tVNS – niet-invasieve vagusstimulatie

Wat is de vagus?

De vagus (nervus vagus) — ook wel de tiende hersenzenuw — is een belangrijk deel van het perifere zenuwstelsel. De vagus is de langste zenuw van het lichaam en loopt van de hersenen tot de organen in de buikholte.

Hij behoort tot het autonome zenuwstelsel, in het bijzonder tot het parasympathische deel, dat verantwoordelijk is voor rust, ontspanning en herstel.

De belangrijkste taak van de vagus is het leggen van verbindingen tussen de hersenen en verschillende organen van het lichaam, waaronder het hart, de longen, het maag-darmkanaal en inwendige organen. Hij speelt een cruciale rol bij de regulatie van hartslag, ademhaling, spijsvertering en metabolisme.

Als onderdeel van het parasympathische zenuwstelsel fungeert de vagus als tegenpool van het sympathische zenuwstelsel, dat verantwoordelijk is voor activering van het lichaam en de voorbereiding op fysieke of emotionele stress.

De vagus heeft een kalmerende werking op het lichaam, bevordert ontspanning, regeneratie en het behoud van evenwicht in het autonome zenuwstelsel.

Hij speelt ook een belangrijke rol in de regulatie van het immuunsysteem, ontstekingsreacties en stemming.

Stimulatie van de vagus kan therapeutische effecten bereiken. Zo vermindert het ontstekingen en verbetert het de stemming en het algemeen welzijn.

Wat is het autonome zenuwstelsel?

Het autonome (vegetatieve) zenuwstelsel is het onbewuste (niet vrijwillig te beïnvloeden) deel van het perifere zenuwstelsel dat de werking van inwendige organen (zoals het hart, de longen en het spijsverteringsstelsel) regelt en de interacties tussen verschillende fysiologische systemen (bijv. immuunsysteem en cardiovasculair systeem) orkestreert als reactie op externe en interne prikkels.

Het bestaat uit twee takken: het parasympathische (rust en vertering) en het sympathische (vechten of vluchten) zenuwstelsel, die verschillende en vaak tegengestelde effecten hebben op de functies van organen (waaronder ademhalingsfrequentie, pupilverwijding, speekselproductie, vertering, peristaltiek en seksuele opwinding).

Verhoogde sympathische activiteit of verminderde parasympathische activiteit kan functionele stoornissen veroorzaken, die zowel chronische lichamelijke, psychiatrische als neurologische symptomen tot gevolg kunnen hebben.

Vagusstimulatie verhoogt de parasympathische activiteit en bevordert zo een optimale autonome balans en het herstel van een gezonde neurofysiologische functie.

Wat is neuromodulatie?

Neuromodulatie is een technologie die rechtstreeks op zenuwen inwerkt. Het veranderen (moduleren) van zenuwactiviteit kan gebeuren met medicijnen of elektrische impulsen. Medicijnen worden via in het lichaam geplaatste “pompen” op de benodigde plek toegediend. Stimulatie van de vagus via de huid is in vergelijking daarmee risicoloos.

Neuromodulatie kan levens veranderen. De behandeling beïnvloedt vrijwel elk lichaamsgebied en bijna elke aandoening of symptoom — van hoofdpijn en tremor tot dwarslaesie en urine-incontinentie. Vanwege het brede therapeutische bereik beschouwen deskundigen neuromodulatie als een van de veelbelovende behandelingsmethoden voor het komende decennium.

Tegenwoordig wordt neuromodulatie het meest toegepast bij chronische pijnbestrijding. Er zijn echter vele andere toepassingsgebieden, zoals diepe hersenstimulatie (DBS) voor de ziekte van Parkinson, sacrale zenuwstimulatie voor bekkenbodemaandoeningen en incontinentie, en wervelkolomstimulatie voor ischemische aandoeningen (angina, perifere vaatziekte). Ook bestaan er cochleaire implantaten die het gehoor van dove patiënten herstellen — eveneens een vorm van neuromodulatie.

De nieuwste toepassing is vagusstimulatie via de tragus (de kleine uitstulping aan de voorkant van de buitenoor), transcutaan uitgevoerd (tVNS). Dit is al aangetoond effectief bij atriumfibrilleren, depressie, angst, long-covid, reumatoïde artritis en chronisch vermoeidheidssyndroom. Omdat de technologie nieuw is, lopen er onderzoeken naar effecten bij nog vele andere aandoeningen.

Wat is tVNS (vagusstimulatie)?

Transcutane elektrische vagusstimulatie (tVNS) is stimulatie van de vaguszenuw via de huid.

Dit gebeurt door elektrische impulsen toe te dienen aan de tragus, het voorste deel van de uitwendige oorschelp.

Deze stimulatie kan de functie van de vagus moduleren en daarmee de optimale balans van het autonome zenuwstelsel herstellen.

Dit heeft talrijke positieve effecten op het lichaam, zoals regulering van hartslag, vermindering van ontsteking en verbetering van de algemene gezondheidstoestand.

Wat is Nurosym?

De Nurosym is een therapeutisch apparaat dat is ontworpen voor niet-invasieve vagusstimulatie via de tragus (neuromodulatie).

De effectiviteit van het apparaat is in meer dan 30 gepubliceerde klinische onderzoeken gevalideerd; de technologie is dus bewezen effectief bij een breed scala aan aandoeningen.

Nurosym verbetert aantoonbaar de hartslagvariabiliteit (HRV), een maat voor de gezondheid van het autonome zenuwstelsel.

Een hogere HRV hangt doorgaans samen met betere gezondheid, conditie en een gezondere emotionele basis. Lage HRV wordt geassocieerd met risicofactoren zoals ziekte, sterfte en stress.
Lage HRV is waargenomen bij patiënten met veel voorkomende chronische cardiovasculaire aandoeningen en aandoeningen gerelateerd aan disfunctie van het autonome zenuwstelsel.

Daarnaast remt Nurosym ongezonde immuunreacties door herstel van de autonome toon via activatie van de cholinerge ontstekingsremmende route (CAP). Stimulatie bevordert vrijgave van de neurotransmitter acetylcholine, vermindert de productie van ontstekingsbevorderende cytokinen en herstelt gezonde stikstofmonoxide-productie.

Dit is bijzonder nuttig bij ziekten die worden aangedreven door systemische ontsteking, overdreven sympathische reacties en gekoppelde pathologische immuunreacties.

Bij welke aandoeningen is het effect van Nurosym aangetoond?

long-covid

Long-Covid of post-Covid verwijst naar klachten die weken of maanden aanhouden na een COVID-19-infectie. De behandelopties voor aanhoudende symptomen na een COVID-infectie (zoals vermoeidheid, musculoskeletale pijn, ademhalingsproblemen) zijn momenteel zeer beperkt.
In een klinische studie verminderde de Nurosym succesvol langdurige Covid-klachten bij patiënten met symptomen die minstens twaalf weken of langer aanhielden. De patiënten werden tien opeenvolgende dagen behandeld, 35 minuten per dag, en de fysieke en psychologische symptomen werden beoordeeld na vijf en tien dagen vanaf het begin van de behandeling en één week na beëindiging van de stimulatie. Na tien dagen behandeling werd een significante vermindering van de symptomen waargenomen, en het effect bleef ook na afloop van de stimulatie bestaan.
De studie suggereert dat Nurosym tVNS een effectieve therapeutische optie kan zijn voor de vermindering van aanhoudende long-Covid-symptomen.

atriumfibrilleren

reumatoïde artritis

pijn en fibromyalgie

slaapstoornissen

chronisch vermoeidheidssyndroom

Chronisch vermoeidheidssyndroom (CFS) wordt gekenmerkt door extreme vermoeidheid, vaak met veel bijkomende klachten (bijv. pijn). Patiënten kunnen ervaren: malaise na inspanning, niet-verkwikkende slaap, spierzwakte en neuro-cognitieve stoornissen.

Het stellen van de diagnose is niet eenvoudig. De symptomen van CFS worden soms toegeschreven aan depressie, angst, slapeloosheid of andere aandoeningen met overlappende klachten. Bij een verkeerde diagnose worden de symptomen psychologisch verklaard in plaats van biologisch.

Recente studies hebben echter fysiologische verklaringen gevonden en mitochondriale stofwisselingsstoornissen geïdentificeerd die door ontsteking worden aangestuurd. Schade aan mitochondriën, evenals oxidatieve en nitrosatieve stress, kunnen mogelijke bronnen van CFS-symptomen zijn. Progressieve ontsteking leidt tot beschadiging van vagus-gevoelsmechanismen, wat resulteert in overmatige sympathische activatie. Dit wordt ondersteund door de observatie dat chronische vermoeidheidssyndroom vaak ontstaat na een infectie.

Niet-invasieve neuromodulatie gericht op de vagus is aangetoond in staat ontstekingsbevorderende cytokines te verminderen en hartslagvariabiliteit te verhogen. Daarnaast is aangetoond dat het Nurosym tVNS-apparaat chronische vermoeidheid verbetert, inclusief stemming en energieniveau.

depressie

Depressie is een stemmingsstoornis die wordt gekenmerkt door aanhoudend slechte stemming (verdriet, prikkelbaarheid, gevoel van leegte) en/of verlies van interesse in activiteiten, waardoor het dagelijks leven significant wordt belemmert. Depressie is een zeer heterogene ziekte met verschillende symptomatische manifestaties en potentiële pathofysiologische wortels die sommige symptomen bij bepaalde patiënten kunnen verklaren en verschillen in medicijnrespons kunnen verklaren.
Een ruime hoeveelheid literatuur ondersteunt het effect van vagusstimulatie bij depressie, en vooral bij medicijnresistente depressie, als primaire of aanvullende behandeling.
Functionele MRI-studies (fMRI) hebben aangetoond dat stimulatie van de afferente vaguszenuw in de linker oorschelp met tVNS gunstige hersenveranderingen teweegbrengt voor de bestrijding van depressie, zoals een sterke vermindering van de BOLD-signalen in limbische structuren of activatie van de anterior insula. Sommige van deze studies koppelden veranderingen in hersennetwerken aan klinische verbeteringen in depressiescores.
De effectiviteit van tVNS bij het verminderen of behandelen van depressieve symptomen wordt ondersteund door gerandomiseerde placebo-gecontroleerde klinische onderzoeken. Verbeteringen werden ook aangetoond voor andere neuropsychiatrische stoornissen zoals angst, epilepsie en slapeloosheid.

Je kunt het Nurosym-apparaat hier kopen. 

Tips voor tVNS-behandeling

Sympathische en parasympathische activiteit kunnen niet beide tegelijk geactiveerd worden! Ze werken tegengesteld, als een wip. Als de ene hoog staat, kan de andere alleen laag zijn.

Daarom is het zinloos om vagusstimulatie te gebruiken te midden van werkstress, tijdens een intensieve training in de sportschool, in een verkeersfile of tijdens een paniekaanval — in elke gespannen situatie.

Voer de stimulatie uit wanneer je al klaar bent om te kalmeren of in slaap te vallen. Behandel je voor het naar bed gaan en "stoor" jezelf daarna niet opnieuw!

Ik heb al genoemd dat het sympathische («vechten/ontsnappen») systeem prioriteit heeft boven het parasympathische. Bij hevige stress kun je het parasympathische zenuwstelsel niet zomaar op commando activeren.

Probeer stress te verminderen met meerdere methoden tegelijk. Ontspanningstechnieken, meditatie, yoga en ademhalingsoefeningen dragen bij aan stressvermindering en het verhogen van parasympathische activiteit.

Begin met vagusstimulatie als je van acute stress verlost bent en klaar bent om te ontspannen.

Wanneer stimuleren?

• Persoonlijke timing: Het beste tijdstip voor stimulatie verschilt per persoon. Voor sommigen kan stimulatie in de ochtend helpen om energiek aan de dag te beginnen, terwijl avondstimulatie anderen helpt te ontspannen en zich voor te bereiden op slaap.
• Consistente routine: Doe tVNS regelmatig, bij voorkeur elke dag op hetzelfde tijdstip. Consistentie verbetert de effectiviteit van de behandeling en de ontwikkeling van positieve reacties van het lichaam.

Hoe lang moet een sessie duren?

• Duur van de behandeling: De optimale duur kan variëren, maar onderzoeken suggereren meestal dagelijkse stimulatie van 15–30 minuten, maximaal 60 minuten. De duur hangt af van de intensiteit van de behandeling en de individuele reactie. Sommige mensen zijn gevoeliger en ervaren snel parasympathische effecten; bij anderen duurt het langer om door sterke sympathische activiteit heen te breken.
• Geleidelijke start: Als je net begint met tVNS, is het raadzaam te starten met kortere sessies van 5–10 minuten en deze geleidelijk op te bouwen naarmate je lichaam aan de stimulatie went. Na de eerste behandelingen kunnen milde bijwerkingen zoals duizeligheid of misselijkheid optreden, maar deze zijn zeldzaam en verdwijnen meestal na enkele sessies.

Intensiteit en frequentie van stimulatie

• De impulsintensiteit moet voldoende voelbaar zijn, maar mag geen ongemak of pijn veroorzaken. Geleidelijke verhoging van de intensiteit helpt het optimale evenwicht tussen comfort en effectiviteit te vinden.
• De frequentie van behandeling is belangrijk. In de meeste gevallen wordt dagelijks gebruik aanbevolen, maar in sommige gevallen kunnen enkele keren per week voldoende zijn. De frequentie moet worden afgestemd op de individuele doelen en respons op de behandeling.

Hoe lang duurt het voordat je effect merkt?

Misschien ken je de geweldige cabaretscène van Géza Hofi waarin de planner vraagt hoeveel biggen een varkenshouder zal krijgen — hoe kun je dat van tevoren weten? Dat is ook het geval bij de vraag hoe lang het duurt om het parasympathische systeem te activeren.

Er zijn buitengewone gevallen waarin een eerste behandeling van 5 minuten langdurige dubbelziening (een symptoom van myasthenia gravis) opheft.
Anderen zeggen dat ze binnen twee weken totaal geen effect merkten.

Waarschijnlijk ligt de waarheid ergens tussen die uitersten.

Bij een milde of matig ernstige, vrij recente klacht kan de benodigde tijd korter zijn. Bij chronische stress die al jaren bestaat, zijn één of twee behandelingen zeker niet genoeg. In die gevallen zijn vaak 30–60 dagen nodig, zelfs als je de hierboven genoemde aanbevelingen opvolgt tijdens behandelingen.

Als er naast chronische stress ook andere symptomen zijn, zoals chronische ontstekingen of auto-immuunziekten, wordt het nog moeilijker. Eerst alleen tVNS verwachten is dan niet realistisch. Je moet multidimensioneel behandelen — voeding, lichaamsbeweging, stressreductietechnieken en mogelijk tijdelijk medicatie. Een combinatie van meerdere methoden (multi-modale behandeling) vergroot de kans op verbetering meer dan één enkele interventie.

Medische studies voor professionals

Long-covid

• Natelson, B., Blate, M., & Soto, T. (2022). Transcutaneous vagus nerve stimulation in the treatment of long covid-chronic fatigue syndrome. medRxiv, 2022-11.
• Verbanck P, Clarinval A, Burton F, Corazza F, Nagant C, Cheron G. Transcutaneous Auricular Vagus Nerve Stimulation (tVNS) can Reverse the Manifestations of the Long-COVID Syndrome: A Pilot Study. Advances in Neurology and Neurosciences Research. 2021; Autonomic improvement
• Stavrakis et al. TREAT AF – Transcutaneous Electrical Vagus Nerve Stimulation to Suppress Atrial Fibrillation: A Randomised Clinical Trial. Stavrakis et al. Clinical Electrophysiology 2020
• Jackowska M, Koenig J, Vasendova V, Jandackova VK. A two-week course of transcutaneous vagal nerve stimulation improves global sleep: Findings from a randomised trial in community-dwelling adults. Auton Neurosci Basic Clin. 2022 Jul 1

Ondersteuning van het autonome zenuwstelsel

• Stavrakis et al. TREAT AF – Transcutaneous Electrical Vagus Nerve Stimulation to Suppress Atrial Fibrillation: A Randomised Clinical Trial. Stavrakis et al. Clinical Electrophysiology 2020
• Jackowska M, Koenig J, Vasendova V, Jandackova VK. A two-week course of transcutaneous vagal nerve stimulation improves global sleep: Findings from a randomised trial in community-dwelling adults. Auton Neurosci Basic Clin. 2022 Jul 1

Neuroplasticiteit

• Jandackova et al. The effect of long-term non-invasive vagus nerve stimulation on cognitive performance: results from a randomized placebo controlled trial. Brain Stimulation: Basic, Translational, and Clinical Research in Neuromodulation 2023, 16(2), 6.
• Thakkar et al. The effect of non-invasive vagus nerve stimulation on memory recall in reading: A pilot study. Behavioural Brain Research, 2023, 438, 114164.
• Tonsager A. The Effect of Transcutaneous Auricular Vagus Nerve Stimulation on Novel Language Learning. Texas Christian University Library, 2020
• Richardson Z. The Effect of Transcutaneous Auricular Vagus Nerve Stimulation on Reading Comprehension. Texas Christian University Library 2020
• Thakkar et al. The effects of transcutaneous auricular vagus nerve stimulation on reading comprehension. Texas Christian University. 2020
• Noé et al. Feasibility, safety and efficiacy of transauricular vagus nerve stimulation in a cohort of patients with disorders of consciousness. Brain Stimulat. 2020;13(2):427–9.

Cardiovasculaire aandoeningen

• Stravakis et al. Neuromodulation of Inflammation to Treat Heart Failure With Preserved Ejection Fraction: A Pilot Randomized Clinical Trial. Journal of the American Heart Association 2022
• Stavrakis et al. TREAT AF – Transcutaneous Electrical Vagus Nerve Stimulation to Suppress Atrial Fibrillation: A Randomised Clinical Trial. Stavrakis et al. Clinical Electrophysiology 2020
• Jiang Y, Po SS, Amil F, Dasari TW. Non-invasive Low-level Tragus Stimulation in Cardiovascular Diseases. Arrhythmia Electrophysiol Rev. 2020 Jun 3;9(1):40–6.
• Dasari et al. Effects Of Low Level Tragus Stimulation On Inflammation In Acute Decompensated Heart Failure. Journal of Cardiac Failure, 2023 29(4), 660-661.
• Kharbanda et al. Insights Into the Effects of Low-Level Vagus Nerve Stimulation on Atrial Electrophysiology: Towards Patient-Tailored Cardiac Neuromodulation. JACC: Clinical Electrophysiology 2023, 9(9), 1843–1853. https://doi.org/10.1016/j.jacep.2023.05.011