Oorzaken van heuppijn

Onder musculoskeletale aandoeningen komen afwijkingen van de heup niet alleen bij ouderen voor. Heuppijn is een veelvoorkomende klacht die door uiteenlopende problemen kan worden veroorzaakt. Het precies vaststellen van de plaats van de heuppijn kan waardevolle aanwijzingen geven over de oorzaak.

Problemen die in het heupgewricht zelf ontstaan, veroorzaken meestal pijn diep in de heup of in de lies. Scherpe pijn aan de buitenzijde van de heup, het bovenste deel van de dij of de buitenste bil doet meestal vermoeden dat er problemen zijn met de spieren, banden, pezen en andere zachte weefsels rond het heupgewricht.

Soms kunnen aandoeningen elders in het lichaam, bijvoorbeeld in de onderrug, ook pijn in de heup veroorzaken. Dit noemen we uitstralende pijn.

De oorzaken van heuppijn

Heuppijn kan worden veroorzaakt door artritis, letsel of andere problemen. De opsomming is niet in volgorde van frequentie.

Ontstekingen (artritis)

Psoriatische artritis

Een vorm van gewrichtsontsteking die sommige mensen met de huidaandoening psoriasis treft. Psoriasis veroorzaakt rode huidplaatsen met zilverachtige schilfers. Door de aandoening hopen huidcellen zich snel op het huidoppervlak op en ontstaan dikke, zilverachtige schilfers en jeukende, droge, rode plekken die soms pijnlijk zijn. Bij de meeste mensen ontstaat psoriasis jaren voordat artritis wordt gediagnosticeerd. Bij anderen beginnen de gewrichtsproblemen echter al voor of tegelijk met het verschijnen van huidplekken.

Gewrichtspijn, stijfheid en zwelling zijn de belangrijkste tekenen en symptomen. Deze kunnen elk deel van het lichaam aantasten, inclusief vingertoppen en wervelkolom, en variëren van relatief mild tot ernstig. Zowel psoriasis als psoriatische artritis kunnen periodes van opvlammingen en remissies hebben.

Er is geen genezende behandeling. De behandeling is gericht op het onder controle houden van de symptomen en het voorkomen van gewrichtsschade. Zonder behandeling kan iemand ernstig gehandicapt raken.

Bursitis (ontsteking van de slijmbeurs)

Bursae zijn kleine met vloeistof gevulde zakjes die botten, pezen en spieren rond gewrichten beschermen en wrijving tussen beweeglijke delen verminderen. Bursitis ontstaat wanneer die slijmbeursjes ontstoken raken.

De meest voorkomende locaties zijn de schouder, elleboog en heup. Maar het kan ook bij de knie, hiel en aan de basis van de grote teen voorkomen. Het komt vaak voor bij gewrichten die herhaalde bewegingen uitvoeren.

De behandeling bestaat doorgaans uit rust voor het aangedane gewricht en bescherming tegen verdere schade. In de meeste gevallen neemt de pijn door bursitis binnen enkele weken af met de juiste behandeling, maar terugkerende opvlammingen komen vaak voor.

Juveniele idiopathische artritis

Voorheen bekend als jeugdreumatoïde artritis. De meest voorkomende vorm van gewrichtsontsteking bij kinderen onder de 16 jaar.

Osteoartritis en arthrose

De meest voorkomende vorm van gewrichtsontsteking, die miljoenen mensen wereldwijd treft. Het ontstaat wanneer het beschermende kraakbeen dat de uiteinden van de botten bekleedt, beschadigd raakt. Het kan elk gewricht aantasten, maar meestal treft het de handen, knieën, heup en de wervelkolom.

De symptomen zijn meestal behandelbaar, hoewel de beschadiging van de gewrichten niet kan worden teruggedraaid. Een actieve levensstijl (het behouden van de kracht van de spieren rond het heupgewricht), het behouden van een gezond gewicht en bepaalde behandelingen kunnen de progressie van de ziekte vertragen en helpen pijn en gewrichtsfunctie te verbeteren.

‘Osteoartritis’ verwijst naar ontsteking van het gewricht, terwijl ‘osteoarthrose’ verwijst naar degeneratie van het gewricht. Arthrose kan het gevolg zijn van langdurige ontsteking.

Reumatoïde artritis

Een chronische ontstekingsziekte die niet alleen de gewrichten kan aantasten. Bij sommige mensen kan de aandoening veel verschillende systemen in het lichaam beschadigen, waaronder de huid, ogen, longen, hart en bloedvaten.

Het is een auto-immuunziekte waarbij het immuunsysteem ten onrechte weefsels van het eigen lichaam aanvalt.

In tegenstelling tot de slijtage bij osteoartritis, treft reumatoïde artritis het binnenoppervlak van gewrichten, waardoor pijnlijke zwelling ontstaat die uiteindelijk botverlies en gewrichtsdeformatie kan veroorzaken. Naarmate het weefsel dat de gewrichten bekleedt (synovium) ontstoken raakt en verdikt, hoopt er zich vocht op en eroderen en verslechteren de gewrichten.

De bijbehorende ontsteking is wat ook andere delen van het lichaam kan beschadigen. Hoewel nieuwe geneesmiddelen de behandelingsmogelijkheden aanzienlijk hebben verbeterd, kan het in ernstige stadia nog steeds lichamelijke beperkingen veroorzaken.

Sacroiliitis (ontsteking van het sacro-iliacale gewricht)

Ontsteking van een of beide sacro-iliacale gewrichten, die de verbinding vormen tussen de onderrug en het bekken.

Het gewricht zelf bestaat uit het heiligbeen – de benige structuur boven het staartbeen en onder de onderste wervels – en het bovenste deel van het bekken (ilium). De sacro-iliacale gewrichten bevinden zich aan de rechter- en linkerkant van de onderrug. Sterke banden houden deze gewrichten op hun plaats en dragen het volledige gewicht van het bovenlichaam wanneer je staat. Het kan pijn veroorzaken in de bil of onderrug en kan uitstralen naar één of beide benen. Langdurig staan of traplopen kan de pijn verergeren.

Het is moeilijk te diagnosticeren omdat het verward kan worden met andere oorzaken van lage rugpijn.

De behandeling kan fysiotherapie en medicatie omvatten.

Septische artritis

Een pijnlijke infectie van een gewricht, vaak veroorzaakt door bacteriën die via de bloedbaan uit een ander deel van het lichaam zijn gekomen. Het kan ook ontstaan wanneer een verwonding, zoals een dierenbeet of trauma, bacteriën direct in het gewricht brengt.

Het komt het meest voor bij zuigelingen en oudere volwassenen. Mensen met kunstmatige gewrichten lopen ook een verhoogd risico. Meestal is de knie aangedaan, maar het kan ook de heup, schouder en andere gewrichten treffen. De infectie kan snel en ernstig het kraakbeen en het bot in het gewricht beschadigen, daarom is onmiddellijke behandeling cruciaal.

De behandeling omvat het leegzuigen van het gewricht met een naald of chirurgisch en het toedienen van antibiotica.

Synovitis (ontsteking van het synovium)

Synovitis is een milde ontsteking van het heupgewricht van onbekende oorsprong (een kleine hoeveelheid vocht in het gewricht) die meestal vanzelf overgaat zonder blijvende schade.

Bij kinderen is dit een veelvoorkomende oorzaak van heuppijn. Het treft 2–3% van de kinderen tussen 3 en 10 jaar en komt vaker voor bij jongens.

De belangrijkste symptomen zijn heuppijn en mank lopen. De pijn kan uitstralen naar de lies, de bovendij en soms de knie, meestal als de pijn plotseling optreedt. Het uit zich vaak als een kind dat na het wakker worden mank loopt of niet wil lopen.

De behandeling is voornamelijk rust, aangepast aan de ernst van de pijn. Niet-steroïde ontstekingsremmers kunnen pijn en ontsteking verminderen. Synovitis verdwijnt gewoonlijk na gemiddeld 6–8 dagen.

Letsels

Heupfractuur

Een ernstig letsel waarvan de complicaties levensbedreigend kunnen zijn. Het risico neemt toe met de leeftijd.

Het risico neemt toe omdat botten verzwakken met het ouder worden (osteoporose). Polyfarmacie, slecht zicht en evenwichtsstoornissen maken vallen bij ouderen waarschijnlijker, en vallen zijn een van de meest voorkomende oorzaken van een heupfractuur.

Het vereist vrijwel altijd chirurgische herstel of een heupprothese, gevolgd door fysiotherapie. Maatregelen om de botdichtheid te behouden en om vallen te voorkomen kunnen helpen heupfracturen te voorkomen.

Labrumscheur

Een aandoening die de kraakbeenring (labrum) rond de buitenrand van de heupkom aantast. Naast het dempen van bewegingen van het heupgewricht fungeert het labrum ook als een soort 'rubberen afdichting' en helpt het het kopje van het dijbeen veilig in het heupgewricht te houden.

Sporters in sporten zoals ijshockey, voetbal, golf en ballet hebben een verhoogd risico op labrumscheuren. Structurele problemen van de heup kunnen dit ook veroorzaken.

Oorzaken door tumoren

Botmetastase (metastasen)

Kwaadaardige tumoren kunnen in gevorderde stadia uitzaaien naar andere organen en/of botten.

Botsarcoom

Kan ontstaan in elk bot van het lichaam, maar treft meestal het bekken of de lange botten van armen en benen. Zeldzaam, het vertegenwoordigt minder dan 1% van alle kankergevallen. Niet-kankerachtige bottumoren komen veel vaker voor dan kwaadaardige.

De term 'botsarcoom' omvat niet kankers die elders in het lichaam beginnen en naar het bot uitzaaien; die worden benoemd naar waar ze begonnen, bijvoorbeeld borstkanker met botmetastasen.

Sommige types komen vooral bij kinderen voor, andere voornamelijk bij volwassenen. Chirurgische verwijdering, chemotherapie en bestraling zijn gebruikelijke behandelingen. De beslissing om operatie, chemotherapie of bestraling toe te passen, hangt af van het type botsarcoom.

Andere oorzaken

Osteoporose

Door osteoporose worden botten zwak en broos – zozeer dat een val of zelfs lichte belasting, zoals bukken of hoesten, een breuk kan veroorzaken. Fracturen door osteoporose komen het meest voor in de heup, pols of wervelkolom.

Bot is levend weefsel dat continu wordt afgebroken en vervangen. Osteoporose ontstaat wanneer de vorming van nieuw bot niet gelijke tred houdt met het verlies van oud bot.

Osteoporose treft zowel mannen als vrouwen. Het grootste risico loopt de oudere vrouw die de menopauze heeft doorgemaakt. Medicatie, gezonde voeding en regelmatige lichaamsbeweging kunnen helpen botverlies te voorkomen en zwakke botten te versterken. De pulsende magneettherapie (PEMF) wordt onder andere toegepast bij de behandeling van osteoporose.

Ischias

Pijn die uitstraalt langs de heupzenuw (n. ischiadicus). Deze zenuw loopt vanaf de onderrug, door de heup en bil naar beneden naar de benen. Meestal treft het slechts één zijde van het lichaam.

Het ontstaat meestal als een hernia, botwoekering op de wervelrand of vernauwing van het wervelkanaal een deel van de zenuw samenknijpt. Dit veroorzaakt ontsteking, pijn en vaak gevoelloosheid in het aangedane been.

Hoewel de pijn hevig kan zijn, verdwijnt de meeste gevallen binnen enkele weken zonder operatie met conservatieve behandelingen. Bij mensen met neurologische symptomen van ischias, zoals aanzienlijke beenzwakte of problemen met stoelgang en urine, kan een operatie nodig zijn.

Legg-Calvé-Perthes-ziekte

Een kinder aandoening die optreedt wanneer de bloedtoevoer naar de kop van het dijbeen (femurkop) tijdelijk stopt en het bot begint af te sterven. Het heupgewricht is een kogelgewricht. De kop (femurkop) zit bovenaan het dijbeen en de kom (acetabulum) maakt deel uit van het bekken.

Dit verzwakte bot brokkelt geleidelijk af en kan zijn ronde vorm verliezen. Na verloop van tijd herstelt de bloedtoevoer meestal en geneest het, maar als de kop na genezing niet meer rond is, kan dat pijn en stijfheid veroorzaken. Het hele proces van botsterfte, breuk en herstel kan jaren duren.

Om te zorgen dat de kop van het gewricht zo rond mogelijk blijft, gebruiken artsen verschillende behandelingen om de kop bol te houden in de kom tijdens het genezingsproces. De kom fungeert als een mal voor de gebroken femurkop tijdens het herstel.

Avaskulaire necrose

Het afsterven van botweefsel door gebrek aan bloedvoorziening. Ook wel osteonecrose genoemd, wat kan leiden tot kleine breuken in het bot die uiteindelijk instorten.

Een gebroken bot of een ontwricht gewricht kan de bloedtoevoer naar een deel van het bot onderbreken. Avaskulaire necrose wordt ook in verband gebracht met langdurig gebruik van hoge doses steroïden en overmatig alcoholgebruik.

Het kan iedereen treffen, maar de aandoening komt het vaakst voor bij mensen tussen 30 en 50 jaar.