Mammografie – wat u moet weten

Door regelmatig deel te nemen aan screeningsonderzoeken zou het hoge aantal gevallen van borstkanker, dat een van de belangrijkste kankeraandoeningen is bij vrouwen tussen 45 en 65 jaar, voorkomen kunnen worden. Daarnaast speelt zelfonderzoek ook een belangrijke rol bij het verminderen van het aantal sterfgevallen door borstkanker. Beeldvormende onderzoeken, zoals borst-echografie en mammografisch onderzoek, kunnen bijdragen aan een vroege diagnose.

Een "interessant" feit is dat borstkanker vooral veel voorkomt in de westerse wereld: in Europa en de Verenigde Staten komt het veel vaker voor dan in ontwikkelingslanden en oosterse landen.

Mammografie – methode voor onderzoek van de borst

Bij mammografie worden röntgenopnamen van de borsten gemaakt. Die kunnen worden gebruikt voor borstkankerscreening of voor diagnostische doeleinden, bijvoorbeeld om bepaalde klachten of afwijkingen die met andere beeldvormende technieken zijn gezien verder te onderzoeken.

Tijdens de opname wordt de borst tussen twee harde oppervlakken geklemd zodat het borstweefsel zich spreidt. Vervolgens worden met röntgenopname zwart-wit afbeeldingen gemaakt die op een computerscherm worden weergegeven en waarop gezocht wordt naar aanwijzingen voor kwaadaardige veranderingen. De opnamen worden gemaakt met een speciaal voor mammografie ontworpen röntgenapparaat. Voor een goede beeldkwaliteit en om de stralingsbelasting te verminderen worden de borsten één voor één samengedrukt met speciale plastic platen en worden van beide borsten twee-opnames in verschillende richtingen gemaakt. Het klassieke mammografisch onderzoek is in principe niet pijnlijk, maar het samenpersen van de borsten kan oncomfortabel aanvoelen. Een technicus helpt met het positioneren van uw hoofd, armen en romp zodat de borst door het apparaat volledig gescand kan worden.

Mammografie speelt een sleutelrol in borstkankerscreening, omdat het afwijkingen kan aantonen voordat deze klachten veroorzaken. Het is bewezen dat het sterftecijfer door borstkanker hierdoor afneemt.

Bij de traditionele opname ontstaat dus een tweedimensionaal beeld van de borst. Een nieuwere variant, de 3D-mammografie, maakt driedimensionale beelden van de borst. Sommige zorginstellingen bieden naast de klassieke 2D-mammografie ook 3D-mammografie aan voor borstkankerscreening.

Wanneer gebruiken we het?

Het mammografisch onderzoek wordt voorafgegaan door het zorgvuldig opnemen van de individuele en familiale medische voorgeschiedenis en het inschatten van mogelijke risicofactoren, gevolgd door lichamelijk onderzoek. Daarna worden van beide borsten twee-opnames in twee richtingen gemaakt; dit duurt ongeveer 5 minuten.

De röntgenmachine gebruikt laagenergetische ioniserende straling, waardoor de stralingsbelasting minimaal is.

Screeningmammografie

Screening betekent dat het onderzoek plaatsvindt terwijl u geen klachten heeft en symptoomvrij bent. Het doel is borstkanker zo vroeg mogelijk te ontdekken. Als een kwaadaardige afwijking in een vroeg stadium wordt opgespoord, is de behandeling eenvoudiger, minder ingrijpend en succesvoller.

Borstkanker kan al op jongere leeftijd voorkomen; het aantal gevallen neemt toe bij personen ouder dan 35 jaar. Met het toenemen van de leeftijd stijgt dit aantal verder: het voorkomen van borstkanker verdubbelt boven de 45 jaar en verviervoudigt boven de 65 jaar. De kans op borstkanker hangt van veel factoren af (borststructuur, familiale aanleg, hormonale toestand), maar over het algemeen wordt aanbevolen om jaarlijkse borstscreens vanaf 40 jaar te starten. Als er in de familie al gevallen van borsttumoren zijn voorgekomen, kan het verstandig zijn om borstonderzoeken (mammografie, echografie) al op 35-jarige leeftijd te laten beginnen.

Diagnostische mammografie

Verdachte borstafwijkingen kunnen veel vormen aannemen. Bijvoorbeeld een knobbeltje in de borst, borstpijn, afwijkingen aan de huid, vergroting van de tepel of tepelvocht. In dergelijke gevallen wordt mammografie gebruikt voor vervolgonderzoek.

Risico's

De risico's en beperkingen van mammografie zijn de volgende:

• Mammografie brengt een lage dosis radioactieve straling met zich mee. De voordelen van regelmatige mammografie wegen doorgaans op tegen de risico's van deze hoeveelheid straling.
• Als op de mammogram een "verdachte" afwijking wordt gezien, betekent dat op zichzelf nog geen definitieve diagnose; er zijn aanvullende onderzoeken nodig. Die kunnen bestaan uit verdere beeldvorming, zoals echografie, en een biopsie (het chirurgisch nemen van een weefselmonster uit de verdachte borst). De histologische analyse van dat monster bepaalt de verdere behandeling.
  In de meeste gevallen is een afwijking die op de mammografie wordt gezien niet kwaadaardig. Aanvullend onderzoek is noodzakelijk om dit met zekerheid vast te stellen.

Screeningmammografie kan niet alle vormen van kanker detecteren: het kan gebeuren dat iets dat bij lichamelijk onderzoek als kanker wordt herkend op de mammografie niet zichtbaar is. Als een tumor te klein is of zich op een moeilijk zichtbare plaats bevindt, bijvoorbeeld in de oksel, kunnen we niet volledig zeker zijn van de diagnose.

Hoewel mammografie vroege opsporing mogelijk maakt, is niet elk type kanker te genezen. Sommige borsttumoren zijn agressief, groeien snel en verspreiden zich snel naar andere delen van het lichaam.

Wanneer wordt mammografie niet aangeraden?

• Tijdens de zwangerschap — in dat geval wordt primair borst-echografie aanbevolen.
• Als u binnen 1 jaar al een mammografisch onderzoek heeft gehad — in dat geval wordt primair borst-echografie aanbevolen.

Hoe bereidt u zich voor?

• Het onderzoek wordt bij voorkeur uitgevoerd in de eerste twee weken na de menstruatie, omdat de borsten dan minder gevoelig zijn.
• Als u eerdere onderzoeken hebt gehad, neem dan de eerdere opnamen mee. De radioloog kan de huidige beelden vergelijken met eerdere opnamen.
• Gebruik geen deodorant voor het onderzoek. Deodorants, antitranspirantia, poeders, crèmes of parfums kunnen metaaldeeltjes bevatten die de opname kunnen verstoren.
• Bij borstimplantaten is 3D-mammografie veel effectiever dan de klassieke mammografie.
• Het onderzoek kan ook worden uitgevoerd bij lacterende moeders, maar borstvoeding kan pas 24 uur na het onderzoek worden voortgezet.

Wat zal er gebeuren?

Tijdens het onderzoek

U moet sieraden en een ketting verwijderen. U trekt kleding uit van de taille omhoog, inclusief de beha.

Het onderzoek gebeurt staand. U gaat voor het röntgenapparaat staan. Uw hoofd, armen en romp worden zo gepositioneerd dat de borst door het apparaat volledig kan worden gescand.

Voor een goede beeldkwaliteit en ter vermindering van de stralingsbelasting worden de borsten samengedrukt met speciale plastic platen en worden van beide borsten twee-opnames gemaakt.

De druk wordt een paar seconden toegepast. Dit is niet schadelijk, maar kan enig ongemak veroorzaken.

Tijdens de korte röntgenopname moet u stil blijven staan en uw adem inhouden om bewegingsonscherpte te voorkomen.

Na het onderzoek

Nadat van beide borsten opnamen zijn gemaakt, wordt de kwaliteit van de afbeeldingen gecontroleerd. Als de opnamen om technische redenen ongeschikt zijn, kan het nodig zijn een deel van het onderzoek te herhalen. De hele procedure duurt meestal minder dan 30 minuten. Daarna kunt u zich aankleden en uw gebruikelijke dagelijkse bezigheden hervatten.

Een radioloog beoordeelt de gemaakte opnamen. Op basis van de uitslag kan aanvullend beeldvormend onderzoek nodig zijn — MRI of echografie — om een nauwkeurige diagnose te stellen.

Resultaten

Bij mammografie, zoals eerder vermeld, worden zwart-wit beelden van het borstweefsel gemaakt. Dit zijn digitale beelden die op een computerscherm verschijnen en door de radioloog worden geanalyseerd.

De radioloog zoekt naar aanwijzingen voor kwaadaardige afwijkingen en andere toestanden die verdere onderzoeken, opvolging of behandeling vereisen.

Informeer hoe en wanneer de resultaten met u gedeeld worden, maar doorgaans zijn ze binnen enkele dagen na de opname beschikbaar.