Verhaal over de boer en zijn paard
Er was eens, ergens ver weg, een oude boer waar iedereen dol op was. Men noemde hem Oom Matyi. Net als velen in die tijd hield ook hij een paard. Hij stond vroeg op, span het dier voor de kar of de ploeg en ze werkten op het land van het voorjaar tot diep in de herfst. De winter kwam met sneeuw tot aan de heupen, modder tot aan de knieën… maar Oom Matyi stond ook dan op, bracht het paard uit de stal en leidde het aan een halster lopend door de straat. Op en neer, in regen, wind en vorst, elke dag.
De kinderen renden mee, hielden hem gezelschap en luisterden naar zijn verhalen over paarden en de kleine dingen van het leven. Hij gaf hen alles door wat hij ooit van zijn grootvader had gehoord, aangevuld met de wijsheid die hij in zijn lange leven had opgedaan. “Als het paard alleen maar in de stal staat te staan, dan hoopt de mest zich op, draait de darm zich om en gaat het dood. Daarom moet je het paard elke dag laten lopen.”
Ik weet het, een kort verhaaltje… maar dit is zijn favoriete les. Het staat diep gegrift in mijn herinnering. Misschien heeft het ook voor jou een les, beste lezer!
Zoeken we de moraal
Je bent het van mijn teksten gewend dat ik niet om de hete brij heen draai; ik probeer de zaken niet mooier voor te stellen dan ze zijn. Ik concentreer me erop de fysiologische processen en hun drijfveren helder uit te leggen. Ook nu zul je niet teleurgesteld worden! :)
Aan de hand van het verhaal ga ik verder en zal ik praten over wat er met je lichaam gebeurt als je niet dagelijks beweegt. De rest is een thriller, ofwel een griezelverhaal! Hopelijk is het griezelig genoeg om je wakker te schudden… zolang het nog niet te laat is.
Gevangen in de levensstijlval
De laatste tijd krijg ik radeloze vragen op mijn blog en op mijn Facebookpagina. Veel mensen zoeken naar de oorzaak van plotselinge veranderingen in hun lichaam.
Ze willen weten waarom hun spierkracht en -massa dramatisch afnemen, waarom hun benen opeens opzwellen, waarom ze zich steeds zwakker en zieker voelen.
Als ik doorvraag, vertellen ze allemaal dat ze uit angst voor covid en door de beperkingen in huis zijn blijven zitten, hun eerdere activiteit hebben opgegeven en vrijwillig thuisopsluiting hebben gekozen.
Maar het zijn niet alleen zij — veel Hongaarsen hebben vergelijkbare problemen. De meerderheid werkt 8–10 uur per dag op een werkplek waar ze vaak stilzitten of aan een bureau zitten. Dit gebeurt tijdens woon-werkverkeer, in de bus, trein of auto. Dan komen er nog 6–8 uur slaap en 4–6 uur tv-kijken bij. De dag gaat voorbij in totale bewegingsloosheid.
En dat blijft niet zonder gevolgen.
Aanpassing — je lichaam past zich aan wat je verlangt
Je lichaam stemt al zijn functies continu af op de belasting waaraan het wordt blootgesteld! Het is een buitengewoon apparaat dat dramatisch kan veranderen afhankelijk van hoe je er mee omgaat, hoe je het voedt, wat je fysieke activiteit is en welke inspanning je ervan verlangt.
Als je regelmatig beweegt, stelt het lichaam spierkracht en -massa, de botstructuur, de bloedcirculatie en hartslag, de ademhaling en zuurstofopname, de stofwisseling en zelfs de energieproductie in de cellen daarop af.
Beweeg je niet, dan neemt het al deze prestaties terug. Ren je 100 passen achter een bus aan, dan heb je bijna geen adem, slaat je hart op hol en zweet je… of je krijgt al moeite om uit een stoel op te staan.
Balans boven alles
Je lichaam streeft naar balans. Het past zich aan aan wat je van het verlangt. Als je slordig bent (dus niet beweegt), onderhoudt het geen grote spieren en geen geoptimaliseerde functies. Dat zou verspilling zijn.
Het meest illustratieve voorbeeld zien we bij bodybuilders. Wanneer ze beginnen met opbouwen, dwingen ze hun lichaam met verschrikkelijke inspanning en het herhaaldelijk tillen van enorme gewichten zich aan die krachtinspanningen aan te passen en de spieren te vergroten. De spieren reageren: door harde training groeien ze geleidelijk groter.
Hoewel spieropbouw maanden tot jaren harde arbeid vergt, kun je veel sneller afbreken. Wanneer de sporter stopt met zware gewichten te heffen, krimpen de enorme spieren binnen enkele weken in elkaar, als een broek die in een hoek wordt gelegd.
Kijk naar die foto’s en je ziet het zelf. Intensief trainen geeft spiergroei; het wegvallen van belasting veroorzaakt spierverlies.
Maar dat zijn alleen de spieren! Beweging beïnvloedt niet alleen de spieren, maar je hele lichaam. Laten we eens doornemen wat er allemaal gebeurt.
Gevolgen van bewegingsgebrek
Vertraging van de bloedcirculatie
De primaire motor van je bloedcirculatie is je hart. Dat pompt het bloed door je lichaam. Terugstroom wordt echter gestuurd door de secundaire motor: de spieren! Tijdens hun samentrekkingen drukken ze de aders en lymfevaten ertussen samen en leiden zo het bloed richting het hart.
Zonder beweging en ritmische spiercontracties vertraagt je veneuze en lymfatische circulatie. Je enkels beginnen te zwellen, je organen krijgen minder vers bloed, minder zuurstof en voedingsstoffen.
De trage bloedstroom kan afvalstoffen niet voldoende afvoeren, waardoor toxines en afval zich ophopen. Dat is een voedingsbodem voor ontstekingsprocessen. Enkele weken zitten kan bijvoorbeeld al de basis leggen voor chronische gewrichtsontstekingen.
Verlies van spiermassa en spierkracht
Bij gebrek aan beweging krijgen je spieren geen prikkels meer en begint onnodige spiermassa afgebroken te worden. Binnen enkele weken neemt de omvang van je bovenbenen af, wordt je arm dunner. In enkele weken kun je zo ver komen dat je nauwelijks uit een stoel kunt opduwen.
Afbraak van botstructuur
De structuur, dichtheid en veerkracht van je botten worden ook door belasting bepaald. Als je beweegt, blijven je botten stevig van structuur.
Bewegingsgebrek is nadelig voor de botten, want er hoeft niets te worden gedragen. Het gevolg is ontbinding en verzwakking van de botstructuur.
Als daar ook nog hormonale veranderingen bijkomen, kan dit pathologisch worden. Dat is osteoporose. Je botten worden zo zwak dat ze bij een plotselinge beweging als het ware vanzelf breken.
Degeneratie van gewrichtsbanden
Je gewrichtsbanden verstijven zonder beweging, waardoor de bewegingsvrijheid van de gewrichten vermindert. Je kunt geen boek van het bovenste plankje pakken omdat je stijve schouder je arm niet wil optillen. Je knie staat half gebogen en wil niet helemaal recht komen.
Verzwakking van de hartspier
Ook je hart verliest effectiviteit. Zolang je in de stoel zit is er niets aan de hand. Maar als je opstaat om naar de winkel op de hoek te lopen, gaat je hart snel kloppen, bonkt je slapen, stijgt je bloeddruk. Je zweet alsof je onder de douche hebt gestaan, terwijl de inspanning verwaarloosbaar is.
Verval van de ademhalingsspieren
Leunend tegen de comfortabele rugleuning van de stoel verzwakken ook je ademhalingsspieren, zodat je niet genoeg lucht in je longen kunt krijgen wanneer het nodig is. Als je tien trappen moet klimmen, naarstig je naar adem, als een vis op het droge.
Dit is nog omkeerbaar
Je hebt de cascade — de keten van gebeurtenissen — al in gang gezet en zit in een vicieuze cirkel waarin de individuele problemen elkaar versterken en je toestand steeds verder verslechtert.
Er is een moment waarop het nog omkeerbaar zou zijn. Als je nu stopt met luieren, kun je ziekten voorkomen.
Als je niet stopt, versnelt en verslechtert het proces.
Het begin van het einde: extra kilo's
Ondanks minimale beweging beperk je je eetpatroon niet. Sterker nog, zittend verlang je meer naar snacks en heb je tijd om het dagrantsoen van een kolenbinkje weg te knabbelen. Er plakt snel een paar kilo's extra aan je. In een jaar zo’n 5–10…
Zwakke spieren — verslijtende gewrichten
Het extra gewicht is teveel voor je verzwakkende spieren. Ze kunnen je gewicht niet langer ondersteunen, zodat de belasting direct op de botten van het gewricht komt te liggen. Bij elke stap drukken ze tegen elkaar en slijten het gewrichtsvlak. Pijn in de gewrichten ontstaat, gevolgd door ontstekingen en al snel door artrose.
Pijn laat je nog minder bewegen, waardoor je nog meer kilo’s "vergaart".
Hoge bloeddruk
Je hart is niet ontworpen om zo'n veel te zwaar lichaam van bloed te voorzien, maar om een kleiner lichaam te onderhouden! Het kan het alleen met verhoogde bloeddruk van bloed voorzien aan het wezen dat je geworden bent.
Naast de pijnstillers die je voor je gewrichten kreeg, slik je nu ook bloeddrukverlagende pillen. En omdat die bijwerkingen geven — bijvoorbeeld constante maagpijn, allergische uitslag — krijg je daar weer extra medicatie voor. Een aanzienlijk deel van je inkomen gaat zo op aan medicijnen.
Bloeddrukverlagers vertragen weliswaar een beroerte en verlamming, maar beperken je hartfunctie nog meer. Kortom: door pillen kun je de belasting nog minder verdragen.
Diabetes
De ondeskundige arts raadt je dan vaak al af om te bewegen. Doe voorzichtig! — zegt hij. Als je dat opvolgt is dat een fout, want je komt weer een paar kilo aan.
Als je het tot dan toe nog niet had, verschijnt nu vaak diabetes.
Super! Dat ontbrak er nog aan…
Diabetes is één van de gemeenste ziekten. Het doet geen pijn, maar werkt systematisch de gezondheid van je bloedvaten kapot. Overal in je lichaam. In je benen, in je nieren, in je hart, in je hersenen.
Aderverkalking
Vet en kalk slaan neer op de wanden van je bloedvaten en vernauwen ze. Je toch al niet indrukwekkende bloedcirculatie vertraagt nog verder. Je cellen, weefsels en organen stikken van zuurstofgebrek, terwijl je in bed ligt.
En dan slaat het noodlot toe.
Hartaanval, beroerte, achteruitgang van geest, amputatie
Als je geluk hebt, krijg je een hartaanval: je valt simpelweg van je stoel en weet niet meer wie je begrafenis regelt.
Maar misschien is de vernauwing in je benen het ergst. Je leeft nog, maar je tenen beginnen te rotten. Ze worden teen voor teen geamputeerd, totdat bloedvergiftiging je uiteindelijk meeneemt.
Als de vaatproblemen in je hersenen het ergst zijn, word je simpelweg dommer, verhandel je, trekken je naasten met je mee in lijden of wordt je in een inrichting geplaatst.
Als je een beroerte krijgt, raak je verlamd en kun je niet meer spreken. Je komt gevangen in je eigen lichaam, kunt niet bewegen of communiceren. Volkomen weerloos ben je overgeleverd aan anderen.
Je bent net 60 gepasseerd… en je lichaam heeft het opgegeven
En er is niets bijzonders gebeurd!
Je hebt je lichaam simpelweg niet de meest basale behoefte gegeven: beweging. Daardoor heb je je lichaam, je eigen gezondheid, over jaren langzaam maar zeker "kapotgemaakt" met nietsdoen.
En nu verwacht je dat je verstandige artsen met een paar pillen herstellen wat jij door nietsdoen hebt verwoest?
Hoe oud ben jij, jongen? …En geloof je nog in sprookjes????
En het is zo eenvoudig!
Je zou elke dag gewoon je kont van de stoel moeten tillen en in beweging komen.
Je hoeft je niet op de Olympische Spelen voor te bereiden, maar op een gezond oud worden. Zodat de laatste 20 jaar van je leven leefbaar blijven. Zodat je je arm kunt optillen en je kind of kleinkind kunt omhelzen. Zodat je hen kunt zeggen: ik hou van jullie. Zodat je lichaam je nog laat leven.
Je hoeft niets anders te doen dan wat Oom Matyi met zijn paard deed in het begin van het verhaal: het elke dag in beweging houden, in weer en wind. 50–60 minuten wandelen, hiken, fietsen, zwemmen, yoga. Wat dan ook, als het maar beweging is.
Voor jouw leven. En natuurlijk voor het welzijn van je familie.
