Wat is een peesschede-ontsteking?
Wanneer de pees en de peesschede door veel eenvormige, herhaalde bewegingen overbelast raken, worden hun oppervlakken beschadigd en ontstaat er een ontsteking – dit is een peesschede-ontsteking (tenosynovitis). Pijn, zwelling en gevoeligheid bij beweging wijzen hierop. In ernstigere gevallen kunt u tijdens het bewegen bijna een ‘schurend’ gevoel voelen of horen. En het vervelendste: de klachten kunnen hardnekkig weken tot maanden aanhouden. In dit artikel leg ik uit waarom de ontsteking zo hardnekkig wordt en wat u er thuis aan kunt doen.
Kernidee
Een peesschede-ontsteking wordt hardnekkig doordat de uitlokkende belasting – typen, muisgebruik of monotoon werk – niet stopt. Daardoor krijgt de ontstoken pees bijna nooit de kans om te herstellen. De basis van de behandeling is daarom geen wondermethode, maar ontlasting: rust en immobilisatie, aangevuld met koeling, een ontstekingsremmende crème en fysiotherapie voor thuis. Als dit na enkele weken geen verbetering geeft, is medische behandeling nodig.
Hoe ontstaat het – en waarom gaat het niet over?
Door de vele herhaalde bewegingen schuren de pees en het binnenoppervlak van de peesschede tegen elkaar. Er ontstaan microscheurtjes en de ontsteking komt op gang. Bij de meest voorkomende, zogenoemde fibrineuze vorm zet zich eiwit (fibrine) af op de ontstoken oppervlakken. Daardoor wordt het eerder gladde, gesmeerde oppervlak ruw. Vanaf dat moment glijdt de pees niet meer, maar schuurt hij in zijn peesschede. Dat voelt u als pijn en soms is het ook als een schurend geluid waar te nemen.
Daar zit de valkuil: door de ruwe oppervlakken veroorzaakt elke beweging nieuwe wrijving, de wrijving wakkert opnieuw een ontsteking aan en de ontsteking laat een nog ruwer oppervlak achter. Als u ondertussen blijft typen, de muis blijft gebruiken en doorwerkt – wat de meeste mensen doen omdat het ‘maar een beetje polspijn’ lijkt – wordt de cirkel nooit doorbroken. Daarom houdt een peesschede-ontsteking weken tot maanden aan en komt deze zo gemakkelijk terug.
De cirkel kan op één punt worden doorbroken: wanneer de pees eindelijk rust krijgt. Bij voldoende ontlasting kan de ontsteking afnemen, kunnen de beschadigde oppervlakken geleidelijk herstellen en krijgt de pees zijn soepele glijbeweging terug. Al het andere – koeling, crèmes en fysiotherapie voor thuis – ondersteunt en versnelt dit proces, maar niets daarvan kan rust vervangen. Daarom begint elk behandelplan met immobilisatie.
Vormen en typen – welke heeft u?
| Vorm | Typisch symptoom | Wat te doen |
|---|---|---|
| Fibrineuze (eenvoudige) peesschede-ontsteking | Pijn, zwelling en gevoeligheid bij belasting ter hoogte van de pols, handrug of enkel; soms een schurend gevoel tijdens het bewegen | Thuis te behandelen: ontlasting + de onderstaande methoden |
| Peesschede-ontsteking van De Quervain | Pijn aan de duimzijde van de pols, bij grijpen en draaien en bij het bewegen van de duim – vooral vaak bij moeders die een baby optillen | Thuis te behandelen, maar hardnekkiger dan gemiddeld; een spalk die ook de duim immobiliseert is nodig |
| Hokkende vinger (stenoserende tenosynovitis) | De vinger blijft bij het buigen ‘haken’ en schiet daarna met een klik los; ’s ochtends zijn de klachten het ergst | In een vroeg stadium rust en een spalk; als de vinger regelmatig blijft haken, is medische behandeling nodig |
| Purulente (infectieuze) peesschede-ontsteking | Snel toenemende, kloppende pijn, duidelijke zwelling en roodheid, vaak met koorts – meestal na een prikwond (splinter, spijker of naald) | Niet thuis behandelen: ga onmiddellijk naar een arts, omdat de infectie zich kan verspreiden |
Wat u thuis kunt doen – begin hiermee
1. Ontlasting en immobilisatie. Dit is de basis van de behandeling. Zonder deze stap gaat het effect van de andere maatregelen verloren. Stop met de uitlokkende beweging of doe deze in elk geval veel minder vaak, en immobiliseer de pols met een spalk of een polsbandage met versteviging. Bij de vorm van De Quervain gebruikt u een bandage die ook de duim ondersteunt. Houd de immobilisatie ook ’s nachts aan.
2. Koeling. Koel het gebied in de acute, gezwollen fase meerdere keren per dag, telkens 10–15 minuten. Gebruik hiervoor een in een handdoek gewikkeld coldpack en leg dit nooit rechtstreeks op de huid. Hier heb ik de regels voor koudetherapie uitvoerig beschreven.
3. Ontstekingsremmende crèmes. Crèmes en gels met ibuprofen, piroxicam of salicylaten zijn zonder recept verkrijgbaar bij de apotheek en kunnen de pijn en ontsteking verlichten. Breng een dunne laag meerdere keren per dag aan. Gebruik ontstekingsremmers via de mond alleen op advies van een arts of apotheker.
4. Ergonomie – om herhaling te voorkomen. Als computerwerk de klachten heeft veroorzaakt, kunt u herhaling alleen voorkomen door uw werkomgeving aan te passen: een muismat met polssteun, een verticale muis, een laag geplaatst toetsenbord en elk uur enkele minuten pauze met beweging. Hetzelfde geldt voor het gebruik van gereedschap en monotoon handwerk: wissel, als dat mogelijk is, uw greep en bewegingen af.
Fysiotherapie voor thuis – waarmee kunt u het proces versnellen?
Naast ontlasting kunnen verschillende fysiotherapeutische methoden voor thuis het afnemen van de ontsteking ondersteunen en de pijn verlichten. De volgorde is belangrijk: u hoeft ze niet allemaal te gebruiken en zeker niet allemaal tegelijk aan te schaffen. De onderstaande drie zijn de meest gebruikte, goed onderbouwde uitgangspunten bij deze klacht.
Personal Laser L400 – softlaser
Voor kleine gewrichten en pezen die dicht onder het huidoppervlak lopen, is softlaser het meest geschikt. De pols en hand zijn precies zulke gebieden. Volgens onderzoek kan softlaser bij peesontstekingen, wanneer deze in de juiste dosering wordt toegepast, de pijn meetbaar verlichten en het herstel van de weefsels ondersteunen.2 Gebruik de laser eenmaal per dag en richt deze rechtstreeks op het pijnlijke punt. Meer informatie vindt u in mijn handleiding voor softlaser.
SonicRelief – therapeutische ultrageluidtherapie
Ultrageluid werkt als een micromassage op de diepere weefsels. Het kan de plaatselijke doorbloeding verbeteren en vastzittende, ruw geworden oppervlakken soepeler maken. Daarom is het een goede aanvulling bij hardnekkige klachten die al weken bestaan. Behandel enkele minuten per dag met gel als tussenlaag en met langzame, cirkelvormige bewegingen. De details vindt u in de handleiding voor therapeutische ultrageluidtherapie.
Dolito – TENS-pijnverlichting
TENS behandelt de ontsteking niet, maar dempt het pijnsignaal. Het kan nuttig zijn wanneer de pijn uw dagelijks leven of slaap verstoort en u op zoek bent naar pijnverlichting zonder geneesmiddelen. In het artikel over TENS-behandeling leg ik uit hoe dit werkt. Andere apparaten vindt u in de categorie TENS-apparaten.
Als aanvulling kunnen ook pulserende magneetveldtherapie en microstroomtherapie worden overwogen. Deze zijn vooral zinvol als u al een dergelijk apparaat voor een andere klacht heeft. Voor alle methoden geldt een belangrijke waarheid: het apparaat alleen lost niets op. De oplossing ligt in dagelijks, regelmatig gebruik in combinatie met gelijktijdige ontlasting. De producten voor peesschede-ontsteking vindt u bij elkaar op de categoriepagina voor peesschede-ontsteking.
Mijn advies
Geen klachten meer hebben betekent nog niet dat u genezen bent. Wanneer de pijn verdwijnt, blijft de pees nog weken kwetsbaar. Als u de volgende dag weer volledig belast, is de kans groot dat u binnen een week opnieuw kunt beginnen. Bouw de belasting geleidelijk op: in de eerste twee weken kortere werkperiodes, regelmatige pauzes en na belasting bij voorkeur nog een keer koelen of een laserbehandeling toepassen.
Voordat u met de thuisbehandeling begint
Fysiotherapeutische apparaten voor thuis zijn voor de meeste gebruikers veilig. In enkele situaties mogen ze echter niet worden gebruikt:
- Purulente, infectieuze peesschede-ontsteking – geen enkele behandeling met een apparaat voor thuis mag worden toegepast; ga onmiddellijk naar een arts
- Pacemaker of ander geïmplanteerd elektrisch apparaat – TENS en microstroomtherapie mogen niet worden toegepast
- Zwangerschap – elektrotherapie en ultrageluidtherapie alleen na goedkeuring door een arts
- Tumor in het te behandelen gebied – plaatselijke fysiotherapeutische behandelingen zijn niet toegestaan
- Open wond of huidinfectie op de behandelplaats – eerst de wond laten genezen, daarna behandelen
Wanneer moet u onmiddellijk naar een arts?
Als de pijn snel toeneemt en klopt, het gebied rood, warm en sterk gezwollen is, u koorts heeft of de klachten na een prikwond (splinter, spijker, naald of nagelbedontsteking) zijn ontstaan, kan dit wijzen op een purulente peesschede-ontsteking. Zonder behandeling kan deze zich naar diepere weefsels verspreiden. Medisch onderzoek is ook nodig als uw vinger regelmatig blijft haken, u gevoelloosheid opmerkt of de thuisbehandeling na 2–3 weken geen duidelijke verbetering heeft gebracht.
Veelgestelde vragen
Bij consequente ontlasting verbeteren mildere gevallen binnen 2–3 weken aanzienlijk. Hardnekkigere vormen, vooral het type De Quervain, kunnen 6–8 weken of langer nodig hebben. De meest gemaakte fout is dat mensen bij de eerste verbetering weer volledig gaan belasten, waardoor het proces opnieuw begint.
Doe dat zo min mogelijk – of alleen met een immobiliserende bandage, regelmatige pauzes en ergonomische hulpmiddelen. Een peesschede-ontsteking wordt juist hardnekkig doordat de uitlokkende beweging doorgaat. Als u niet kunt stoppen met werken, zijn een spalk, een verticale muis en elk uur een pauze het minimum.
Koel in de acute, gezwollen en gevoelige fase. Gebruik warmte pas in de afnemende, chronische fase, wanneer er geen duidelijke zwelling meer is. Warmte kan dan helpen om vastzittende weefsels losser te maken. Als u twijfelt, is koeling de veiligere keuze.
Als consequente thuisbehandeling na enkele weken geen verbetering geeft, kan de arts een steroïdinjectie naast de peesschede geven. Bij de vorm van De Quervain en bij een hokkende vinger is dit een goed onderbouwde volgende stap. Een operatie wordt alleen uitgevoerd bij terugkerende gevallen die niet op behandeling reageren, waarbij de vernauwde peesschede chirurgisch wordt vrijgemaakt.
Omdat de oorzaak – de monotone belasting – onveranderd is gebleven. Wie na het verdwijnen van de klachten op dezelfde manier doorgaat met werken, belast dezelfde pees op dezelfde manier. Een blijvende oplossing bestaat altijd uit twee onderdelen: de ontsteking NU laten afnemen en de ergonomie VOOR DE LANGE TERMIJN aanpassen.
Niet helemaal. Bij een peesontsteking (tendinitis) is de pees zelf ontstoken. Dit kan overal ontstaan waar een pees zit, bijvoorbeeld bij de elleboog of de hiel. Bij een peesschede-ontsteking is de beschermende schede rond de pees ontstoken. Deze komt daarom alleen voor op plaatsen waar de pees een schede heeft, vooral bij de pols, de hand en rond de enkel. De behandelprincipes lijken op elkaar, maar immobilisatie is bij een peesschede-ontsteking nog belangrijker.
Wat zeggen onderzoeken?
‘Wat moet ik doen als een spalk en rust niet voldoende zijn?’
Volgens een wetenschappelijke samenvatting van de meest voorkomende peesproblemen van de hand is de volgende stap een steroïdinjectie naast de peesschede. Bij de vorm van De Quervain wordt het effect ondersteund door bewijs van matige kwaliteit. Ook lijkt het dragen van een duimspalk na de injectie het resultaat verder te verbeteren. Bij een hokkende vinger is een injectie eveneens een goed onderbouwde eerste medische stap.1
‘Kan laserbehandeling echt helpen bij een ontstoken pees?’
Een uitgebreide analyse van softlaser bij peesaandoeningen laat een gemengd beeld zien, maar ook een belangrijk patroon. In onderzoeken waarin een dosering volgens internationale aanbevelingen werd gebruikt, verlichtte laserbehandeling de pijn consequent en verbeterde deze de functie. De conclusie: het maakt uit welk apparaat u gebruikt en hoe lang u behandelt. Het is verstandig de doseringsinstructies te volgen.2
‘En als mijn handpijn al maanden aanhoudt?’
Volgens een uitgebreid overzicht van chronische handpijn blijft een voorzichtige, conservatieve behandeling ook dan de eerste stap. Pas wanneer deze niet werkt, komen injectiebehandelingen aan bod. Deze zijn nauwkeuriger en effectiever wanneer ze met ultrageluid worden begeleid. Een operatie is de laatste mogelijkheid voor gevallen die niet op behandeling reageren.3 Met andere woorden: met een consequente behandeling thuis rekt u de tijd niet, maar doorloopt u precies de eerste stap volgens de professionele aanbevelingen.
Samenvatting – snel overzicht
Bronnen
- Huisstede BM, Gladdines S, Randsdorp MS, Koes BW (2018). Effectiveness of Conservative, Surgical, and Postsurgical Interventions for Trigger Finger, Dupuytren Disease, and De Quervain Disease: A Systematic Review. Archives of Physical Medicine and Rehabilitation, 99(8), 1635–1649. DOI: 10.1016/j.apmr.2017.07.014
- Tumilty S, Munn J, McDonough S, Hurley DA, Basford JR, Baxter GD (2010). Low level laser treatment of tendinopathy: a systematic review with meta-analysis. Photomedicine and Laser Surgery, 28(1), 3–16. DOI: 10.1089/pho.2008.2470
- Urits I, Smoots D, Anantuni L, et al. (2020). Injection Techniques for Common Chronic Pain Conditions of the Hand: A Comprehensive Review. Pain and Therapy, 9(1), 129–142. DOI: 10.1007/s40122-020-00158-4
