

Draai de ergometer altijd in dezelfde richting als de klok. Of je nu met de hand of met de voet trapt.

Door de zithouding en de plaatsing/hoogte van het apparaat kun je regelen welke spiergroepen zwaarder belast worden. Zorg er bijvoorbeeld voor dat je schouders gelijk liggen met de draas-as van het apparaat. Als je schouders hoger staan dan de as, belast je andere spieren dan wanneer ze lager staan.

Zit op zo'n afstand van de pedalen dat je elleboog (of bij de benen: je knie) niet volledig gestrekt is, maar licht gebogen (ongeveer 5-10 graden). Als je het apparaat te ver weg zet, belast je de gewrichten onnodig.

Werk de eerste minuten met een lagere belasting en een lagere trapfrequentie. Dit is de warming-up. De bloeddoorstroming naar de ledemaat komt geleidelijk op gang en de spieren warmen op. Verhoog daarna de belasting.

Training voor hart en longen

Een van de doelen van ergometertraining is het verbeteren van spierkracht en bewegingscoördinatie. Een ander, even belangrijk doel is het verbeteren van de conditie van het hart- en ademhalingssysteem.

Met de ergometer kun je je uithoudingsvermogen geleidelijk ontwikkelen, zodat je na verloop van tijd in staat bent om 30 minuten of langer achter elkaar te fietsen. Zo verbrand je honderden kilocalorieën per uur.

De intensiteit van de ergometertraining kan worden ingesteld door het hartslagbereik te hanteren. Hoe zwakker of minder getraind je bent, hoe hoger je hartslag zal stijgen bij eenzelfde inspanning. Je moet niet overdrijven.

De belasting en intensiteit moeten zo worden gedoseerd dat je op je hartslag let. In de eerste trainingen zal je hartslag ook bij een zeer lage weerstand hoog zijn. Verlaag de trapfrequentie en de weerstand zodat de stijging van de hartslag beperkt blijft.

Voor elke aandoening (beroerte, hartinfarct, hartoperatie, hartfalen, enz.) bestaat er een maximale belastbaarheid. Welke hartslag je mag aanhouden, moet je fysiotherapeut bepalen! Kom regelmatig bij elkaar en overleg over de trainingsintensiteit en de streefhartslag. Volg deze richtlijnen vervolgens thuis.

Wanneer wordt een ergometer aanbevolen?

Letsels

• Rotator cuff-operatie of schouderbursitis
• Proximale humerusfractuur
• Elleboogfractuur
• Tenniselleboog of golferselleboog
• Sleutelbeenfractuur
• Schouderluxatie of labrumruptuur
• Gewrichtsstijfheid na fractuur

Aandoeningen

• hartinfarct
• cardiomyopathie
• hartfalen
• beroerte
• longziekten (COPD, longontsteking)
• na transplantatie
• voorbereiding op prothese-operatie en herstel na chirurgie
• ernstige bewegingsarmoede

Ergometer bij revalidatie na een beroerte

Een van de belangrijkste oorzaken van langdurige arbeidsongeschiktheid bij volwassenen is een beroerte. Een veel voorkomende consequentie van een beroerte is hemiparese, dat wil zeggen verlamming van de spieren aan één kant van het lichaam. Dat gaat vaak gepaard met het onvermogen om zonder hulp te lopen en afhankelijkheid van anderen. Zelfs bij activiteiten als eten, wassen en aankleden is dan hulp nodig.

Lopen, spierzwakte, spasticiteit, slechte motorische controle en coördinatie, balansstoornissen en verlies van gevoel kunnen grote problemen vormen voor mensen na een beroerte.

Na een beroerte wordt aanbevolen dat de patiënt zo snel mogelijk speciale fysiotherapeutische behandelingen ondergaat om het lichaam opnieuw te trainen voor passende bewegingen, de bloeddoorstroming te verbeteren en de spierkracht te behouden.

Aangezien herstel van een beroerte maanden of zelfs jaren kan duren, is de ergometer voor thuis een belangrijk hulpmiddel in de revalidatie. Voor veel patiënten is het een van de meest nuttige bewegings- en revalidatiemethoden.

Stimulatie van de arm- en beenspieren na een beroerte kan helpen om het vermogen tot bewegen en lopen te verbeteren.

Het stimuleert vrijwillige beweging – Lopen vereist continue en repetitieve bewegingen die na een beroerte moeilijk of onmogelijk zijn. De fiets-ergometer dwingt een gecoördineerde en symmetrische beweging met beide benen af, wat na verloop van tijd kan leiden tot verbetering van het lopen.

Na een beroerte kan het vrijwel direct worden gebruikt zodra levensbedreigende situaties zijn afgewend – In de beginfase kan de patiënt niet lopen oefenen. De fiets-ergometer kan helpen bij het herbouwen van beschadigde spieren en hersenbanen.

Het is niet alleen bruikbaar tijdens de revalidatie. Zelfs nadat dagelijkse of wekelijkse therapeutische sessies niet meer nodig zijn, is de fiets-ergometer een uitstekend instrument voor een gezonde levensstijl. Voor veel patiënten is het moeilijk om een actieve levensstijl vol te houden na een beroerte; tijd op de fiets-ergometer opnemen in de dagelijkse routine kan helpen. Deze dagelijkse activiteit kan ook bijdragen aan het voorkomen van een nieuwe beroerte.

Het is een zeer veilig hulpmiddel bij herstel na een beroerte – Bij zittende of staande fiets-ergometers is balans nauwelijks nodig, waardoor het valrisico en de angst om te vallen aanzienlijk verminderen, en de meeste patiënten kunnen het apparaat vrijwel zonder hulp gebruiken.

De voortgang is goed te volgen – De resultaten van het fietsen zijn meetbaar en zichtbaar naarmate de toestand van de patiënt verbetert.

Het trainingsprogramma is eenvoudig aan te passen. De meeste ergometers bieden instelmogelijkheden waarmee de gebruiker de training op zijn eigen behoeften kan afstemmen.

• Hoge weerstand en lage trapfrequentie richten zich op spieropbouw.
• Lagere weerstand en hoge trapfrequentie verbeteren het cardiorespiratoire uithoudingsvermogen. Daarmee verbetert de hartfunctie, de bloedcirculatie, de longfunctie en de ademhaling.

Klik hier om een revalidatie-ergometer te kopen.