Multiple sclerose en spierstimulatie

Wat is multiple sclerose?

Multiple sclerose – kortweg MS – is een chronische ontstekingsziekte van het centraal zenuwstelsel. Onder het centraal zenuwstelsel verstaan we hier de hersenen en het ruggenmerg, dus de gebieden die de werking van je lichaam aansturen, van beweging en gevoel tot denken.

De uitlopers van zenuwcellen – de zogenaamde axonen – worden omgeven door een beschermend omhulsel, het myelineschede. Dit omhulsel werkt vergelijkbaar met de isolatie van elektrische kabels: het maakt het mogelijk dat zenuwimpulsen snel en soepel over zenuwbanen lopen. Als die isolatie beschadigd raakt, verspreidt de stroom zich en bereikt het signaal niet goed zijn doel.

Bij multiple sclerose gebeurt precies dat. Je immuunsysteem – dat normaal gesproken tegen ziekteverwekkers beschermt – raakt verstoord en begint het myeline aan te vallen. Deze toestand noemen we een auto-immuunziekte, omdat het lichaam zichzelf aanvalt. Door de beschadiging van het myeline lopen zenuwsignalen trager of bereiken ze hun doel helemaal niet, wat de karakteristieke klachten van de ziekte veroorzaakt.

De precieze oorzaak van MS is nog niet volledig opgehelderd, maar onderzoekers hebben meerdere factoren geïdentificeerd die een rol kunnen spelen.

De meest voorkomende symptomen van MS

Multiple sclerose wordt niet voor niets wel de ziekte met duizend gezichten genoemd. De klachten kunnen enorm variëren en zijn persoonsgebonden. De meest voorkomende zijn:

• Spierzwakte en spierstijfheid (spasticiteit): De spieren worden gespannen en stijf, wat bewegen bemoeilijkt.
• Vermoeidheid: Pathologische, onverklaarbare moeheid die niet in verhouding staat tot de activiteit.
• Evenwichts- en coördinatieproblemen: Het lopen wordt onzeker, duizeligheid komt vaak voor.
• Gevoelloosheid en tintelingen: Sensorische stoornissen in de ledematen of romp.
• Visuele stoornissen: Wazig of dubbel zien door ontsteking van de oogzenuw.
• Incontinentie: Moeite met het vasthouden van urine of ontlasting.
• Pijn: Spier- en zenuwpijn.

Waarom is regelmatige lichaamsbeweging bij MS levensbelangrijk?

MS is momenteel nog ongeneeslijk, maar de klachten zijn behandelbaar en de achteruitgang kan worden vertraagd. Naast medicatie is regelmatige beweging een van je belangrijkste middelen. Dit is niet zomaar een aanbeveling – het is essentieel!

Waarom? Omdat spieren zonder gebruik snel achteruitgaan. MS bemoeilijkt bewegen en als je daarnaast een zittende levensstijl ontwikkelt, ontstaat een vicieuze cirkel: je beweegt minder, je spieren verzwakken, daardoor wordt bewegen nog moeilijker, enzovoort. Regelmatige lichaamsbeweging doorbreekt die cirkel.

Voordelen van lichaamsbeweging bij MS

• Behoud van spierkracht: Actieve spieren verliezen hun kracht minder snel.
• Vermindering van spasticiteit: Regelmatige beweging helpt stijve spieren te ontspannen.
• Verbetering van evenwicht: Gericht oefenen ontwikkelt het evenwichtsgevoel.
• Verbetering van stemming: Beweging stimuleert de aanmaak van endorfines, wat het risico op depressie verlaagt.
• Vermindering van vermoeidheid: Paradoxaal genoeg vermindert regelmatig trainen pathologische vermoeidheid.

Nuttige hulpmiddelen voor thuistraining

Voor mensen met MS is het belangrijk dat de training zacht maar effectief is. De volgende hulpmiddelen zijn uitstekend geschikt:

• Elastische weerstandsbanden en lussen: Deze weerstandsbanden bieden variabele weerstand en helpen om spierkracht op te bouwen zonder zware gewichten te tillen. Je kunt ze zittend of liggend gebruiken en gemakkelijk de weerstand aanpassen aan je huidige conditie.
• Thuis ergometers: Een hometrainer of crosstrainer is ideaal om het uithoudingsvermogen te onderhouden. Deze apparaten zijn veilig omdat je zittend of met steun kunt trainen, waardoor het valrisico kleiner is. De belasting kun je zelf regelen.

De grenzen van vrijwillige beweging

Hoe belangrijk beweging ook is, MS legt juist grenzen op aan die beweging. Het kernprobleem is dat zenuwbanen vanaf de hersenen beschadigd zijn, waardoor vrijwillige bewegingsopdrachten niet goed bij de spieren aankomen.

Wat betekent dat in de praktijk? Het kan zijn dat je je been wilt bewegen, maar de spier reageert niet adequaat op het commando. Of als de spier wel reageert, raakt hij sneller uitgeput dan bij een gezond persoon. Spasticiteit – de pathologische stijfheid van spieren – bemoeilijkt bovendien de volledige bewegingsuitslag.

Dat betekent dat vrijwillige beweging, hoe belangrijk ook, op zichzelf niet altijd voldoende is. Dan komt aanvullende therapie in beeld, waarvan elektrische spierstimulatie een van de meest effectieve is.

Spierstimulatie: wanneer de spieren direct impulsen ontvangen

Elektrische spierstimulatie – EMS/NMES of Kotz-stimulatie – is een behandelmethode die rechtstreeks op de spieren inwerkt en de beschadigde zenuwbanen omzeilt.

Hoe werkt dit? Normaal stuurt je hersenen elektrische signalen via het ruggenmerg en de zenuwen naar je spieren, waardoor die samentrekken. Bij MS is die route beschadigd. Een spierstimulator brengt via op de huid geplaatste elektroden elektrische impulsen direct bij de motorische eindplaatjes van de spier, zodat die spieren ook kunnen functioneren wanneer de "bovenste" banen vanuit de hersenen beschadigd zijn.

Belangrijk om te begrijpen: de spier weet niet waar het signaal vandaan komt. Of het signaal nu uit je hersenen komt of van een stimulerend apparaat, de spier trekt op precies dezelfde manier samen. Dezelfde stofwisselingsprocessen vinden plaats, de spier ontwikkelt zich en wordt sterker, en raakt op dezelfde manier vermoeid. Als de contractie gelijk is, is het effect ook gelijk!

Hoe helpt spierstimulatie bij de behandeling van MS-klachten?

Vermindering van spasticiteit (spierstijfheid)

Bij MS worden spieren vaak stijf en gespannen, wat bewegen belemmert en pijn kan veroorzaken. Traditioneel probeert men deze stijfheid met krachtige handmatige mobilisaties te verminderen, wat onaangenaam kan zijn en weefsels kan traumatiseren. Elektrische stimulatie is aanzienlijk minder belastend. Stimulatie verhoogt de doorbloeding, ontspant de spier en de omliggende weefsels, en vermindert de overmatige activiteit van de motorische zenuw. Daardoor nemen onvrijwillige spierkrampen in frequentie af en vermindert de bewegingsbeperking.

Behoud van spierkracht en spiermassa

Het bestaan van spieren hangt af van contractie. Als een spier lange tijd niet samentrekt, treedt atrofie op. Door spierstimulatie werken je spieren regelmatig, zelfs als je ze vrijwillig niet meer goed kunt aansturen. Dit helpt om spiermassa en kracht te behouden.

Verbetering van bewegingsuitslag

Door spastische spieren kun je vaak niet de volledige bewegingsuitslag van je gewrichten benutten – bijvoorbeeld je elleboog of knie kan niet volledig strekken. Met spierstimulatie kun je spieren ontspannen, waardoor je bewegingsuitslag kan toenemen.

Behandeling van incontinentie

Incontinentie kan een bijkomend verschijnsel van MS zijn: problemen met het vasthouden van urine of ontlasting. Dit komt door verzwakking van de sluitspieren van de bekkenbodem en de verstoring van hun motorische zenuwen. Functionele spierstimulatie helpt veel MS-patiënten: 75–85% rapporteert verbetering van blaas- en darmfunctie na behandeling.

Ondersteuning van ademhalingsspieren

Bij MS-patiënten die in een rolstoel terechtkomen neemt de activiteit van arm- en borstspieren af, wat kan leiden tot ademhalingsproblemen en een verhoogd risico op luchtweginfecties. Functionele stimulatie helpt de buik- en rompspieren te behouden, wat de hoestkracht en ademhaling verbetert.

Voorkomen van decubitus

Door beperkte mobiliteit neemt het risico op doorligwonden (decubitus) toe. Door spiermassa en spiertonus te behouden, wordt de druk gelijkmatiger over de huid verdeeld, wat dit risico vermindert.

Wat kun je verwachten van spierstimulatie – en wat niet?

Het is belangrijk realistisch te zijn over wat spierstimulatie kan bereiken! Elektrische spierstimulatie geneest multiple sclerose niet. Het herstelt beschadigde zenuwbanen niet en pakt de fundamentele oorzaak van de ziekte niet weg.

Wat het wel kan bereiken: het helpt om je bewegingsvermogen langer te behouden. Dat maakt een enorm verschil voor je kwaliteit van leven!

In de vroege fase van multiple sclerose kan stimulatie tijdelijk zelfs verbetering opleveren. Spieren kunnen sterker worden, spasticiteit kan afnemen en de bewegingsmogelijkheden kunnen verbeteren.

Naarmate de ziekte vordert helpt het steeds meer bij het vertragen van de symptomen. Ook dat is een waardevol resultaat! Als je dankzij spierstimulatie jaren langer kunt lopen of later pas in een rolstoel terechtkomt, is dat een enorme winst voor je levenskwaliteit.

Technische aandachtspunten

Let op! Multiple sclerose valt het centraal zenuwstelsel aan; het type verlamming dat daarbij hoort is centrale verlamming. Pas daarom geen zogenoemde gedenerveerde stroom (in het Hongaars: szelektív ingeráram) toe op deze aandoening! De gedenerveerde stroombehandeling verhoogt juist de spierstijfheid en spasticiteit, wat voor de patiënt een duidelijke verslechtering kan betekenen.

Voor de behandeling van MS is EMS/NMES (spierstimulatie) geschikt, en de juiste golfvorm is een bifasische vierkante golf.

Samenvatting: de gecombineerde kracht van beweging en spierstimulatie

Multiple sclerose is een grote uitdaging, maar het betekent niet dat je de strijd om je bewegingsvermogen moet opgeven. Regelmatige lichaamsbeweging – met elastische banden, weerstandsbanden of een ergometer – is essentieel om spierkracht en kwaliteit van leven te behouden.

Wanneer vrijwillige beweging grenzen bereikt, biedt elektrische spierstimulatie een effectieve aanvullende therapie. Het brengt impulsen rechtstreeks naar de spiervezels en omzeilt beschadigde zenuwbanen. Het geneest de ziekte niet, maar helpt spierfunctie te behouden, vermindert spasticiteit en houdt het bewegingsvermogen langer intact.

Als je met MS leeft, bespreek dan met je arts en therapeut de mogelijkheden van spierstimulatie. Met het juiste apparaat en regelmatig gebruik kun je veel doen om je zelfstandigheid en kwaliteit van leven zo lang mogelijk te behouden.