Elke cel in je lichaam heeft zuurstof nodig om te functioneren. De zuurstofmoleculen worden door je rode bloedcellen in je longen opgenomen en naar alle uithoeken van je lichaam vervoerd, waar ze aan de cellen worden afgegeven. Het meten van het bloedzuurstofgehalte toont welk deel van het mogelijke zuurstofvervoerende vermogen van je rode bloedcellen wordt benut.
Hoe hoger de waarde, des te beter. Een waarde van 98 betekent dat je lichaam op 98% van zijn mogelijke zuurstofvervoercapaciteit werkt. Een waarde van 50 zou betekenen dat slechts de helft wordt gebruikt.
- de maximale zuurstofverzadiging is 100% (er bestaat geen saturatie van 105%),
- een waarde tussen 96 en 100% is gezond en normaal, er is geen actie nodig,
- een waarde tussen 90 en 95% wijst op afnemende zuurstoftoevoer. Raadpleeg je huisarts voor een algemene hart-longcontrole. Je hoeft niet te haasten, maar het is verstandig om het binnenkort te laten onderzoeken,
- bij 88% of lager neem onmiddellijk contact op met een arts of, als dit door een bekende aandoening wordt veroorzaakt, volg de afspraken met je behandelend arts en start desgewenst met zuurstoftoediening.
Het meten van het bloedzuurstofgehalte kan in veel aandoeningen van groot belang zijn
Bij sommige ziekten bereikt er te weinig zuurstof de cellen, waardoor deze zuurstoftekort krijgen en levensbelangrijke cellulaire stofwisselingsprocessen, zoals energieproductie, niet goed verlopen. Je lichaam functioneert dan steeds minder goed. De eerste taak is uit te zoeken wat de oorzaak is en die te behandelen.
Als de oorzaak bekend is en de behandeling is gestart, is regelmatige controle van het bloedzuurstofgehalte en het zuurstofvervoerende vermogen noodzakelijk. Dat biedt een eenvoudig apparaat: de pulsoximeter.
Je bloedzuurstofgehalte kan om de volgende redenen dalen
- je hart kan het bloed niet goed rondpompen,
- er komt niet genoeg zuurstof in je longen,
- je rode bloedcellen functioneren niet goed en kunnen daardoor niet voldoende zuurstof opnemen en/of vervoeren.
Wanneer het meten van het bloedzuurstofgehalte wordt aanbevolen
bij luchtwegaandoeningen
- chronische bronchitis,
- obstructieve longziekte (COPD),
- astma (tijdens aanvallen),
- allergie (tijdens aanvallen),
- longtumor,
- bij longontsteking, enz.,
- volgens recente Amerikaanse publicaties kan bij sommige patiënten met COVID-19 in een vroeg stadium de zuurstofsaturatie onder de 80% dalen terwijl de patiënt mogelijk geen klachten heeft. In die gevallen kan een pulsoximeter vroeg waarschuwen voor ziekte.
bij hartziekten
- hartfalen,
- cardiomyopathie,
- ontsteking van de hartspier,
- boezemfibrilleren — absolute aritmie,
- paroxismale ritmestoornissen, enz.
bij aandoeningen van de rode bloedcellen:
- lage aantallen of functionele stoornissen van rode bloedcellen,
- problemen met hemoglobine (dit molecuul is verantwoordelijk voor zuurstoftransport),
- tekorten aan bepaalde stoffen (ijzer, vitamine B12, foliumzuur) waardoor er onvoldoende of niet goed functionerende rode bloedcellen worden aangemaakt.
Pulsoximeter — het instrument voor het meten van bloedzuurstof
De belangrijkste typen pulsoximeters
- vingerclip
- handheld
- tafelmodel (klinisch).
Alle pulsoximeters werken volgens hetzelfde meetprincipe en bieden een vrijwel gelijke meetnauwkeurigheid voor het bloedzuurstofgehalte. Voor thuisgebruik voldoen doorgaans de apparaten in het prijssegment van ongeveer 10–20 duizend forint volledig. Apparaten die duurder zijn dan 50 duizend forint bieden extra functies die vooral voor artsen nuttig zijn; voor thuisgebruik zijn deze klinische toestellen meestal niet nodig, tenzij je een ernstig zieke verzorgt die niet voor zichzelf kan zorgen. Voor thuisgebruik raad ik vingerclips aan en eventueel handheld-apparaten als je een alarmfunctie nodig hebt.
Meet altijd in rust!
LET OP! De vingerclips in het prijssegment van ongeveer 10–20 duizend forint zijn ALLEEN GESCHIKT voor metingen in rust! Ze kunnen tijdens beweging onbetrouwbare waarden tonen.
Voor metingen tijdens beweging is een pulsoximeter met een zogenaamde bewegings-tolerant algoritme nodig. Dergelijke toestellen zijn bedoeld voor klinisch gebruik en niet voor thuis; hun prijs kan vele tienduizenden forint bedragen.
Als je een eenvoudige vingerclip hebt, beweeg dan niet tijdens de meting en loop niet rond. Houd de hand met de pulsoximeter volledig stil. Zo krijg je een betrouwbare uitslag.
Wanneer je het apparaat op je vinger zet en inschakelt, toont het eerst even niets en kunnen de getallen snel fluctueren. Dit is normaal. Het apparaat heeft ongeveer 20 seconden nodig om een gemiddelde te bepalen. Let alleen op de waarde die 20–30 seconden na inschakelen wordt weergegeven; die heeft betekenis.
Bekijk de video van Dr. Zátrok Zsolt over het meten van het bloedzuurstofgehalte en over het gebruik van de M70 vingerclip pulsoximeter
Factoren die het bloedzuurstofgehalte beïnvloeden
Goedkope pulsoximeters geven tijdens beweging geen nauwkeurige waarden. Bewegings-tolerante algoritmes worden in klinische (en dure) apparaten toegepast. Als je tijdens de meting op en neer loopt, praat of veel beweegt, kan het apparaat de polsgolf niet goed detecteren en geen waarde tonen of sterk fluctuerende waarden geven. Zoals eerder beschreven, meet in zittende positie, met de arm op tafel en volledig stil. Een meting van 50–60 seconden is voldoende. Tijdens sport of training kun je niet meten met een goedkope vingerclip van rond de 10 duizend forint.
Bij hartziekten (cardiomyopathie, hartfalen) is de perifere doorbloeding vaak slecht: het hart werkt zo zwak dat het bloed niet tot in je vingertoppen wordt gepompt. Je vingertoppen, nagels en zelfs lippen kunnen blauwachtig verkleuren omdat er geen vers bloed aankomt. Goedkope pulsoximeters kunnen bij lage bloedstroom geen nauwkeurige meting uitvoeren.
Bij hartritmestoornissen (zoals boezemfibrilleren, een absolute aritmie) is je hartslag zeer onregelmatig, waardoor de opeenvolgende pulsen in sterkte onvoorspelbaar variëren. Goedkope apparaten kunnen hiermee niet overweg: ze tonen vaak geen waarde of sterk fluctuerende, oninterpretabele resultaten.
Verandering van lichaamshouding beïnvloedt de waarde. Een medische studie die de relatie tussen lichaamshouding en zuurstofsaturatie onderzocht, vond dat de waarde hoger is in zittende houding dan liggend. Als je dus zittend 3–5 punten hoger meet dan liggend, is dat volkomen normaal. Dit komt doordat de bloedsomloop en longvulling veranderen met de houding: liggend is de pulsgolf vlakker en kan de long minder uitzetten, waardoor minder zuurstof wordt opgenomen. Meet altijd in zittende positie en vergelijk alleen met waarden die ook zittend zijn gemeten — appels met appels!
In sommige gevallen kan er een verschil zijn tussen de waarden gemeten aan beide handen. Dit kan bijvoorbeeld komen door aangeboren afwijkingen, vernauwingen of verwijdingen van de slagaders aan één zijde. Ik raad aan altijd op dezelfde plaats te meten, bijvoorbeeld op de middel- of wijsvinger van je linkerhand. Volgende metingen moeten in precies dezelfde houding en op diezelfde vinger worden uitgevoerd.
Hoe de pulsoximeter werkt — eenvoudig uitgelegd
Het apparaat heeft een kleine lichtbron en een sensor die tegenover elkaar worden geplaatst. De lichtbron zendt twee lichtbundels uit (rood en infrarood). Het licht gaat door je vinger waarop de sensor is geplaatst. Aan de tegenoverliggende zijde meet de sensor hoeveel van het uitgezonden licht door de weefsels en het daarin stromende bloed is geabsorbeerd. Hieruit wordt bepaald welk aandeel van de totale zuurstofvervoercapaciteit bezet is. Simpel gezegd: als alle zuurstofbindende plaatsen van de rode bloedcellen bezet zijn, is de zuurstofsaturatie 100%. Als slechts de helft zuurstof vervoert, zal het apparaat ongeveer 50% aangeven.
