Seizoensgebonden affectieve stoornis

De seizoensgebonden affectieve stoornis is een type depressie dat optreedt in relatie tot de wisseling van de seizoenen. Het wordt onder verschillende namen genoemd, bijvoorbeeld seizoensgebonden depressie, winter- of zomerdepressie, en op sommige plaatsen spreekt men van Blue Monday. Het veroorzaakt aanzienlijke veranderingen in stemming en gedrag, dus het is belangrijk dit serieus te nemen.

Symptomen van de seizoensgebonden affectieve stoornis

Ze volgen vaak een seizoenspatroon: ze treden op aan het begin van een seizoen en verminderen aan het einde ervan.

Bij de winterse seizoensgebonden affectieve stoornis voel je je vaak vanaf laat in de herfst of het begin van de winter slecht, met een laag energieniveau. Je kunt meer gaan slapen en overdag meer vermoeidheid ervaren. Andere symptomen zijn verdriet en meer huilen dan normaal, gevoelens van hopeloosheid en soms suïcidale gedachten. Activiteiten die je eerder leuk vond interesseren je minder en je kunt je terugtrekken uit het gezelschap van vrienden en familie. Ook gewichtstoename, overeten (vooral van zetmeel- en suikerhoudende voedingsmiddelen) en trek in koolhydraten kunnen voorkomen. De symptomen van winterse SAD nemen vaak af in het voorjaar of de vroege zomer.

In de zomer kunnen bij mensen met seizoensgebonden affectieve stoornis andere symptomen optreden dan in de winter. Deze kunnen onder meer verhoogde angst of prikkelbaarheid, slaapproblemen en slapeloosheid en gewichtsverlies omvatten.

Oorzaken

Bij de wintervorm is de meest voorkomende oorzaak de afname van zonlicht door kortere dagen. Minder blootstelling aan daglicht kan chemische veranderingen in de hersenen veroorzaken. Het beïnvloedt de activiteit van serotonine. Serotonine is een chemische boodschapper in de hersenen die stemming, spijsvertering, slaap, botgezondheid en andere lichaamsfuncties beïnvloedt. Lage serotonineniveaus worden in verband gebracht met stemmingsstoornissen en mentale gezondheidsproblemen, waaronder depressie en angst, evenals slaapproblemen en spijsverteringsklachten.

Kortere dagen kunnen ook de interne slaap-waakcyclus (circadiaans ritme) verstoren en veranderingen in de door het lichaam geproduceerde melatoninespiegels veroorzaken. De toegenomen melatonineproductie als gevolg van minder zonlicht kan leiden tot meer slaperigheid.

Bij de zomervorm kunnen de symptomen in het vroege voorjaar of de zomer beginnen. In de zomermaanden produceert het lichaam mogelijk niet genoeg melatonine. Een verlaagd melatoninegehalte kan de slapeloosheid, angst en prikkelbaarheid verklaren die bij de zomerse seizoensgebonden affectieve stoornis worden waargenomen. Andere symptomen zijn een hoge stressbelasting en verminderde eetlust.

Wanneer denken aan seizoensgebonden affectieve stoornis?

• Bewustzijnsoefeningen, het monitoren van je stemming en emoties, kunnen helpen te begrijpen wat er in je lichaam gebeurt en hoe dit zich over de jaren heen verandert.
• Let erop of je significante stemmingswisselingen ervaart die samenhangen met bepaalde seizoenen.
• Je kunt ook merken dat slaapgewoonten, eetlust of energieniveau veranderen in bepaalde seizoenen, bijvoorbeeld in de wintermaanden.
• Wees bereid deze veranderingen te bespreken met je huisarts of een geestelijke gezondheidsprofessional.

Hoe wordt de diagnose gesteld?

• Een arts of geestelijke gezondheidsprofessional kan de aandoening herkennen op basis van symptomen, familiegeschiedenis en levensstijl.
• Het kan wijzen op SAD als de symptomen minstens twee jaren achtereen in hetzelfde seizoen optreden (bijvoorbeeld in de herfst/winter).

Behandeling: lichttherapie

De belangrijkste behandeling in de winter is lichttherapie, waarbij je jezelf dagelijks blootstelt aan fel kunstlicht. Hiervoor bestaan speciale lampen en apparaten, zoals lichttherapielampen die natuurlijk licht imiteren. Men denkt dat dit soort licht chemische veranderingen in de hersenen kan teweegbrengen die de stemming verbeteren en symptomen verlichten, zoals het vaak moe zijn of te veel slapen.

Algemene verwachtingen van lichttherapie

• Moet een verlichting van 10.000 lux bieden.
• Moet zo min mogelijk UV-licht produceren.

Toepassing van lichttherapie

• in het eerste uur na het ontwaken,
• ongeveer 20-30 minuten per sessie,
• op ongeveer 40-60 centimeter van je gezicht, maar volg de instructies van de fabrikant voor de juiste afstand,
• houd je ogen open, maar kijk niet rechtstreeks in het licht.

Overwegingen bij de keuze van een lichttherapie-apparaat

• Is het specifiek ontworpen voor de behandeling van seizoensgebonden affectieve stoornis? Zo niet, dan helpt het misschien niet tegen depressie. Sommige lichttherapielampen zijn ontworpen voor de behandeling van huidaandoeningen. Lampen voor huidaandoeningen zenden voornamelijk ultraviolet (UV) licht uit en kunnen bij onjuist gebruik schade aan je ogen veroorzaken.
• Hoe intens is de lichtsterkte? De lichtuitstoot kan per apparaat variëren. Apparaten die sterker licht produceren hoeven korter te worden gebruikt dan zwakkere exemplaren om hetzelfde effect te bereiken. Over het algemeen wordt een lichtsterkte van 10.000 lux aanbevolen.
• Hoeveel UV-licht wordt er uitgezonden? Een apparaat dat bedoeld is voor de behandeling van stemmingsstoornissen moet zoveel mogelijk UV-licht filteren.
• Kan het oogschade veroorzaken? Lichttherapie wordt van dichtbij toegepast. UV-licht kan bij zulke korte afstanden je ogen beschadigen, dus het is erg belangrijk dat het apparaat UV-vrij is.

Aanvullende behandelingsopties

Het gebruik van een lichtbox kan op zichzelf al verlichting bieden, maar gecombineerd met andere methoden kan het effect sterker zijn.

Het is gunstig om in de wintermaanden zoveel mogelijk natuurlijk licht te krijgen. Beweeg veel in de buitenlucht. Als het zonlicht direct op je huid valt, helpt dat je lichaam bij de aanmaak van vitamine D. Als er weinig zon is, kan het nuttig zijn om een vitamine D-supplement te gebruiken.

Een gebalanceerd dieet en regelmatige lichaamsbeweging helpen ook bij het verminderen van de symptomen van de seizoensgebonden affectieve stoornis. Voldoende slaap is essentieel om een gezond slaapritme te behouden.

Andere behandelingen kunnen yoga, meditatie of mindfulness-oefeningen omvatten. Meditatie en mindfulness-oefeningen kunnen je helpen je gevoelens en emoties te herkennen en te begrijpen. Meditatie kan ook bijdragen aan het verhogen van het serotonineniveau. Yoga verbindt lichaam en geest en kan helpen bewust te worden van de onvermijdelijke veranderingen die met seizoenswisselingen gepaard gaan. Zowel yoga als meditatie verlagen het stressniveau en vormen een vorm van lichamelijke activiteit die symptomen kan verlichten.

Psychotherapie kan ook mensen met seizoensgebonden affectieve stoornis helpen. Ten slotte denken sommige mensen dat antidepressiva, zoals selectieve serotonineheropnameremmers (SSRI's), ook een oplossing kunnen bieden.