Oorzaken van hielpijn

Mogelijke oorzaken van hielpijn

Veel van de pijnklachten hebben een mechanische oorzaak, maar achterliggende oorzaken kunnen artritis, infecties, auto-immuun- en neurologische problemen, trauma, osteoporose en andere botziekten zijn. Hieronder noem ik ze in alfabetische volgorde.

Achillespeesontsteking

Een overbelastingsletsel van de Achillespees. De pees verbindt de kuitspieren aan de achterkant van het onderbeen met het hielbeen.

Het komt het vaakst voor bij bijvoorbeeld hardlopers die plotseling de intensiteit of duur van hun trainingen vergroten. Het is ook vaak bij middelbare leeftijd en bij zogenaamde weekend-sporters die in hun vrije tijd aan bijvoorbeeld tennis of basketbal doen.

De meeste gevallen van Achillespeesontsteking zijn met relatief eenvoudige thuismethoden onder medische supervisie te behandelen. Ter preventie van terugkerende klachten zijn meestal zelfzorgmaatregelen nodig. Ernstigere gevallen kunnen leiden tot peesscheuring, die mogelijk een operatie vereist.

Achillespeesruptuur

Een letsel aan de achterkant van het onderbeen. Het komt vooral voor bij recreatieve sporters, maar kan iedereen overkomen.

De Achillespees is een sterke vezelrijke 'touw' die de spieren aan de achterkant van je kuit verbindt met je hielbeen. Als je deze streng te ver rekt, kan hij geheel of gedeeltelijk scheuren. De ruptuur gaat vaak gepaard met een knappend geluid, gevolgd door scherpe pijn aan de achterkant van de enkel en het onderbeen, wat waarschijnlijk je normale loopvermogen aantast.

Voor herstel is vaak een operatie nodig, maar in andere gevallen is conservatieve behandeling ook effectief.

Bursitis (slijmbeursontsteking)

Een pijnlijke aandoening van kleine met vloeistof gevulde zakjes (bursa's) die botten, pezen en spieren nabij gewrichten kussent en wrijving tussen bewegende delen verminderen.

Bursitis is de ontsteking van deze bursa's.

Meestal treft het de schouder, elleboog en heup, maar het kan ook bij de knie, hiel en basis van de grote teen voorkomen. Het komt vaak voor bij gewrichten die herhaalde bewegingen uitvoeren.

Behandeling bestaat doorgaans uit rust voor het getroffen gewricht en bescherming tegen verdere beschadiging. In de meeste gevallen verdwijnt de pijn binnen enkele weken met de juiste behandeling, maar terugkerende opvlammingen komen vaak voor.

Bottumor

Osteomyelitis (botinfectie)

Infecties kunnen via de bloedbaan of uit nabijgelegen weefsels het bot bereiken. Ze kunnen ook rechtstreeks in het bot ontstaan als een verwonding het bot blootstelt aan bacteriën.

Rokers en mensen met chronische aandoeningen zoals diabetes of nierfalen lopen een hoger risico op het ontwikkelen van osteomyelitis. Bij diabetici kan osteomyelitis in de voet ontstaan als ze een voetzweer hebben (diabetische voet).

Waar het ooit als ongeneeslijk werd beschouwd, is osteomyelitis tegenwoordig goed behandelbaar. De meeste mensen hebben een operatie nodig om dood botweefsel te verwijderen, waarna meestal sterke intraveneuze antibiotica noodzakelijk zijn.

Haglund-deformatie

Moet worden onderscheiden van een hielspoor. Zowel de Haglund-deformatie als een hielspoor kunnen pijn aan de achterkant van de voet veroorzaken, maar op verschillende plekken. Een Haglund-hiel ontstaat bij de aanhechting van de Achillespees (de overgang tussen kuitspier en pees), terwijl een hielspoor zich vormt waar de Achillespees aan de achterzijde van het hielbeen hecht.

De Haglund-deformatie gaat gepaard met een botachtige bult aan de achterkant van de hiel, vaak zichtbaar. Het verschijnt boven het aanhechtingspunt van de Achillespees. Niet altijd is er verkalking aanwezig; deze kan ontstaan als de Haglund-deformatie chronische ontsteking veroorzaakt.

De Haglund-deformatie kan druk geven op de Achillespees, en de achterste hielpunt kan in de pees ingroeien, waar verkalkingen ontstaan. Mensen met een achterste hielspoor hebben vaak moeite comfortabel schoeisel te vinden.

Ziekte van Paget

Verstoort het normale botvernieuwingsproces waarbij nieuw botweefsel geleidelijk oud bot vervangt.

Na verloop van tijd kunnen de botten door deze aandoening bros en misvormd worden.

Meestal zijn het bekken, de schedel, de wervelkolom en de benen die worden aangetast. Het risico neemt toe met de leeftijd en als familieleden de aandoening ook hebben.

Om onbekende redenen is de ziekte de laatste jaren minder vaak geworden en, wanneer ze zich voordoet, minder ernstig.

Complicaties kunnen botbreuken, gehoorverlies en inklemming van zenuwen in de wervelkolom omvatten. Bisfosfonaten – medicijnen die gebruikt worden om door osteoporose verzwakte botten te versterken – vormen de belangrijkste behandeloptie. Bij complicaties kan een operatie nodig zijn.

Perifere neuropathie

Het gevolg van beschadiging van de zenuwen buiten de hersenen en het ruggenmerg (perifere zenuwen).

Veroorzaakt vaak zwakte, gevoelloosheid en pijn, meestal in handen en voeten. Het kan ook andere lichaamsfuncties beïnvloeden, zoals de spijsvertering, het plassen en de bloedcirculatie.

Het perifere zenuwstelsel stuurt informatie van de hersenen en het ruggenmerg (centraal zenuwstelsel) naar de rest van het lichaam en verzendt ook zintuiglijke informatie terug naar het centraal zenuwstelsel.

De aandoening kan ontstaan door traumatisch letsel, infecties, stofwisselingsproblemen, erfelijke oorzaken en blootstelling aan toxinen. Een van de meest voorkomende oorzaken is diabetes.

Pijn wordt meestal beschreven als stekend, brandend of tintelend. In veel gevallen verbeteren de klachten, vooral als de onderliggende aandoening behandelbaar is. Medicatie en TENS-behandeling kunnen de klachten van perifere neuropathie verminderen.

Reactieve artritis

Gewrichtspijn en zwelling veroorzaakt door een infectie elders in het lichaam – meestal in de darmen, geslachtsorganen of urinewegen.

Meestal treft het de knie en de enkel- en voetgewrichten. De ontsteking kan ook de ogen, de huid en de plasbuis aantasten.

Vroeger werd het soms het Reiter-syndroom genoemd, dat werd gekenmerkt door oog-, plasbuis- en gewrichtsontsteking.

Het is geen veelvoorkomende ziekte. Bij de meeste mensen treden de symptomen plotseling op en nemen daarna weer af, vaak binnen 12 maanden verdwijnen.

Retrokalkaneale bursitis - ontsteking van de hielslijmbeurs

Reumatoïde artritis

Een chronische ontstekingsziekte die niet alleen de gewrichten kan aantasten.

Bij sommige mensen kan de aandoening vele verschillende systemen van het lichaam beschadigen, waaronder de huid, ogen, longen, hart en bloedvaten. Het is een auto-immuunziekte waarbij het immuunsysteem de eigen lichaamsweefsels ten onrechte aanvalt.

In tegenstelling tot slijtage (osteoartritis) betreft reumatoïde artritis het gewrichtsslijmvlies en veroorzaakt pijnlijke zwelling die uiteindelijk botverlies en gewrichtsdeformatie kan geven. Als het slijmvlies (synovium) ontstoken raakt en verdikt, hoopt er zich vocht op en treden er erosies en afbraak van het gewricht op.

De bijbehorende ontsteking is wat ook andere delen van het lichaam kan beschadigen. Hoewel nieuwe medicijnen de behandelopties sterk hebben verbeterd, kan reumatoïde artritis in ernstige fasen nog steeds lichamelijke beperkingen veroorzaken.

Sarcoïdose

Een ziekte die wordt gekenmerkt door kleine clusters van ontstekingscellen (granulomen) in elk deel van het lichaam – meestal in de longen en lymfeklieren. Ook kunnen oog, huid, hart en andere organen betrokken zijn.

De oorzaak is onbekend, maar deskundigen denken dat het voortkomt uit een immuunreactie van het lichaam op een onbekende stof. Sommige studies suggereren dat infectieuze agentia, chemische stoffen, stof en mogelijk abnormale reacties op eigen eiwitten de granuloomvorming kunnen veroorzaken bij mensen die genetisch vatbaar zijn.

Het is niet te genezen, maar de meeste mensen herstellen zeer goed zonder behandeling of met slechts milde behandeling. In sommige gevallen verdwijnt sarcoïdose vanzelf, maar het kan jaren aanhouden en orgaanschade veroorzaken.

Hielspoor

Een botuitgroei op de aanhechtingsplaats van de kuitspieren aan het hielbeen (waar de Achillespees de achterzijde van het hielbeen bereikt).

Het ontstaat waar bot en pees tegen elkaar schuren. Daardoor begint het bot abnormaal te groeien en raken de omliggende weefsels ontstoken.

Een hielspoor kan zich op twee plaatsen vormen: bij de aanhechting van de Achillespees en aan de plantaire zijde van de hiel, waar de plantaire fascia begint.

Stressfracturen

Kleine scheurtjes in het bot door herhaalde belasting. Vaak het gevolg van overbelasting, bijvoorbeeld door veelvuldig springen of langdurig hardlopen.

Ze kunnen ook ontstaan bij normaal gebruik van het bot, maar dan is het bot vaak al verzwakt door een ziekte zoals osteoporose. Meestal komen ze voor in de draagbeenderen van onderbeen en voet.

Atleten en militaire rekruten die lange afstanden met zware uitrusting afleggen lopen het grootste risico, maar iedereen kan een stressfractuur oplopen.

Bijvoorbeeld bij aanvang van een nieuw trainingsprogramma kan een stressfractuur ontstaan als je te snel te veel van een oefening doet.

Plantaire fasciitis, oftewel ontsteking van de plantaire fascia

Een van de meest voorkomende oorzaken van hielpijn. Het betreft ontsteking van de dikke vezelige band (plantar fascia) die langs de onderkant van de voet loopt en het hielbeen met de tenen verbindt.

Het veroorzaakt meestal steekende pijn, vaak al bij de eerste stappen in de ochtend. Terwijl je opstaat en beweegt neemt de pijn meestal af, maar na langdurig staan of bij opstaan na zitten kan de pijn terugkeren.

Het komt vaker voor bij hardlopers. Het risico op plantaire fasciitis is ook groter bij mensen met overgewicht en bij mensen die onvoldoende ondersteunend schoeisel dragen (bijv. lopen op harde ondergrond op blote voeten, schoenen met dunne zolen, sandalen).

Tarsale tunnelsyndroom

Een syndroom gekenmerkt door pijn, gevoelloosheid en spierzwakte. De naam verwijst naar de kern van het probleem: in een gezond gebied loopt een zenuw door een 'tunnel' tussen pezen, spieren, bloedvaten en botten; als deze ruimte om welke reden dan ook vernauwt, raakt de zenuw ingeklemd en samengedrukt. Dergelijke tunnelvormige compressies kunnen op meerdere plaatsen in het lichaam optreden (bijv. het carpaletunnelsyndroom).

Bij tarsale of plantaire tunnelsyndroom ontstaat pijn van de grote teen tot aan de binnenenkel door compressie van de nervus tibialis, wat onder andere veroorzaakt kan worden door het dragen van strakke schoenen.

De hierboven genoemde aandoeningen gaan dus vaak gepaard met hielpijn. Een passende behandeling is echter alleen mogelijk na een nauwkeurige diagnose. Vraag daarom eerst om onderzoek.

Wanneer moet je een arts raadplegen?

Zo snel mogelijk een arts bezoeken als:

• Je plotseling pijn en zwelling rond je hiel voelt;
• Je je voet niet naar beneden kunt bewegen, niet op je tenen kunt staan of niet normaal kunt lopen;
• Je hielpijn gepaard gaat met koorts, gevoelloosheid of tintelingen;
• Je hevige hielpijn ervaart direct na een trauma.

Ga naar de polikliniek als:

• De hielpijn aanhoudt, zelfs wanneer je niet staat of niet op je voet steunt;
• Je hielpijn langer dan een paar weken blijft, zelfs nadat je rust, ijs en andere thuisbehandelingen hebt geprobeerd — ga in dat geval naar de arts.

Zelfzorg bij hielpijn

Hielpijn verdwijnt vaak met thuisbehandeling. Als je aandoening niet ernstig is, probeer dan het volgende:

• Rust: vermijd waar mogelijk activiteiten die je hiel belasten, zoals hardlopen, langdurig staan of lopen op harde ondergronden.
• IJs: leg drie keer per dag 15–20 minuten een ijspak of een zak diepvrieserwten op je hiel.
• Nieuwe schoenen: zorg dat je schoenen goed passen en voldoende steun bieden. Kies bij het sporten schoenen die geschikt zijn voor de sport en vervang ze wanneer ze versleten zijn.
• Inlegzolen: kant-en-klare hielkussentjes of wedges uit de drogist bieden vaak verlichting. Maatwerk-orthesen zijn meestal niet nodig bij hielklachten.

Voor hielpijn kun je thuis ook fysiotherapeutische methoden inzetten nadat je onderzocht bent. De verschillende methoden zijn voor verschillende aandoeningen geschikt, kies dus een therapie die bij de diagnose past. Bij hielpijn komen vooral therapeutische ultrasond, microstroom, softlaserapparaat en PEMF-behandelingen in aanmerking. Vraag advies aan je behandelend arts.