Oorzaken van spierpijn

Het is zeer waarschijnlijk dat je wel eens gespannen of zeurende spieren hebt gehad. Spierpijn kan beperkt blijven tot een kleine spier (bijvoorbeeld de musculus sternocleidomastoideus bij een verkrampte nek), maar kan ook het hele lichaam betreffen. De intensiteit varieert van licht tot ondraaglijk. Veel spierpijn verdwijnt binnen korte tijd vanzelf, maar soms kun je er maanden last van. „Er kunnen duizend oorzaken zijn”, zou ik kunnen zeggen. Hieronder benoem ik de meest voorkomende (alfabetisch gerangschikt).

Oorzaken van spierpijn

Claudicatio, oftewel pijn door vernauwde bloedvaten

De pijn ontstaat het vaakst in de kuitspieren tijdens het lopen. Afhankelijk van de ernst van de aandoening begint de pijn na een bepaalde loopafstand en wordt zo hevig dat de patiënt moet stoppen. Na een korte rustpauze vermindert of verdwijnt de pijn, maar verschijnt weer na het afleggen van dezelfde afstand. Hoe ver je kunt lopen, hangt af van de mate van vaatziekte. In de ernstigste gevallen kan de pijn ook in rust optreden.

Artsen noemen deze pijn claudicatio. Het is een symptoom van perifere arteriële ziekte (bekend als vernauwing van de slagaders). De slagaders die de ledematen van bloed voorzien, vernauwen meestal door aderverkalking. De diameter van de vaten neemt af en hun wanden verharden door afzettingen (plakken) aan de binnenzijde van de arteriewand. De spier krijgt onvoldoende bloed en zuurstof, zelfs in rust. Tijdens het lopen neemt de zuurstofvraag van de spier toe, maar door de gebrekkige circulatie komt daar niet genoeg van. Daardoor ontstaat de pijn.

De behandeling richt zich op het verminderen van het risico van vaatziekte, het verminderen van pijn, het vergroten van mobiliteit en het voorkomen van weefselschade.

Covid-19, oftewel een infectie met het coronavirus

Coronavirussen kunnen ziekten veroorzaken zoals verkoudheid, het ernstige acute respiratoire syndroom (SARS) en het Midden-Oosterse respiratoire syndroom (MERS). Het nieuw geïdentificeerde coronavirus uit 2019 wordt bekend als SARS-CoV-2 en veroorzaakt de ziekte COVID-19. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) verklaarde de COVID-19-uitbraak in maart 2020 tot een pandemie.

Spierpijn kan een symptoom zijn van een covid-19-infectie (zoals bij veel andere virusinfecties).

Dermatomyositis

Een zeldzame ontstekingsziekte die wordt gekenmerkt door spierzwakte en een kenmerkende huiduitslag. Het kan zowel volwassenen als kinderen treffen. Bij volwassenen doet het zich meestal voor rond de late 40s tot vroege 60s. Bij kinderen komt het het vaakst voor tussen 5 en 15 jaar. Over het algemeen treft het meer vrouwen dan mannen.

Dermatomyositis is niet te genezen, maar de symptomen treden in golven op. Soms verslechteren ze en daarna verbeteren ze weer. Behandeling kan helpen bij het verminderen van huiduitslag en het herstellen van spierkracht en -functie.

Dystonie

Een bewegingsstoornis waarbij spieren onvrijwillig samentrekken, wat herhaalde of draaiende bewegingen veroorzaakt. Het kan één deel van het lichaam treffen (focale dystonie), twee of meer aangrenzende delen (segmentale dystonie) of het hele lichaam (algemene dystonie). De spierkrampen variëren van mild tot ernstig — ze kunnen pijnlijk zijn en dagelijkse taken belemmeren.

Dystonie is niet te genezen, maar medicijnen kunnen de symptomen verbeteren. Bij ernstige dystonie wordt soms een operatie toegepast om zenuwen of bepaalde hersengebieden uit of bij te stellen.

Fibromyalgie

Een bewegingsapparaat-aandoening die pijn veroorzaakt, vaak vergezeld van vermoeidheid, slaapproblemen, geheugen- en stemmingsklachten. Onderzoekers denken dat fibromyalgie de pijnperceptie versterkt door te beïnvloeden hoe de hersenen en het ruggenmerg pijn- en niet-pijnsignalen verwerken.

De symptomen beginnen vaak na een gebeurtenis zoals een lichamelijk trauma, een operatie, een infectie of extreme psychische stress. Soms ontstaan de klachten geleidelijk, zonder één duidelijke trigger.

Vrouwen krijgen het vaker dan mannen. Veel mensen met fibromyalgie hebben ook spanningshoofdpijn, temporomandibulaire gewrichtsproblemen (TMJ), prikkelbare darmsyndroom, angst en depressie.

Er is geen genezing, maar diverse medicijnen kunnen helpen de symptomen onder controle te houden. Lichaamsbeweging en ontspanningstechnieken en stressreductie zijn ook zeer nuttig.

Medicijnen

Met name statines, de cholesterolverlagende medicijnen, kunnen als ongewenste bijwerking spierpijn veroorzaken.

Hypothyreoïdie (onderwerking van de schildklier)

De schildklier produceert niet voldoende van bepaalde essentiële hormonen. In een vroeg stadium veroorzaakt hypothyreoïdie mogelijk geen opvallende symptomen. Zonder behandeling kan het na verloop van tijd leiden tot diverse gezondheidsproblemen, zoals gewichtstoename, gewrichtspijn, onvruchtbaarheid en hartziekten.

De diagnose wordt gesteld met schildklierfunctietests. Behandeling met synthetische schildklierhormonen is meestal eenvoudig, veilig en effectief. De benodigde dosering is persoonsgebonden en het kan enige tijd duren voordat de juiste hoeveelheid met je arts is gevonden.

Influenza en andere virale aandoeningen

Bovenste luchtweginfecties door virussen treffen het ademhalingsstelsel — neus, keel en longen. Men noemt dit vaak verkoudheid of griep, maar het is niet hetzelfde als de virussen die maag-darmklachten met braken en diarree veroorzaken (de zogenaamde maaggriep). Bij de meeste mensen geneest een virusinfectie vanzelf. Soms kunnen complicaties echter levensbedreigend zijn.

Een virusinfectie vormt een hoger risico voor bepaalde groepen mensen.

• Kinderen jonger dan 5 jaar, vooral jonger dan 6 maanden.
• Volwassenen van 65 jaar en ouder.
• Bewoners van verzorgingshuizen en andere instellingen voor langdurige zorg.
• Zwangere vrouwen, en vrouwen in de eerste 2 weken na de bevalling.
• Mensen met een verzwakt immuunsysteem.
• Geïsoleerde gemeenschappen (bijv. inheemse of weinig gedomesticeerde bevolkingsgroepen).
• Mensen met chronische ziekten zoals astma, hartaandoeningen, nierziekten, leverziekten en diabetes.
• Zeer zwaarlijvige mensen met een body mass index (BMI) van 40 of hoger.

Aangezien er geen geneesmiddelen zijn tegen veel virussen, kan vaccinatie (preventie) de beste verdediging zijn, hoewel het jaarlijkse griepvaccin geen 100% bescherming biedt.

Spierkramp

Een plotselinge en onwillekeurige samentrekking van één of meer spieren. Als je hier ooit midden in de nacht van bent wakker geworden, weet je dat het veel pijn kan doen. Hoewel meestal onschuldig, kan een spierkramp tijdelijk het gebruik van de betreffende spier onmogelijk maken.

Langdurige lichamelijke inspanning of zwaar werk, vooral bij warme omstandigheden, kan spierkrampen veroorzaken. Sommige medicijnen en bepaalde ziekten kunnen ze ook veroorzaken. Meestal is geen behandeling nodig.

Chronisch vermoeidheidssyndroom (CFS)

Een complexe aandoening die wordt gekenmerkt door extreme vermoeidheid gedurende ten minste zes maanden, die niet volledig verklaard kan worden door een andere onderliggende aandoening. De vermoeidheid verslechtert bij fysieke of mentale inspanning en verbetert niet voldoende door rust.

Andere kenmerkende symptomen:

• Slaap die niet verkwikkend is.
• Geheugen-, waarnemings- en concentratieproblemen.
• Duizeligheid die erger wordt bij opstaan uit liggende of zittende positie.

Deze aandoening staat ook bekend als myalgische encefalomyelitis (ME). De recent voorgestelde term is systeemonafhankelijke inspanningstolerantieziekte (SEID).

De oorzaak is onbekend, hoewel verschillende theorieën bestaan, van virusinfecties tot psychologische stress. Sommige experts denken dat CFS door een combinatie van factoren kan ontstaan.

Er is momenteel geen test die de diagnose bevestigt. Meerdere medische onderzoeken kunnen nodig zijn om andere aandoeningen met vergelijkbare symptomen uit te sluiten. De behandeling richt zich op het verbeteren van de symptomen.

Een nieuwe behandelingsoptie in de zorg voor deze patiënten is tVNS (vaguszenuwstimulatie). Klik hier voor het Nurosym tVNS-apparaat.

Lupus

Een auto-immuunziekte die ontstaat wanneer het immuunsysteem het eigen weefsel en organen aanvalt. Deze ontsteking kan gewrichten, huid, nieren, bloedcellen, hersenen, hart en longen aantasten.

De diagnose is moeilijk omdat de tekenen en symptomen vaak andere aandoeningen nabootsen. Het karakteristieke teken — een vlinderachtige uitslag over beide wangen — komt veel voor maar niet in alle gevallen.

Sommigen hebben een aanleg vanaf de geboorte en factoren zoals infecties, bepaalde medicijnen of zelfs zonlicht kunnen de ziekte uitlokken. Hoewel niet te genezen, kunnen behandelingen helpen de symptomen te beheersen.

Lymeziekte

Lyme is de meest voorkomende door teken overgedragen ziekte, veroorzaakt door een beet van een teek die met bepaalde bacteriën is geïnfecteerd. Je loopt meer kans op infectie als je tijd doorbrengt in grasrijke of bosrijke gebieden waar besmette teken veel voorkomen.

Wees voorzichtig in gebieden met teken: neem voorzorgsmaatregelen zoals het gebruik van insectenwerende middelen en draag bedekkende kleding.

Myofasciaal pijnsyndroom

Een chronische pijnstoornis waarbij druk op gevoelige punten in de spieren (triggerpoints) pijn veroorzaakt in de spier zelf en soms op schijnbaar niet-gerelateerde plaatsen in het lichaam.

De klachten ontstaan typisch na herhaalde spiersamentrekkingen, bijvoorbeeld door repetitieve bewegingen tijdens werk of hobby, of door door stress veroorzaakte spierspanning.

Hoewel bijna iedereen wel eens kortdurende pijn door spierspanning heeft ervaren, zijn de klachten bij myofasciaal pijnsyndroom langdurig aanwezig of verergeren ze.

Polymyalgia rheumatica

Een ontstekingsziekte die spierpijn en stijfheid veroorzaakt, vooral in de schouders en heupen. De symptomen ontwikkelen zich meestal snel en zijn ’s ochtends het ergst.

Het treft meestal mensen ouder dan 65 jaar en zelden mensen jonger dan 50.

Vaak komt het samen voor met een andere ontstekingsaandoening, de zogenaamde reuzencelt arteritis, die hoofdpijn, gezichtsproblemen, kaakpijn en gevoeligheid van de hoofdhuid kan veroorzaken.

Polymyositis

Een niet veelvoorkomende ontstekingsziekte die spierzwakte veroorzaakt aan beide zijden van het lichaam. Het kan bewegingen bemoeilijken zoals lopen, traplopen, opstaan uit zit of het optillen van voorwerpen.

Het treft meestal volwassenen in hun 30s, 40s of 50s. Vrouwen zijn vaker aangedaan dan mannen. De symptomen ontwikkelen zich meestal geleidelijk, over weken of maanden.

Er is geen genezing voor polymyositis, maar behandelingen — van medicatie tot fysiotherapie — kunnen spierkracht en functie verbeteren.

Reumatoïde artritis

Een chronische ontstekingsziekte die niet alleen de gewrichten kan aantasten. Het kan veel verschillende systemen van het lichaam beschadigen, waaronder huid, ogen, longen, hart en bloedvaten.

Het is een auto-immuunziekte waarbij het immuunsysteem ten onrechte lichaamsweefsel aanvalt.

In tegenstelling tot slijtage bij artrose, raakt bij reumatoïde artritis het gewrichtsvochtvliezen ontstoken en opgezwollen, wat pijnlijke zwelling veroorzaakt die uiteindelijk botverlies en gewrichtsdeformatie kan veroorzaken. Naarmate het slijmvlies van het gewricht ontstoken en verdikt raakt, hoopt vocht zich op en raken de gewrichten aangetast en afgebroken.

De ontsteking bij deze aandoening kan ook andere delen van het lichaam beschadigen. Hoewel nieuwe medicijnen de behandelopties aanzienlijk hebben verbeterd, kan ernstige ziekte nog steeds lichamelijke beperkingen geven.

Letsels (verstuiking, verreking, luxatie)

Tijdens beweging kunnen spieren op verschillende manieren beschadigen en pijn veroorzaken.

Een verstuiking ontstaat wanneer de ligamenten die een gewricht op hun plaats houden bij een verkeerde beweging worden uitgerekt. Ligamenten zijn sterke bindweefsels die gewrichten samenhouden en overmatige beweging helpen voorkomen.

De meest voorkomende plek voor ligamentletsels is de enkel, met name de buitenzijde waar drie ligamenten zitten. Dit gebeurt als je enkel omklapt of overdraait.

Bij een verstuiking moet het aangedane deel direct rust krijgen: rust, ijs, zwachtelen (compressiebehandeling) en hoogleggen van de aangedane ledemaat (zitten met de enkel hoger dan de heup). Mildere verstuikingen kunnen thuis goed behandeld worden; bijvoorbeeld softlaserapparaat of microstroombehandelingen ondersteunen het herstelproces. In ernstige gevallen kan een operatie nodig zijn om afgescheurde ligamenten te herstellen.

Een verrekking treedt op wanneer een deel van de vezels in een spierbundel uitrekt of afscheurt door overbelasting. Een spierverrekking is meestal minder ernstig dan een verstuiking. Pijn en zwelling zijn doorgaans milder.

De behandeling is vergelijkbaar: rust, ijs en hoogleggen van de aangedane ledemaat in de eerste 2–3 dagen zijn belangrijk. Het herstel kan ondersteund worden met softlaserapparaat of microstroombehandelingen.

Bij een luxatie zijn de gewrichtsbanden zover uitgerekt dat de botten van het gewricht uit hun normale positie schieten. De vorm van het gewricht verandert en beweging is (bijna) onmogelijk. Er is hevige pijn en zwelling.

Stress

Langdurige stress en constante spanning kunnen leiden tot spierstijfheid, vooral in nek, schouders en bovenrug. De spieren voelen strak en vaak als strengen aan. De pijn is samentrekkend van aard en kan niet alleen lokaal zijn, maar ook spanningshoofdpijn veroorzaken.

Goede manieren om stressgerelateerde spierpijn te verlichten zijn ontspannende massages, spierstimulatie om stijfheid te verminderen, meditatie en relaxatie. Het is belangrijk om de factoren die stress veroorzaken aan te pakken, omdat voortdurende stress een voedingsbodem is voor ziekten. Lees mijn artikel over langdurige stress en de relatie met ziekten.

Overbelasting

Een van de meest voorkomende oorzaken van spierpijn is overbelasting, dat wil zeggen zware of belastende spierarbeid. Dit gebeurt vaak na voorjaar- of herfsttuinwerkzaamheden of bij verhuizingen, wanneer gezonde spieren worden blootgesteld aan ongebruikelijke bewegingen. Er ontstaan dan veel metabolieten, zoals melkzuur, en dat veroorzaakt pijn. Dit staat algemeen bekend als spierpijn (DOMS).

Het vermijden van plotselinge belasting — het werk doseren — voorkomt dit. Met geleidelijke training raakt de spier gewend aan belasting en verbetert de stofwisseling, waardoor er minder pijnlijk bijproducten ontstaan in getrainde spieren.

Spierpijn verlicht goed met een massage of met elektrostimulatiebehandelingen na de training.

De hierboven genoemde aandoeningen gaan vaak gepaard met spierpijn. Vermijd zelfdiagnose! Raadpleeg een arts bij spierpijn zodat de oorzaak kan worden onderzocht en de juiste behandeling kan worden toegepast.

Wanneer moet je een arts raadplegen?

Spierpijn door kleine letsels, stress of lichamelijke inspanning vereist meestal geen medische behandeling en kan met eenvoudige thuismiddelen worden verlicht. Spierpijn die voortkomt uit een verwonding of een systeemziekte kan ernstiger zijn en medische zorg vereisen.

Zoek onmiddellijk medische hulp als spierpijn gepaard gaat met de volgende symptomen:

• Ademhalingsmoeilijkheden of duizeligheid;
• Extreme spierzwakte;
• Hoge koorts en een stijve nek.

Maak een afspraak bij de huisarts als:

• Je door een teek bent gebeten of vermoedt dat je door een teek bent gebeten;
• Je huiduitslag hebt, vooral de karakteristieke 'bullseye'-uitslag van Lyme;
• Je spierpijn hebt die vooral in de kuit optreedt tijdens lichamelijke activiteit en verdwijnt bij rust;
• Je tekenen van infectie hebt, zoals roodheid en zwelling rond de pijnlijke spier;
• Spierpijn ontstaat nadat je bent begonnen met een geneesmiddel of de dosering hebt verhoogd (vooral statines — gebruikt om het cholesterol te reguleren);
• De spierpijn is zo erg dat zelfzorg geen verbetering brengt.

Zelfzorg

Spierpijn die optreedt tijdens werk of lichamelijke inspanning betekent meestal een verrekking. Dit type letsel reageert goed op de R.I.C.E.-therapie:

• Rust (Rest): geef het aangedane gebied rust, belast het niet.
• IJs (Ice): koel meerdere keren per dag 20 minuten (gebruik ijsblokjes, een koelpack of diepvrieserwten op het pijnlijke gebied).
• Compressie (Compression): gebruik een rekbare zwachtel (compressieverband) om zwelling te verminderen.
• Elevatie (Elevation): leg het aangedane deel ondersteund omhoog met kussens, zodat het hoger ligt dan het hart (bijv. bij liggen ligt je been hoger dan je borst).