Pijn op de borst: symptomen, oorzaken en wat te doen

Pijn op de borst kan heel verschillend zijn, van een scherpe steek tot een doffe bonk. Het kan een verpletterende druk of een brandend gevoel zijn. Het kan naar je nek trekken, in je kaak steken en uitstralen naar je rug of naar één of beide armen. Verschillende aandoeningen kunnen pijn op de borst veroorzaken. Tot de gevaarlijkste oorzaken behoren hart- en longaandoeningen. Vanwege deze risico's is het fundamenteel dat je bij het optreden van klachten aan de borst onmiddellijk medische hulp zoekt. Afhankelijk van wat de pijn veroorzaakt, kan het diverse sensaties geven. Vaak staat het ontstaan los van je hart, hoewel dat zonder medisch onderzoek moeilijk vast te stellen is.

Kenmerken van hartgerelateerde pijn op de borst

Sommige mensen met hartproblemen ervaren een moeilijk te beschrijven ongemak dat zij niet per se als pijn identificeren. Het is vaak meer een onaangename druk, alsof een band om de borstkas wordt getrokken.

Over het algemeen kunnen klachten door een hartinfarct of andere hartproblemen het volgende omvatten:

• je voelt druk, volheid, branderig of spanning in je borst,
• benauwende, brandende, knijpende pijn in de borst,
• de pijn straalt uit naar je rug, nek, kaak, schouders, één of beide armen, mogelijk direct onder de ribben of naar je maagstreek,
• de pijn duurt doorgaans langer dan enkele minuten en kan verergeren bij beweging,
• de klachten verdwijnen en keren terug, of de intensiteit wisselt,
• je ademhaling wordt korter; je voelt dat je je longen niet helemaal kunt vullen,
• je huid is koel en gezweet,
• het kan vergezeld gaan van duizeligheid of een gevoel van zwakte,
• misselijkheid of braken kan voorkomen.

Er zijn veel mogelijke oorzaken van pijn op de borst, die allemaal medische aandacht vereisen.

Hartgerelateerd

Hartinfarct. Het afsterven van hartspier ontstaat wanneer een bepaald gebied van de hartspier geen bloed meer krijgt omdat het bloedvat of de bloedvaten die het van bloed voorzien volledig of grotendeels afgesloten zijn door een kramp of een bloedstolsel.

Angina pectoris (vaak omschreven als een benauwende pijn op de borst): deze pijn wordt veroorzaakt door een verminderde bloedtoevoer naar het hart. Vaak is er sprake van afzettingen op de binnenwand van de kransslagaders. Naarmate deze laag dikker wordt vernauwen de vaten, waardoor de bloedtoevoer naar het hart beperkt kan raken. Vooral bij lichamelijke inspanning of grotere belasting komt er onvoldoende verse (zuurstofrijke) bloed naar de hartspier en veroorzaakt het zuurstoftekort de pijn.

Aortadissectie, oftewel scheuring van de aorta. Dit is een levensbedreigende situatie. De oorzaak is een scheur in de wand van de aorta, de hoofdslagader die uit het hart vertrekt. De lagen van de vaatwand laten los en bloed stroomt ertussen, wat een scheurende pijn veroorzaakt. Als het niet tijdig wordt herkend kan ook de buitenste laag scheuren en raakt de patiënt intern uit het lichaam.

Pericarditis, oftewel hartzakontsteking. De zak rondom het hart (het pericard) veroorzaakt doorgaans scherpe pijn die verergert bij inademing of wanneer je gaat liggen.

Spijsverteringsoorzaken

Ook afwijkingen van het spijsverteringsstelsel kunnen mogelijke oorzaken zijn, zoals

Brandend maagzuur. Pijnlijke, brandende sensatie achter het borstbeen, die ontstaat wanneer maagsap via de maaguitgang in de slokdarm (oesofagus) terechtkomt.

Slikstoornissen. Een niet goed functionerende slokdarm maakt slikken moeilijk of zelfs pijnlijk.

Galklier- of alvleesklierproblemen. Galstenen, ontsteking van de galblaas of van de alvleesklier kunnen buikpijn veroorzaken die naar de borst kan uitstralen.

Spier- en botgerelateerd

Sommige pijnsoorten hangen samen met verwondingen, terwijl andere voortkomen uit de structuren van de borstkas zelf.

Costochondritis, oftewel ontsteking van het ribkraakbeen. De kraakbeenachtige delen van de borstkas, vooral die welke de ribben aan het borstbeen verbinden, raken pijnlijk ontstoken.

Spierpijn. Syndromen die gepaard gaan met chronische pijn, zoals fibromyalgie, kunnen aanhoudende, aan spieren gerelateerde pijn in de borst veroorzaken.

Beschadigde ribben. Bloeduitstorting of gebroken ribben door een val of ongeval kunnen ook pijn op de borst veroorzaken.

Aan de longen gerelateerde oorzaken

Verschillende longafwijkingen kunnen pijn op de borst veroorzaken.

Longembolie. Treedt op wanneer een bloedstolsel in de longslagader terechtkomt en zo de bloedstroom naar de longen belemmert.

Pleuritis. Ontsteking van het vlies dat de longen bedekt kan zeurende pijn in de borst veroorzaken die verergert bij inademing en hoesten.

Ingezakte long (pneumothorax). Plots optredende pijn. Bijvoorbeeld bij een gebroken rib die tijdens een ongeluk het longweefsel kan doorboren. Bij elke ademhaling kan er wat lucht tussen de long en de borstwand komen (lucht in de borstholte). Geleidelijk komt er meer lucht buiten en wordt de aangedane long langzaam samengedrukt. De ademhalingen worden korter.

Pulmonale hypertensie (PAH). Hoge druk in de slagaders die de longen van bloed voorzien kan ook gepaard gaan met pijn op de borst.

Andere oorzaken

Paniekaanval. Een toestand met hevige angst en doodsangst, die kan samengaan met steken in de borst, snelle hartslag, snelle ademhaling, hevig zweten, kortademigheid, misselijkheid en duizeligheid.

Gordelroos. Een aandoening door het waterpokkenvirus bij mensen die eerder waterpokken hebben gehad; gaat gepaard met scherpe pijn en blaasjes. Het beperkt zich altijd tot één lichaamshelft, steekt niet de middenlijn over en volgt één of enkele tussenribben. Na de primaire infectie kan het bij immuungecompromitteerde toestanden zelfs jaren later optreden.

Wanneer naar de dokter?

Als je plotseling optredende en onbekende oorzaak van pijn op de borst voelt, zoek dan onmiddellijk spoedeisende hulp.

Het stellen van de diagnose

Pijn op de borst is niet altijd een teken van een hartinfarct. Bij de behandeling op de eerste hulp proberen artsen dit echter altijd als eerste uit te sluiten. Een infarct is de levensbedreigendste aandoening en vereist onmiddellijke zorg. Daarna kunnen ze ook de longen en daarmee verband houdende levensbedreigende aandoeningen (bloedstolsel in de vaten of ingeklapte longen) controleren.

Onmiddellijke onderzoeken bij pijn op de borst

De volgende onderzoeken worden gewoonlijk uitgevoerd.

Elektrocardiogram (ECG). Met 10 elektroden op de huid (4 elektroden op de ledematen, 6 elektroden op de borst van het borstbeen tot de oksellijn) wordt de elektrische activiteit van het hart geregistreerd. De elektrische impulsen van beschadigd hartspierweefsel tonen de schade duidelijk aan. Daarom kan het ECG aantonen of je op dat moment of recent een hartinfarct hebt gehad.

Laboratorium (bloed)onderzoeken. De arts controleert hiermee verhoogde niveaus van bepaalde eiwitten en enzymen. Deze stoffen zijn in normale omstandigheden ook in de hartspier aanwezig, maar bij een infarct raken cellen beschadigd en komen deze eiwitten en enzymen in het bloed. Hun verhoogde concentratie kan worden aangetoond en wijst op schade aan de hartspier.

Borstfoto (röntgen). Met dit onderzoek kan de staat van de longen, de grootte en de vorm van het hart en de grotere bloedvaten worden beoordeeld. Bepaalde longproblemen, zoals pneumonie (longontsteking) en een ingezakte long, zijn op de opname direct zichtbaar.

Computertomografie (CT-scan). Dit is nodig als er verdenking bestaat op een longembolie (bloedstolsel in de long) of een aortascheuring.

Verdere aanvullende onderzoeken

Afhankelijk van de resultaten van de bovengenoemde "eerste lijn" onderzoeken kan het volgende nodig zijn

Echocardiografie (hart-echografie). Met echografie (geluidsgolven met een frequentie die het menselijk oor niet kan horen) worden opnames gemaakt van de beweging van het hart en van het bloed dat door de vaten stroomt. Het onderzoek kan via de borstwand worden uitgevoerd, maar het kan ook gebeuren dat een kleiner apparaat via de slokdarm wordt ingebracht om opnames vanuit andere gezichtspunten te maken.

Hart-CT / coronaironderzoek. Met een CT-onderzoek gericht op het hart kunnen direct afsluitingen van de kransslagaders worden gecontroleerd. Bij een coronairangiografie wordt contrastvloeistof in de coronaire vaten gebracht zodat vernauwingen en andere problemen in kaart worden gebracht.

Inspannings-ECG (stress-test). Hiermee onderzoekt men hoe je hart, de kransslagaders en je bloeddruk reageren op fysieke inspanning. Dit onderzoek wordt aanbevolen als de borstpijn van hartorigine is. De test kan op verschillende manieren worden uitgevoerd. Je wordt gevraagd te lopen of te rennen op een loopband of te fietsen op een fietsergometer terwijl je aangesloten bent op een ECG-apparaat; men registreert continu de elektrische activiteit van je hart en meet herhaaldelijk je bloeddruk.

Coronaire katheterisatie. Met dit onderzoek kunnen vernauwde of afgesloten kransslagaders worden geïdentificeerd. Via een slagader in de pols of in de lies wordt een lange, dunne katheter naar het hart geleid en wordt contrastvloeistof in de kransslagaders gespoten. Met röntgenbeelden volgt men hoe de contrastvloeistof de vaten vult. De vaten tekenen zich af op de beelden en vernauwingen of afsluitingen worden zichtbaar. Als het onderzoek bepaalde afwijkingen toont, is onmiddellijke behandeling mogelijk. Het vernauwde vat kan worden verwijd of de afsluiting kan direct worden opgeheven.