Oorzaken van schouderpijn

Schouderpijn is gevoeligheid van het schoudergewricht en de omliggende structuren. De schouder bestaat eigenlijk niet uit één, maar uit meerdere gewrichten die door pezen en spieren worden ondersteund en met elkaar verbonden. Daardoor hebben de armen een grote bewegingsvrijheid. Naast het voordeel van die mobiliteit is er ook een zwakte: door de structuur kan de schouder instabiel worden. Daarnaast ontstaan door het botsen van zachte weefsels en botten pijnlijke aandoeningen.

Schouderpijn kan optreden bij het bewegen van de arm, bij het liggen of voortdurend aanwezig zijn. Tijdelijk, terugkerend of aanhoudend.

De pijn kan voortkomen uit het schoudergewricht zelf of uit de omliggende spieren, ligamenten en pezen. Oorzaken kunnen spanning (stress), spierkramp, overbelasting, letsel of ontsteking zijn. Deze pijn verergert meestal bij zelfs kleine bewegingen van de arm of schouder.

Verschillende aandoeningen van borst- of buikorganen, zoals hart- of galblaasaandoeningen, kunnen ook schouderpijn veroorzaken. In dat geval spreken we van 'uitstralende' pijn, die niet verandert als de schouder wordt bewogen.

Hier noem ik de meest voorkomende oorzaken (alfabetisch gerangschikt).

De oorzaken van schouderpijn kunnen zijn

Bevroren schouder

Een aandoening die wordt gekenmerkt door stijfheid en pijn in het schoudergewricht. Het bindweefsel rond het gewricht verdikt en verstijft. De klachten beginnen meestal geleidelijk, worden in de loop van de tijd erger en verdwijnen doorgaans binnen 1-3 jaar.

Het risico op het ontstaan neemt toe als je herstellende bent van een aandoening of ingreep die bewegingsvrijheid van de armen verhindert, bijvoorbeeld na een beroerte of na een mastectomie (borstresectie).

Letsel van de plexus brachialis (armvlecht)

De plexus brachialis is een zenuwbundel die signalen van het ruggenmerg naar de schouder, arm en hand stuurt. Letsel doet zich voor wanneer deze zenuwen uitrekken, worden samengedrukt, of in ernstigere gevallen scheuren of losraken van het ruggenmerg.

Milde beschadigingen van de plexus brachialis komen voor bij contactsporten. Pasgeborenen kunnen tijdens de geboorte in het geboortekanaal dit letsel oplopen. Andere aandoeningen zoals ontsteking of tumoren kunnen ook de plexus brachialis aantasten.

De ernstigste verwondingen ontstaan meestal bij auto-, motor- en fietsaccidente­nten. In ernstige gevallen kan de arm verlamd raken, maar een operatie kan helpen bepaalde functies te herstellen.

Bursitis (ontsteking van de slijmbeurs)

Het betreft kleine, met vocht gevulde zakjes vlakbij gewrichten — de slijmbeurzen — die de botten, pezen en spieren dempen en wrijving verminderen tussen bewegende delen van het lichaam. Bursitis ontstaat wanneer deze slijmbeurzen ontstoken raken.

Meestal bevindt het zich bij de schouder, elleboog en heup. Maar het kan ook knie, hiel en de basis van de grote teen aantasten. Het komt vaak voor bij gewrichten die veel herhaalde bewegingen uitvoeren.

Behandeling bestaat doorgaans uit rust voor het aangedane gewricht en bescherming tegen verdere schade. In de meeste gevallen verdwijnt de bursitispijn binnen enkele weken bij passende behandeling, maar terugkerende opvlammingen komen vaak voor.

Ontwrichting

Een verwonding waarbij de humerus (opperarmbeen) uit de kom van het schouderblad schuift. De schouder is het meest beweeglijke gewricht van het lichaam en daarom vatbaar voor ontwrichting.

Bij een ontwrichting rekken de gewrichtsbanden zodanig uit dat de botten die het gewricht vormen uit hun normale positie springen. De vorm van het gewricht verandert en bewegen is moeilijk of onmogelijk. Er ontstaat hevige pijn en zwelling.

Impingement-syndroom (werpschouder)

Ook bekend als botsingssyndroom, zwemmerschouder of werpschouder. De aandoening wordt veroorzaakt door inklemming van de pezen van de rotator cuff terwijl ze door het schoudergewricht lopen. Het ontstaat vaak na een partiële scheur van de rotator cuff-pezen of ontwikkelt zich geleidelijk door voortdurende overbelasting.

Peesschedeontsteking

Ontsteking of irritatie van pezen — de dikke vezelige "touwen" die spier aan bot bevestigen. Deze aandoening veroorzaakt nabij het gewricht pijn en gevoeligheid.

Het kan in elke pees voorkomen, maar het meest bij de schouder, elleboog, pols, knie en hiel. Enkele veelvoorkomende namen voor peesproblemen zijn:

• Tenniselleboog
• Golfelleboog
• Werpschouder
• Zwemmerschouder
• Springersknie

De meeste gevallen reageren goed op rust, fysiotherapie en pijnstillers. Als de pees ernstig is en tot een scheur leidt, kan een operatie nodig zijn.

Peesscheur

Armfractuur

Een breuk van een of meer van de drie botten van de arm — de ellepijp (ulna), het spaakbeen (radius) en het opperarmbeen (humerus). Een van de meest voorkomende oorzaken van een armfractuur is vallen op een uitgestrekte hand.

Ga in zo'n geval onmiddellijk naar een arts. Het is belangrijk dat de fractuur zo snel mogelijk adequaat behandeld wordt voor een goede genezing.

De behandeling hangt af van de plaats en de ernst van het letsel. Bij een eenvoudige breuk volstaan vaak een verband, koeling en rust. Soms moet het bot op de spoedeisende hulp gepositioneerd (reponeren) worden.

Bij een complexere breuk kan operatief ingrijpen nodig zijn om de gebroken botdelen weer te verbinden en draden, platen, pennen of schroeven te plaatsen zodat het bot tijdens het genezingsproces op zijn plek blijft.

Sleutelbeenfractuur

Een veelvoorkomend letsel, vooral bij kinderen en jonge volwassenen. Het sleutelbeen verbindt het bovenste deel van het borstbeen met het schouderblad. Veelvoorkomende oorzaken van breuk zijn valpartijen, sportblessures en trauma's door verkeersongevallen, waarbij pijn en zwelling ter hoogte van de fractuur optreden. Bij pasgeborenen kan het sleutelbeen tijdens de geboorte beschadigd raken.

Bij een gebroken sleutelbeen ga je onmiddellijk naar een arts. Meestal geneest het goed met koelen, pijnstillers, verband, fysiotherapie en tijd. Een complexe breuk kan echter een operatie vereisen om het bot te herstellen en platen, schroeven of pinnen te plaatsen om het bot tijdens genezing op zijn plaats te houden.

Thoracic outlet-syndroom (mellkaskimeneti szindróma)

Een groep van aandoeningen die optreden wanneer bloedvaten of zenuwen in de ruimte tussen het sleutelbeen en de eerste rib (de thoracale uitgang) worden samengedrukt. Deze nauwe doorgang bevat bloedvaten, zenuwen en spieren die bij compressie schouder- en nekschade en tintelingen in de vingers kunnen veroorzaken.

Veelvoorkomende oorzaken zijn lichamelijk trauma bij een auto-ongeluk, repetitieve blessurepatronen door werk of sport, bepaalde anatomische afwijkingen (bijv. een extra rib) en zwangerschap. Soms kunnen artsen de oorzaak niet achterhalen.

Behandeling bestaat meestal uit fysiotherapie en pijnbestrijding. De meeste mensen verbeteren met deze therapieën, maar in sommige gevallen kan een operatie nodig zijn.

Avasculaire necrose

Het afsterven van botweefsel door ontbrekende bloedtoevoer. Ook osteonecrose genoemd; dit kan leiden tot kleine breuken in het bot die uiteindelijk instorten.

Een gebroken bot of een geforceerd gewricht kan de bloedtoevoer naar een deel van het bot onderbreken. Avasculaire necrose wordt ook in verband gebracht met langdurig gebruik van hoge doses corticosteroïden en overmatig alcoholgebruik.

Het kan iedereen treffen, maar komt het meest voor bij mensen tussen ongeveer 30 en 50 jaar.

Cervicale radiculopathie

Een hernia in het bovenste deel van de wervelkolom (nek) kan pijn veroorzaken die uitstraalt naar de schouder, arm en hand. Deze pijn noemen we cervicale radiculopathie, in de volksmond ook wel een 'beknelling van een zenuwwortel'.

Cervicale radiculopathie kan een brandend of tintelend gevoel geven en zwakte in arm, schouder of hand veroorzaken. Ernstigere gevallen kunnen leiden tot gevoelsverlies en verlamming.

Artrose (osteoartritis)

De meest voorkomende vorm van gewrichtsontsteking, die wereldwijd miljoenen mensen treft. Het ontstaat wanneer het beschermende kraakbeen dat de uiteinden van botten bekleedt beschadigd raakt. Het kan elk gewricht aantasten, maar komt het meest voor in handen, knieën, heupen en de wervelkolom.

De symptomen zijn meestal behandelbaar, hoewel de beschadiging van de gewrichten niet kan worden teruggedraaid. Een actieve levensstijl, het behouden van een gezond gewicht en bepaalde behandelingen kunnen de progressie vertragen en helpen pijn en functie te verbeteren.

Polymyalgia rheumatica

Een ontstekingsziekte die spierpijn en stijfheid veroorzaakt, vooral in de schouders en heupen. De klachten ontstaan vaak snel en zijn 's ochtends erger.

Meestal treft het mensen ouder dan 65 jaar en komt zelden voor bij mensen onder de 50.

Het is vaak geassocieerd met een andere ontstekingsziekte, de zogenaamde reuscelarteritis, die hoofdpijn, visusproblemen, kaakpijn en gevoeligheid van de hoofdhuid veroorzaakt. Beide aandoeningen kunnen tegelijk voorkomen.

Verstuiking

Een verstuiking ontstaat wanneer de ligamenten die een gewricht stabiliseren door een vreemde beweging te verrekken. Ligamenten zijn sterke bindweefselbanden die gewrichten op hun plaats houden en overmatige beweging beperken.

Verstuikingen komen het vaakst voor in de enkel, met name de drie ligamenten aan de buitenzijde van de enkel. Het gebeurt wanneer de enkel naar buiten draait of overstrekt.

Verstuikingen zijn ook veel voorkomend in het schoudergewricht.

Bij een verstuiking moet het aangedane gebied direct rust krijgen: rust, koelen, zwachtelen (compressie) en het getroffen ledemaat hoogleggen. Verstuikingen kunnen meestal thuis behandeld worden; behandelingen zoals lágylézer of microstroom kunnen het herstel ondersteunen. In ernstige gevallen kan een operatie nodig zijn om afgescheurde ligamenten te herstellen.

Rotator cuff-letsel

De rotator cuff is een groep spieren en pezen rondom het schoudergewricht die de kop van het opperarmbeen in de kom van het schoudergewricht stevig vastzetten. Een rotator cuff-bles­sure veroorzaakt doffe pijn die vaak erger wordt wanneer de arm van het lichaam wordt afgevoerd. De ernst varieert van eenvoudige ontsteking tot volledige peesscheur, wat pijn, zwakte en een verminderd bewegingsbereik kan geven.

Dit type letsel komt veel voor en wordt vaker naarmate men ouder wordt. Het kan bij jongere mensen eerder optreden als hun werk herhaaldelijk boven hoofdhoogte tillen vereist, zoals schilders en timmerlieden.

Veel mensen met rotator cuff-problemen houden de symptomen op een aanvaardbaar niveau en kunnen terugkeren naar dagelijkse activiteiten met fysiotherapeutische oefeningen die flexibiliteit en kracht van de schouderspieren verbeteren.

Soms ontstaat een rotator cuff-scheur door een enkel trauma; in dat geval is zo snel mogelijk onderzoek aan te raden zodat specialisten tijdig kunnen overleggen over eventuele chirurgische behandeling.

Hartinfarct (hartaanval)

Treedt op wanneer de bloedstroom in de kransslagaders die het hart van bloed voorzien wordt geblokkeerd. Meestal veroorzaakt door opeenhoping van vet, cholesterol en andere stoffen die vernauwing van de kransslagaders veroorzaken.

Soms vormt zich een bloedstolsel dat de bloedstroom volledig blokkeert. Het zuurstoftekort kan een deel van de hartspier beschadigen of doden. Dat is een hartinfarct, ook wel myocardinfarct genoemd.

Het belangrijkste symptoom is pijn of druk in de borst. Deze pijn straalt vaak uit naar de linkerkant van de nek, de linkerarm, de schouder, tussen de schouderbladen of richting de maagstreek. Het bewegen van de arm verandert de pijn niet.

Het kan levensbedreigend zijn, maar de behandeling is de afgelopen jaren sterk verbeterd. Bel direct de hulpdiensten als je denkt dat je een hartaanval hebt.

Septische artritis

Een pijnlijke infectie van het gewricht veroorzaakt door bacteriën die via de bloedbaan uit een ander deel van het lichaam naar het gewricht zijn gekomen. Het kan ook ontstaan wanneer een diepe verwonding, bijvoorbeeld een dierenbeet, bacteriën rechtstreeks in het gewricht introduceert.

Het komt het vaakst voor bij zuigelingen en oudere volwassenen. Mensen met kunstmatige gewrichten lopen ook meer risico. Meestal is de knie aangedaan, maar heupen, schouders en andere gewrichten kunnen ook geïnfecteerd raken. De infectie kan snel en ernstig het kraakbeen en bot binnen het gewricht beschadigen; onmiddellijke behandeling is daarom cruciaal.

De behandeling omvat het afvoeren van het gewrichtsvloeistof met een naald of via een operatie. Vaak zijn antibiotica noodzakelijk voor volledig herstel.

De bovenstaande oorzaken gaan vaak samen met het symptoom schouderpijn. Voor een exacte diagnose raadpleeg altijd een arts. Alleen als de oorzaak bekend is, kan de juiste therapie worden toegepast.

Wanneer moet je een arts raadplegen?

Vraag onmiddellijk medische hulp als je schouderpijn ervaart samen met ademhalingsproblemen of een drukkend gevoel op de borst. Dit kan een teken van een hartaanval zijn en vereist directe medische zorg.

Bel eveneens een arts als je schouderpijn het gevolg is van een blessure en daarbij een van de volgende waarschuwingssignalen optreedt:

• Het gewricht lijkt misvormd.
• Je kunt het schoudergewricht niet gebruiken; je kunt je arm niet van de middellijn van het lichaam weg bewegen.
• Ernstige pijn.
• Plotselinge zwelling.

Maak een afspraak voor onderzoek als bij je schouderpijn het volgende voorkomt:

• Zwelling
• Roodheid
• Gevoeligheid en warmte rond het gewricht.

De schouder bevindt zich in een relatief losse gewrichtskom en is door zijn bouw moeilijk bereikbaar. Externe zalven en crèmes bereiken moeilijk de dieper gelegen structuren die betrokken zijn bij ontsteking of andere gezondheidsproblemen. Het lichaam kan in dit gebied ook minder makkelijk de benodigde verhoogde stofwisseling en doorbloeding realiseren. Daarom zijn bij schoudergewrichtsontstekingen lokale behandelingen meestal het meest betrouwbaar en geven ze de snelste genezingstijd. Ze werken direct op de plaats waar het probleem zit, waardoor je het hele lichaam niet onnodig belast en je de genezing effectiever ondersteunt.