Magnetotherapie in de praktijk

De belangrijkste parameters van magnetotherapie

Het magnetische veld heeft specifieke eigenschappen die worden bepaald door vier parameters: veldsterkte (Gauss), frequentie (Hz), tijd (uren en minuten) en duty cycle (DC).

De veldintensiteit wordt nog steeds in Gauss aangegeven, hoewel het SI-systeem de Tesla gebruikt. De magnetische intensiteit is een belangrijke parameter voor de effectiviteit van de behandeling.

Ter vergelijking: het magnetische veld van de aarde heeft een omvang van 0,3-0,7 Gauss (30-70 µTesla). Het andere uiterste is een intensiteit van boven de 1000 mTesla (10.000 Gauss), wat al blijvende genetische beschadigingen kan veroorzaken.

Bij thuisbehandelingen met magnetotherapie worden intensiteiten lager dan 10 mTesla (100 Gauss) toegepast voor biostimulatie en regeneratiebevorderende behandelingen, terwijl intensiteiten tussen 10-100 mTesla (100-1000 Gauss) voor genezende behandelingen worden gebruikt.

Medische apparaten voor magnetotherapie gebruiken doorgaans behandelingen met lage frequenties (tussen 1-200 Hz). De lagere frequenties in dit bereik zijn voornamelijk bestemd voor de behandeling van afwijkingen van botten en gewrichten, terwijl de hogere frequenties meer gericht zijn op de behandeling van zachte weefsels (pezen, banden, spieren, vaten, zenuwen).

De duur van individuele behandelingen hangt af van de afwijking. Botvormingsstoornissen, zoals vertraagde botgenezing, pseudo-artrose of botnecrose, vereisen doorgaans behandelingen van 6-8 uur per dag (gedurende 1-2 maanden). Bij lage rugpijn, peesontstekingen en soortgelijke klachten volstaat doorgaans een kortere behandeltijd: dagelijks 30 minuten, gedurende 20-30 dagen.

Het elektromagnetische veld kan continu of pulserend zijn. De duty cycle (DC) bepaalt of er pulsering is. Als de duty cycle 100% is, is het magnetische veld continu. Bij waarden onder 100% is er sprake van pulserende emissie. In de Magnum-apparaten is de duty cycle bijvoorbeeld ingesteld op 50%. Dit betekent dat magnetisme en pauze even lang duren: afwisselend aan en uit. Continu magnetisme heeft een intensiever effect op organen, maar dat betekent niet noodzakelijkerwijs dat het beter is!

Pulsering levert vaak betere resultaten op! Denk aan het voorbeeld van een spijker in een plank slaan. Als je de hamer tegen de kop van de spijker legt en continu ‘duwt’, gaat de spijker de plank niet in. Als je echter slaat... Dit voorbeeld is, ook al is het niet volledig precies, een goede illustratie van het verschil van impulsen in fasen.

Wanneer moet je de ingestelde programma's aanpassen?

De parameters van de programma's in de Magnum magnetotherapie-apparaten zijn ingesteld op basis van medische richtlijnen. Over het algemeen hoef je ze — tenzij je behandelend arts iets anders adviseert — niet te wijzigen.

Je moet de veldintensiteit aanpassen als het te behandelen gebied bedekt is met een dikke verbandlaag, gips of andere fixatie. Hoewel het magnetische veld hier ook doorheen dringt, is verhoging van de veldintensiteit vaak nodig. Ook de frequentie en duty cycle van de programma's zijn bepaald op basis van medisch onderzoek, dus die hoef je niet te veranderen.

Bij ernstige botafwijkingen (pseudo-artrose, osteoporose, fractuur) is de standaard behandelingsduur van de programma's ingesteld op het minimaal noodzakelijke niveau. In die gevallen is langere behandeling beter; als het mogelijk is, stel dan meerdere uren per dag in.

Over het algemeen geldt: pas de vooraf ingestelde waarden van het apparaat thuis alleen aan als je arts dit specifiek aanbeveelt.

Het pulserende magnetische veld wordt opgewekt door elektrische stroom die door een spoel loopt. De magneetspoel is een metalen kern omwikkeld met windingen. De stroomrichting bepaalt de polariteit, zodat elke spoel een noord- en een zuidpool heeft. De "S" geeft de zuidpool (South) van de magneetspoel aan en de "N" de noordpool (North). Het veld ontstaat dus zowel onder als boven de spoel.

De polen zijn van belang bij het plaatsen van de behandelaccessoires.

Naast elkaar geplaatste magneetspoelen

Wanneer je een magneetspoel met een van zijn polen tegen het huidoppervlak plaatst, dringt het magnetische veld het lichaam binnen en werkt het zowel onder de spoel als in de directe omgeving. Als het te behandelen gebied groot is (bijv. de wervelkolom van nek tot onderrug), zijn meerdere magneetspoelen nodig. Als je maar één spoel hebt, zijn meerdere behandelingen nodig: eerst in de nek, dan tussen de schouderbladen, op de rug en tenslotte op de onderrug. Dat kost uiteraard 4x zoveel tijd.

Als je meerdere magneetspoelen hebt, kun je een groter gebied tegelijkertijd behandelen. Plaats in dat geval alle spoelen met dezelfde pool naar de huid gericht. Zo vormen ze een uniform magnetisch veld.

Magnetische spoelen tegenover elkaar geplaatst

In veel gevallen betreft het te behandelen gebied een klein oppervlak, bijvoorbeeld bij een pols- of scheenbeenbreuk. Dan moeten de magneetspoelen aan weerszijden van het letsel worden geplaatst. Hierdoor verbinden de magnetische velden zich aan beide zijden en ontstaat er een groter en dieper indringend veld.

Een doorlopend magnetisch veld kan alleen bereikt worden als de spoelen correct geplaatst zijn! Gelijke polariteit is noodzakelijk, zoals op de afbeelding te zien is. De twee spoelen moeten zo parallel mogelijk en tegenover elkaar geplaatst worden, anders verbinden de twee velden zich niet (en blijft het effect enigszins kleiner).

Wanneer je een magnetisch behandelaccessoire in je hand hebt, controleer dan eerst de polariteit. Daarvan hangt af op welk lichaamsdeel en hoe je het moet plaatsen en waarvoor het geschikt is.

Magnetische behandelingen kunnen liggend worden uitgevoerd, maar de spoelen kunnen ook met klittenband worden vastgezet. Zo kan de behandeling zelfs tijdens kantoorwerkzaamheden plaatsvinden.

Behandeltijd

Net als bij alle fysiotherapeutische methoden is magnetotherapie geen "direct werkende" behandeling. Biostimulatie betekent: het stimuleren van biologische en fysiologische processen. Bijvoorbeeld, de genezing van een botbreuk is een proces dat maanden duurt; een gesneden wond kan in enkele dagen sluiten, maar het litteken bereikt zijn definitieve stevigheid pas na 90-100 dagen. Regelmatig en langdurig (weken) uitgevoerde biostimulerende behandelingen ondersteunen deze processen en versnellen ze enigszins, maar ze verkorten ze niet tot enkele dagen! De toepassing van magnetotherapie richt zich op botten, gewrichten en banden, die bijzonder langzaam genezen; daarom zijn geduld en volharding vereist bij magnetotherapie. Ik noem een aantal aandoeningen en de bijbehorende algemene behandelprincipes, frequentie en behandeltijd. Vraag je behandelend arts om een persoonlijk behandelprotocol. Als je dat niet krijgt, volg dan de algemene aanbevelingen. De behandelingen vind je terug in de programma's van de Magnum magnetotherapie-apparaten, maar niet in elk model. Controleer bij aankoop of het apparaat in de programmalijst de betreffende indicatie ondersteunt.

ALGEMENE WEEFSELREGENERATIE

Deze behandeling wordt gebruikt bij wijdverspreide afwijkingen zoals neuropathie. De oorzaak van deze aandoening is meestal het verlies van zenuwen en receptoren en onvoldoende regeneratie. Het kan ook worden gebruikt ter ondersteuning van het immuunsysteem, als preventieve maatregel. Bijvoorbeeld, door twee tot drie weken voor het griepseizoen of het allergieseizoen te beginnen, kan het bijdragen aan het versterken van het immuunsysteem.

Algemeen protocol: dagelijks 6-8 uur, gedurende 12 weken

FRACTUREN

Programma's voor de behandeling van breuken kunnen vanaf de eerste dag na het letsel worden gebruikt. De behandeling kan ook door gips of kunststof fixatie heen worden uitgevoerd. In dat geval adviseren wij een verhoging van het vermogen met 50-60%, omdat de dikte van het gips de afstand tussen de magneetspoelen en het bot vergroot. Het is belangrijk de magneetspoelen tegenover elkaar te plaatsen! De spoelen moeten ter hoogte van de breuk worden gelegd. Als je meerdere applicatoren hebt, kun je beide gebruiken om een intensiever magnetisch veld te creëren. Dit is vooral nuttig bij gebieden met een grote diameter, zoals boven het dijbeen of scheenbeen.

Algemeen protocol: dagelijks 8 uur, gedurende 30 dagen

BOTNECROSE

Wordt toegepast na diagnose met röntgen of MRI, of bij onvoldoende bloedtoevoer. Deze toestand kan optreden na een verwonding, maar ook door langdurig gebruik van corticosteroïden of overmatig alcoholgebruik.

Algemeen protocol: dagelijks 8 uur, gedurende 5 maanden

BOTEDEEM

Deze behandeling wordt gebruikt bij een klap op het bot of bij beschadiging van het periosteum. Door het letsel ontstaat er abnormale vochtophoping rondom het bot. De voornaamste oorzaak van deze toestand is een sterke en stompe klap. De op één na meest voorkomende oorzaak van botaandoeningen is gewrichtskraakbeenverslijting.

Algemeen protocol: dagelijks 8 uur, gedurende 30 dagen

VERTRAAGDE FRACTUURCONSOLIDATIE

Wordt gebruikt wanneer een breuk niet goed geneest. Dit kan voorkomen bij mensen met osteoporose of vaat-/stofwisselingsafwijkingen. Minder vaak kan onjuiste fixatie de oorzaak zijn - als de botfragmenten kunnen bewegen. Plaats de magneetspoelen bij voorkeur tegenover elkaar. De dagelijkse behandeltijd kan variëren van enkele uren tot 10-12 uur.

Algemeen protocol: dagelijks 3-8 uur, gedurende 30 dagen

PSEUDO-ARTROSE

Aanbevolen wanneer de botgenezing langer dan negen maanden duurt. Vaak heeft de patiënt een operatie ondergaan en/of is er gebruikgemaakt van fixatie- of synthese-instrumenten (platen, schroeven of externe fixatoren). Deze kunnen het correct positioneren en vastzetten van magneetspoelen bemoeilijken. Daarom is consultatie met de behandelend arts onontbeerlijk, omdat specifieke aanwijzingen nodig kunnen zijn, afgestemd op de situatie.

Algemeen protocol: dagelijks 8 uur, gedurende 5 maanden

OSTEOPOROSE

Bij progressieve verzwakking van de botstructuur kan magnetotherapie nodig zijn. Botweefsel is essentieel voor de ondersteuning van het lichaam. De structuur van botten ondergaat gedurende ons hele leven voortdurende verandering. Bij osteoporose is het mechanisme van botopbouw verstoord, wat leidt tot geleidelijke structurele verzwakking. Het pulserende elektromagnetische veld activeert botopbouwfuncties en verbetert de balans tussen osteoblasten (cellen verantwoordelijk voor botvorming) en osteoclasten (cellen verantwoordelijk voor botafbraak). Voor behandeling van grotere gebieden kunnen de MAT 100 of TotalBody-matrassen nuttig zijn (deze zijn afzonderlijk als accessoire verkrijgbaar).

Algemeen protocol: dagelijks 8-10 uur, gedurende 12 weken

GEWRICHTSAFSLIJTING, KRAAKBEENSLETSEL, GEWRICHTSONTSTEKING, GEWRICHTSPijn, RUGpijn

Algemeen protocol: dagelijks 30 minuten, gedurende 6 weken

GEWRICHTSPijn

Algemeen protocol: dagelijks 15-40 minuten, gedurende 3 weken

RUGpijn

Algemeen protocol: dagelijks 20-45 minuten, gedurende 3 weken

ALGODYSTROFIE/SUDECK-SYNDROOM

Bij algodystrofie kan magnetotherapie ook worden toegepast na immobilisatie van het ledemaat met gips. Het wordt vooral gebruikt bij microtrauma's aan de voet, bovenzijde van de voet, pols en hand. In de eerste fase van het aangedane ledemaat treden oedeem, roodheid, warmte en hevige pijn op, vooral bij belasting.

Algemeen protocol: dagelijks 4-6 uur, gedurende 4-8 weken

HEUP- EN KNIEPROTHESEN

Magnetotherapie ondersteunt de regeneratie na implantatie van prothesen. Het versterkt de integratie van de prothese en de vorming van sterk botweefsel eromheen. De medische literatuur adviseert dagelijks minstens 3-4 uur behandeling, maar de behandelend arts kan een afwijkende behandelingsduur aanbevelen.

Algemeen protocol: dagelijks 3-4 uur, gedurende 60 dagen

BEHANDELING NA KNIEOPERATIE

Wordt gebruikt na reconstructie van de voorste kruisband (ACL) of na schoonmaken van het kraakbeen. De pulserende magnetische behandeling kan vanaf de eerste dagen na de operatie worden gestart; zij vermindert pijn, oedeem en ontsteking en versnelt het herstel.

Algemeen protocol: dagelijks 4-6 uur, gedurende 60 dagen

CARPAAL TUNNEL SYNDROOM

Magnetotherapie kan worden toegepast vanaf het moment dat de eerste klachten optreden. De grootste verbetering wordt in dit vroege stadium gezien. Het carpaal tunnel syndroom is in feite een aandoening veroorzaakt door compressie van de nervus medianus. De zenuw loopt vanuit de onderarm door het kanaal dat carpaal tunnel heet en tot in de vingers. Magnetotherapie helpt pijn te verminderen, heeft een ontstekingsremmend effect en verbetert de mobiliteit van hand en vingers.

Algemeen protocol: dagelijks 30 minuten, minstens 15 dagen

Indien nodig kan deze cyclus worden herhaald

TENDINITIS, TENNISARM

Algemeen protocol: dagelijks 30 minuten, 5 dagen per week, gedurende 3 weken

ROTATOR CUFF AANDOENINGEN

Algemeen protocol: dagelijks 3-8 uur, gedurende 4 weken

Bij tendinitis, tennisarm en rotator cuff problemen dienen de magneetspoelen boven het pijnlijke gebied te worden geplaatst, bij voorkeur tegenover elkaar. In de acute fase kan magnetotherapie worden gecombineerd met andere fysiotherapievormen en met door de arts voorgeschreven medicatie; in de subacute fase kan het ook als zelfstandige behandeling worden toegepast.

Accessoires die de behandeling mogelijk maken en hun gebruik

Voor de Magnum magnetotherapie-apparaten zijn verschillende magneetspoelen verkrijgbaar, die voor verschillende behandelingen geschikt zijn. Kies op basis van welk gebied en welke aandoening je moet behandelen.

Magnum flexibele applicator, normaal

De fabrikant levert standaard één (in sommige apparaten twee) flexibele magneetspoel van 30x10 cm bij de apparaten.

Deze bevat 2 magneetspoelen met tegenovergestelde polariteit. Daarom is hij uitermate geschikt voor botbreuken van arm en been, en voor verwondingen en ontstekingen van hand, voet, pols, elleboog, schouder, enkel, knie en heup. Je moet hem op dezelfde manier aanbrengen als een bloeddrukmanchet: rondom het te behandelen gebied. Deze constructie zorgt ervoor dat de twee magneetspoelen tegenover elkaar ten opzichte van het bot of gewricht komen te liggen en dat hun magnetische velden zich verbinden.

Magnum flexibele applicator, groot

Optioneel verkrijgbaar is de grote flexibele magneetspoel van 40x15 cm, geschikt voor behandeling van grotere gebieden.

Deze bevat 4 magneetspoelen met dezelfde polariteit. Daarom is hij bijzonder geschikt voor de behandeling van de wervelkolom, het bekken en de heup, of bijvoorbeeld een longitudinale breuk van het dijbeen. Deze manchet moet niet cirkelvormig worden aangebracht, maar bijvoorbeeld langs de wervelkolom worden gelegd. De magneetspoelen creëren een groot oppervlakdekend maar niet al te diep indringend magnetisch veld.

Magnum Soft4 behandelmat

Deze applicator bevat 4 magneetspoelen in een zachte schuimhoes. De gladde kant van de hoes is de zuidpool (S) van de spoel, de noordpool (N) bevindt zich aan de tegenovergestelde zijde, waar ook de lus voor de bevestigingsband zit. De afmeting is 25x25 cm, dus ideaal voor rug, onderrug, bekken en heup. Het kan een goede oplossing zijn bij bijvoorbeeld tennisarm, epicondylitis, carpaal tunnel syndroom of tenosynovitis wanneer het lichaamsdeel onder de mat wordt gelegd. Zo kan de behandeling zelfs tijdens werkzaamheden aan een bureau plaatsvinden.

Magnum Pocket Pro applicator

Deze applicator bevat 2 magneetspoelen in een ritsbaar, verwisselbaar textielhoesje. Op de hoes zijn duidelijk de zuidpool (S) en noordpool (N) aangegeven. De spoel is geschikt voor de behandeling van kleinere oppervlakken. Als je meerdere Pocket Pro’s hebt, kun je ze naast elkaar plaatsen met dezelfde pool (voor behandeling van een groter gebied) of tegenover elkaar, bijvoorbeeld bij fracturen of gewrichtsletsels. De bevestiging gebeurt met klittenband.

Magnum behandelmatrassen

Er zijn drie soorten matrassen verkrijgbaar. De kleinste is het MAT 100 matras. Afmeting 70x45 cm. Het bevat 4 magneetspoelen in een textielomhulsel en in memory foam. Daardoor kan de behandeling worden uitgevoerd terwijl je op een stoel of fauteuil zit of erop ligt. Bijvoorbeeld ideaal voor behandeling van dijbeen, heup, bekken, onderrug, rug, schouder en nek. Daarom uitstekend geschikt voor langdurige, meeruur durende behandelingen!

TotalBody 200 en 400 behandelmatrassen

Deze grote matrassen raad ik aan voor langdurige, meeruur durende behandelingen wanneer je het hele lichaam of een groot deel ervan gelijktijdig wilt behandelen. Bijvoorbeeld bij osteoporose, meervoudige artritis, rugklachten, allergieën, immuunversterking of verbetering van de circulatie. De volledige afmeting van het TotalBody-matras is 70x180 cm. Het kan op het bed worden gelegd, onder het laken, zodat je zelfs tijdens het slapen behandeld kunt worden. Het matras bestaat in feite uit 4 kleinere units.

Bij de Total Body 200 zitten in slechts 2 van de 4 matrasdelen magneetspoelen (4 per onderdeel). Door de matrasdelen te combineren kun je verschillende indelingen creëren.

Bij de Total Body 400 wordt geen compromis gesloten. In elk deel zitten 4 magneetspoelen, waardoor behandeling van het hele lichaam mogelijk is.

Hoe kies je tussen de Magnum magnetotherapie-apparaatmodellen?

Het belangrijkste verschil tussen de apparaten is het aantal behandelkanalen, de intensiteit van het magnetische veld en het aantal behandelprogramma's.

Aantal behandelkanalen

Op het Magnum L apparaat kan slechts één magnetische applicator worden aangesloten; koop zo'n apparaat als je bijv. de genezing van een gebroken pols of elleboog wilt stimuleren. De Magnum XL, 2500, XL Pro en 3000 Pro apparaten kunnen tegelijk twee kanalen aansturen. Bij de 3000 Pro kun je op de twee kanalen verschillende programma's starten (bijv. botbreuk op uitgang 1 en ontstekingsprogramma op uitgang 2). Dit is relevant als je bijvoorbeeld twee patiënten tegelijk behandelt of als je partner ook bewegingsapparaatklachten heeft. Met de Magnum XL, 2500 en XL Pro kun je weliswaar twee applicatoren tegelijk gebruiken, maar alleen met hetzelfde programma. Dus als beide knieën ontstoken zijn, kun je ze gelijktijdig behandelen. De Magnum 3500 Pro is vierkanaals, dat wil zeggen dat je tot vier kanalen tegelijk kunt behandelen. In 2+2 modus kunnen op uitgangen 1-2 en 3-4 verschillende programma's worden ingesteld, zodat je tegelijk twee patiënten en zelfs twee volledige lichaamsmatrassen kunt bedienen.

Magnetische intensiteit

Ik noemde eerder al dat intensiteiten onder 100 Gauss worden gebruikt voor biostimulatie en regeneratiebevordering, terwijl 100-1000 Gauss voor genezende behandelingen wordt gebruikt. Daarom geeft een hogere intensiteit een sterker genezend effect. Hoe hoger de magnetische veldintensiteit van een apparaat, hoe hoger de prijs. Het is belangrijk een compromis te vinden dat zowel bij de klacht als bij je budget past.

Het feit dat de magnetische intensiteit laag is, betekent niet dat het apparaat niet effectief is! Met een apparaat met lagere intensiteit zijn meer behandelingen nodig voor verbetering of genezing. Het is vergelijkbaar met autorijden: als je langzamer rijdt, duurt het langer om je bestemming te bereiken. Maar je komt er wel.

Aantal behandelprogramma's

Hoe duurder een apparaat, hoe meer voorgedefinieerde behandelprogramma's het bevat. De behandelprogramma's worden samengesteld op basis van medische ervaring en richtlijnen. Een andere frequentie, intensiteit en behandeltijd is nodig voor bijvoorbeeld een kleine peesontsteking bij de pols dan voor een achillespeesblessure, een fractuur van de femurhals of osteoporose.

Als een apparaat weinig programma's heeft, bieden deze vaak alleen "algemene" behandelingen, bijvoorbeeld voor botbreuken in het algemeen. Duurdere apparaten splitsen dat vervolgens nauwkeuriger in meerdere programma's, met gespecialiseerde programma's voor pols, bovenarm, scheenbeen of dijbeenfracturen, enz.

Je hebt niet per se het apparaat met de meeste programma's nodig, maar het apparaat dat past bij jouw actuele behoefte. Dat kan bijvoorbeeld ook de Magnum L zijn. De Magnum XL en XL Pro bieden ook revalidatie- en schoonheid/wellness-programma's. De Magnum 2500, 3000 Pro en 3500 Pro zijn niet alleen geschikt voor thuisgebruik, maar ook voor fysiotherapeutische praktijken.

Vergelijking van Magnum-apparaten