Bloedzuurstofniveau meten met een pulsoximeter-apparaat

Elke cel in je lichaam heeft zuurstof nodig om te functioneren. De zuurstofmoleculen worden door je rode bloedcellen in je longen opgenomen en naar zelfs de verste hoekjes van je lichaam vervoerd, waar ze aan de cellen worden afgegeven. Het meten van het bloedzuurstofniveau geeft de arts belangrijke informatie over de circulatie en de ademhaling. De meting gebeurt met een pulsoximeter-apparaat.

Wat is het bloedzuurstofniveau?

Het bloedzuurstofniveau laat zien welk deel van de potentiële zuurstoftransporterende capaciteit van je rode bloedcellen wordt benut. Hoe hoger de waarde, hoe meer zuurstof er wordt vervoerd. Als de waarde 98 is, betekent dat dat 98% van de beschikbare vervoercapaciteit "in gebruik" is. Een waarde van 50 zou betekenen dat slechts de helft gebruikt wordt.

In plaats van de term bloedzuurstofniveau wordt ook gesproken over zuurstofsaturatie of bloedzuurstofverzadiging (dat betekent hetzelfde), en in medische rapporten vind je het meestal als SpO₂.

Elke pulsoximeter geeft het bloedzuurstofniveau aan, want dat is de primaire taak ervan.

Wat is een pulsoximeter?

Een pulsoximeter is het apparaat waarmee het bloedzuurstofniveau gemeten kan worden. Men noemt het ook wel saturatiemeter of gewoon saturatiemeter-apparaat.

Met een pulsoximeter kun je eenmalig meten, maar je kunt ook continu (uren of zelfs dagen achtereen) de zuurstofverzadiging van het bloed controleren. Die informatie helpt bij het bepalen van de dosering van een behandeling en bij het beoordelen van het effect ervan.

Een pulsoximeter-apparaat BEHANDELT NIET en geneest geen ziektes. Het is uitsluitend bedoeld voor het monitoren en controleren van het bloedzuurstofniveau.

Normale bloedzuurstofniveautabel

De maximale waarde van het bloedzuurstofniveau (dus de zuurstofverzadiging) is 100% (er is geen saturatie van 105%).

De waarde kan tussen 1 en 100 liggen; binnen die schaal geldt: hoe hoger, hoe beter.

• de maximale zuurstofverzadiging is 100% (er bestaat dus geen saturatie van 105%)
• een waarde tussen 96-100% is een normaal bloedzuurstofniveau. Je hoeft niets te doen.
• een waarde tussen 90-95% wijst erop dat de zuurstoftoevoer afneemt. Overleg met je huisarts voor een algemene hart-long evaluatie. Geen reden tot paniek, maar het is verstandig om dit te laten nakijken.
• bij 88% of lager moet je onmiddellijk een arts raadplegen of — als een bekende aandoening de oorzaak is — volgens afspraken met je behandelend arts met zuurstoftoediening beginnen.

Wanneer is het belangrijk het bloedzuurstofniveau te meten?

Bij sommige ziekten bereikt er te weinig zuurstof je cellen, die dan zuurstofgebrek krijgen en zonder zuurstof kunnen essentiële stofwisselingsprocessen, zoals energieproductie, niet plaatsvinden. Je lichaam functioneert steeds slechter. De eerste taak is vast te stellen wat de oorzaak is en die te behandelen.

Als je de oorzaak al weet en de behandeling is gestart, is regelmatige meting van het bloedzuurstofniveau nodig om het zuurstofvervoerende vermogen te controleren. Dit wordt mogelijk gemaakt door een eenvoudig apparaat: de pulsoximeter.

Wanneer kan het bloedzuurstofniveau dalen?

• als je hart het bloed niet goed kan rondpompen,
• als er niet genoeg zuurstof in je longen komt,
• als je rode bloedcellen niet goed functioneren en daardoor onvoldoende zuurstof kunnen opnemen en/of vervoeren.

Bij welke aandoeningen moet je meten?

bij luchtwegaandoeningen

• chronische bronchitis
• obstructieve longziekte (COPD)
• astma (tijdens aanvallen)
• allergie (tijdens aanvallen)
• longtumor
• longontsteking, enz.
• de vroege fase van een Covid-19 infectie

bij hartaandoeningen

• hartfalen,
• cardiomyopathie,
• hartspierontsteking,
• boezemfibrilleren – absolute aritmie,
• paroxismale ritmestoornissen, enz.

bij aandoeningen van de rode bloedcellen:

• laag aantal of functiestoornis van rode bloedcellen
• problemen met hemoglobine (dit molecuul is verantwoordelijk voor het zuurstoftransport)
• bij tekorten aan bepaalde stoffen (ijzer, vitamine B12, foliumzuur) worden er onvoldoende of niet goed functionerende rode bloedcellen gevormd

Meet het bloedzuurstofniveau altijd in rust!

LET OP! De op de vinger te klemmen pulsoximeters van ongeveer 10-20 duizend forint (goedkope modellen) zijn ALLEEN geschikt voor metingen in rust! Tijdens beweging kunnen ze onbetrouwbare waarden tonen.

Voor meten tijdens beweging is een pulsoximeter met een zogenaamd bewegings-tolerant algoritme nodig. Zulke apparaten zijn bedoeld voor klinisch gebruik en niet voor thuis; ze kunnen enkele tienduizenden euro's kosten.

Als je een eenvoudig op de vinger te klemmen apparaat hebt, beweeg dan niet tijdens de meting en loop niet rond! Houd de hand waarin de pulsoximeter zit volledig stil. Zo krijg je een betrouwbare uitslag.

Wanneer je het apparaat op je vinger zet en inschakelt, toont het eerst even niets en daarna kunnen de cijfers snel wisselen. Dat is normaal; maak je daar geen zorgen over! Het apparaat heeft ongeveer 20 seconden nodig om een gemiddelde vast te stellen. Neem alleen de waarde die 20-30 seconden na inschakelen wordt weergegeven serieus.

Bekijk ook mijn video over het meten van het bloedzuurstofniveau!

Factoren die het bloedzuurstofniveau beïnvloeden

Acrylnagels en nagellak kunnen de meting verstoren, omdat ze te veel licht absorberen. Je krijgt dan vals laag resultaat of het apparaat kan helemaal niet meten. Plaats het apparaat op een vinger zonder kunstnagel of verf.

Goedkope pulsoximeters geven tijdens beweging geen nauwkeurige gegevens. Bewegings-tolerante algoritmes zijn beschikbaar in klinische (en dus dure) apparaten. Als je tijdens de meting heen en weer loopt, praat of gebaren maakt, kan het apparaat de pulsgolf niet goed detecteren en toont het geen waarde of springt de waarde alle kanten op. Zoals eerder geschreven, meet zittend, met je arm op tafel en volledig stil. Een meting van 50-60 seconden is meestal voldoende. Tijdens sport of training kun je niet meten met een op de vinger te klemmen goedkoop apparaat.

Bij hartziekte (cardiomyopathie, hartfalen) is de perifere bloedcirculatie zwak: je hart werkt zo slecht dat het het bloed niet tot aan je vingertoppen kan duwen. De toppen van je vingers, je nagels en zelfs je lippen kunnen blauwachtig worden, wat aangeeft dat er geen vers bloed is aangekomen. Goedkope pulsoximeters kunnen bij lage bloeddoorstroming geen nauwkeurige metingen verrichten.

Bij hartritmestoornissen (zoals boezemfibrilleren, een absolute aritmie) is je hartslag zeer onregelmatig, waardoor de kracht van opeenvolgende pulsen onvoorspelbaar wisselt. Soms is de puls zeer zwak of ontbreekt, soms sterk. Goedkope apparaten komen hier niet mee uit de voeten: ze tonen ofwel geen waarde of de waarde springt alle kanten op en is niet te interpreteren.

Verandering van lichaamshouding beïnvloedt de waarde. Een medische studie hierover onderzocht het verband tussen lichaamshouding en zuurstofsaturatie. Ze vonden dat de waarde zittend hoger is dan liggend. Als je zittend 3-5% hoger meet dan liggend, is dat normaal. Dit komt doordat door de houding de bloedcirculatie verandert: liggend wordt de pulsgolf afgevlakt, zittend is hij door de zwaartekracht sterker. Ook kan de longcapaciteit veranderen; in liggende positie kan de long minder uitzetten en dus minder zuurstof opnemen. Meet daarom altijd zittend en vergelijk alleen waarden die in dezelfde zittende positie zijn gemeten!

In sommige gevallen kan er verschil zitten tussen de waarden gemeten aan beide handen. Dit kan bijvoorbeeld komen door een ontwikkelingsafwijking, vernauwing of verwijding van de slagaders aan één zijde. Ik raad meestal aan altijd op dezelfde plaats te meten. Bijvoorbeeld op de middel- of wijsvinger van je linkerhand. Volgende metingen voer je dan ook in diezelfde houding en op diezelfde vinger uit.

Hoe werkt een pulsoximeter-apparaat in eenvoudige bewoordingen

Het apparaat heeft een kleine lichtbron en een sensor die tegenover elkaar geplaatst worden.
De lichtbron zendt twee lichtbundels uit (rood en infrarood). Het licht gaat door je vinger waar je de sensor hebt geplaatst. Aan de kant tegenover de lichtbron meet de sensor hoeveel van het uitgezonden licht door de weefsels en het daarin stromende bloed van je vinger is geabsorbeerd. Daaruit kan het apparaat bepalen welk percentage van de totale zuurstoftransportcapaciteit is bezet.
Vereenvoudigd: als aan elk zuurstofbindend punt van de rode bloedcel zuurstof gebonden is, is de zuurstofsaturatie 100%. Als maar de helft van de bindingen zuurstof draagt, geeft het apparaat 50% aan.

Meer over pulsoximeter-apparaten

• op de vinger te klemmen pulsoximeter. Dit is het meest voorkomende type voor thuisgebruik; zoals de naam zegt wordt het op een vinger (of indien nodig teen) geplaatst en heeft het een knijperachtige vorm. Klein, nauwelijks groter dan een luciferdoosje. Ik raad het aan voor thuisgebruik en voor metingen van maximaal enkele minuten. Goede kwaliteit apparaten zijn verkrijgbaar voor ongeveer 10-20 duizend forint. Kinderformaten zijn meestal iets duurder dan die voor volwassenen. Veel goedkopere modellen zijn van zwakke kwaliteit.
  De op de vinger te klemmen apparaten meten doorgaans alleen de zuurstofverzadiging en de hartslag. Ze slaan de gemeten waarden niet op en geven geen alarm bij gevaar. De duurdere modellen (boven ~20 duizend forint) kunnen meerdere dagen aan meetgegevens opslaan (wat voor een arts vaak belangrijk is om te zien hoe de waarden op behandeling reageren) en kunnen alarmen geven (wat belangrijk is voor een mantelzorger, omdat het piepteken ook waarschuwt als de patiënt dat zelf niet meer kan). Voor thuisgebruik zijn eenvoudige pulsoximeters meestal ruimschoots voldoende.
• handheld pulsoximeter is iets complexer dan het voorgaande. Hier is een ongeveer mobiele telefoonformaat apparaat met een kabel verbonden met een op de vinger geklemd sensor. Deze worden veel gebruikt in kleinere spreekkamers. Thuis raad ik dit aan als de aandoening ernstig is en er dagenlange monitoring, grotere nauwkeurigheid en alarmen nodig zijn. De sensoren van handheld pulsoximeters zijn meestal verwisselbaar. Er zijn uitvoeringen voor kinderen, zuigelingen en volwassenen (bij de op de vinger te klemmen apparaten zijn er maar weinig die bij kinderen en zuigelingen toepasbaar zijn). Op de grotere schermen van handhelds kunnen meer gegevens worden weergegeven, zoals een grafische weergave van de perifere puls-golf of een grafiek met trends in de tijd. Deze apparaten zijn doorgaans nauwkeuriger dan de op-de-vinger-klemmen en worden aanbevolen waar precisie cruciaal is: ernstige ziekte, zuigeling of kind.
• bedrade of op tafel staande pulsoximeter-apparaten zijn gemaakt voor ziekenhuisgebruik. Ze hebben hoge precisie, zijn nauwkeurig en kunnen veel extra functies hebben. Bijvoorbeeld bewegings-tolerantie, zodat ze ook meten als de ambulance met de patiënt over een hobbelige weg rijdt. Voor thuisgebruik is zo'n apparaat meestal overbodig.

Welke aanvullende gegevens toont een pulsoximeter?

De weergegeven gegevens kunnen per apparaat verschillen, maar dit zijn de meest algemene gegevens.

• Bloedzuurstofniveau. Dit heb ik hierboven al uitvoerig beschreven.
• Perifere hartslag. De hartslag zoals gemeten op je vinger door het apparaat. Elke pulsoximeter meet en toont dit.
  Bij een gezond hart komt de perifere hartslag overeen met het aantal hartslagen.
  Bij sommige hartritmestoornissen, bijvoorbeeld boezemfibrilleren, kan de perifere hartslag lager zijn dan het aantal daadwerkelijke hartslagen. Het verschil tussen beide heet het pulstekort. Hoe ernstiger het fibrilleren, hoe groter het tekort.
  De meeste goedkope, op-de-vinger-klem te plaatsen apparaten kunnen boezemfibrilleren niet betrouwbaar detecteren. Hun waarden springen of tonen niets. Als bijvoorbeeld het apparaat goed werkt bij alle gezinsleden maar bij één persoon helemaal niets aangeeft, moet je aan boezemfibrilleren denken.
• Perfusie-index (PI). Niet elke pulsoximeter toont deze waarde. Sommige fabrikanten noemen het PMI, pulsmodulatie-index.
  De perfusie-index is een numerieke waarde die de verhouding aangeeft tussen de bloedstroom op de top en de bodem van de pulsgolf. Het geeft de sterkte van de bloeddoorstroming in de vinger (of meetplaats) aan.
  De waarde varieert van 0,01% (zwakke puls) tot ongeveer 20% (sterke puls).
  Er is geen absolute "normale" perfusie-index; dit verschilt per persoon. Van belang is vooral de verandering in de tijd.
  De perfusie-index kan flink verschillen tussen ochtend en avond, in rust en na inspanning.
  Veranderingen in de perfusie-index ontstaan door vernauwing/verwijding van de slagaders. Bijvoorbeeld bij koude vernauwen ze en kan de PI lager zijn, bij warmte verwijden ze en neemt de PI toe.
  Een hogere perfusie-index duidt op meer bloeddoorstroming in de vinger; een lagere PI op minder doorstroming.
• Kolomdiagram van pulsintensiteit. Op veel apparaten zie je een kolomdiagram dat hoger en lager gaat.
  Bij goedkope apparaten heeft dit weinig nut en kunnen er geen diagnostische conclusies aan worden verbonden.
  Hoe hoger de kolommen, hoe "sterker" de pulsgolf, dus hoe beter de bloeddoorstroming. Een nauwelijks stijgende kolom geeft een zwakke pulsgolf aan.
• Plethysmografische (pulsgolf) curve. In de haarvaten van de vinger versnelt en vertraagt de bloedstroom synchroon met de hartcontracties — de pulsgolf. De pulsgolfcurve maakt deze fluctuatie zichtbaar.
  Een curve met grote uitslagen (hoge toppen en diepe dalen) duidt op sterke pulsatie en goede doorstroming.
  Een vlakke curve met kleine uitslagen wijst op zwakke bloeddoorstroming.
  Als je een apparaat onder 20 duizend forint hebt, concentreer je dan alleen op de bloedzuurstof- en perifere hartslagwaarden. Bij deze goedkope pulsoximeters zijn perfusie-index, pulsintensiteit en pulsgolfcurve vaak meer decoratief dan diagnostisch betrouwbaar. Ze zijn niet nauwkeurig genoeg om er zinvolle conclusies uit te trekken.

Wanneer meet een pulsoximeter precies?

LET OP! De op de vinger te klemmen pulsoximeters van ongeveer 10-20 duizend forint zijn ALLEEN geschikt voor metingen in rust! Tijdens beweging kunnen ze onbetrouwbare waarden tonen.

Als je een eenvoudig op de vinger te klemmen apparaat hebt, beweeg dan niet tijdens de meting en loop niet rond! Houd de hand waarin het apparaat zit volledig stil. Zo krijg je een bruikbaar resultaat.

Er bestaan apparaten die geschikt zijn voor meten tijdens beweging; deze zijn meestal bestemd voor klinisch gebruik en kunnen duizenden euro's kosten.

Hoe vaak per dag moet je saturatie meten?

Continue meting van het bloedzuurstofniveau is meestal alleen nodig bij ernstig zieke patiënten op de intensive care of tijdens algehele anesthesie bij operaties.

Het is volstrekt zinloos om thuis de hele dag door continu te meten. Je maakt jezelf er alleen maar onnodig gestrest mee! Stress heeft echter een sterke nadelige invloed op de gezondheid.

Meet 3-4 keer per dag, altijd ongeveer op dezelfde tijdstippen. Noteer je waarden op een blad. Voor jou is vooral de verandering interessant, en met name een verslechterende trend.

Een verschil van 3-5% tussen ochtend-, middag-, avond- en nachtwaarden kan normaal zijn. Als je laagste waarde nooit onder de 93-94 daalt, hoef je niets te doen.

Als je waardes bijvoorbeeld 's nachts onder de 90 dalen, kan dat een teken van slaapapneu zijn. Raadpleeg dan een arts voor onderzoek.

Als je waarden geleidelijk beginnen te dalen — eerst naar 90 en daarna daaronder — ga dan ook naar de arts.

Als je waarden alle kanten op springen — soms laag, soms normaal — dan is je apparaat mogelijk slecht, of je beweegt tijdens de meting, of je hebt een hartziekte zoals hierboven bij de hartslagparagraaf beschreven.