Gewrichtsontsteking: wanneer elke beweging pijn doet

Wat is gewrichtsontsteking en hoe ontstaat het?

De term “artritis” is eigenlijk een verzamelnaam die meer dan 100 verschillende gewrichtsaandoeningen omvat. Het gemeenschappelijke kenmerk is ontsteking in de gewrichten, wat pijn, zwelling, stijfheid en bewegingsbeperking veroorzaakt.

De twee meest voorkomende vormen zijn osteoartritis (ook wel artrose of slijtage) en reumatoïde artritis. Bij artrose treedt geleidelijke slijtage van het gewrichtskraakbeen op, terwijl reumatoïde artritis een auto-immuunziekte is waarbij het immuunsysteem eigen gewrichtsweefsel aanvalt.

Daarnaast vallen ook jicht, psoriatische artritis, reactieve artritis en tal van andere aandoeningen onder de noemer.

Kenmerkende symptomen van gewrichtspijn

De symptomen van gewrichtspijn en ontsteking zijn karakteristiek, al verschilt de ernst per persoon:

• Pijn die toeneemt bij beweging of belasting
• Ochtendstijfheid die uren kan aanhouden
• Zwelling rond het aangedane gewricht
• Warmte en roodheid van het getroffen gebied
• Beperkte bewegingsuitslag
• Krakende of knakkende geluiden bij bewegen

De klachten kunnen aanvankelijk mild zijn, maar zonder behandeling geleidelijk verergeren. Daarom is het belangrijk de signalen op tijd te herkennen en passende behandeling te krijgen.

Oorzaken van gewrichtsontsteking: waarom ontstaat het probleem?

De oorzaken van gewrichtsontsteking zijn divers. Ongeveer 80% van chronische aandoeningen, waaronder gewrichtsproblemen, is toe te schrijven aan leefstijlfactoren. Laten we de belangrijkste factoren bekijken.

Overgewicht: de stille vijand van je gewrichten

Overgewicht is een van de meest significante risicofactoren. Elk extra kilogram betekent een veelvoud aan extra belasting op knieën en heupen tijdens het lopen. Zelfs vijf kilo te veel kan bij elke stap al aanzienlijke extra druk op je kniegewrichten veroorzaken.

Overgewicht beschadigt gewrichten niet alleen mechanisch. Vetweefsel is hormonaal actief en produceert ontstekingsbevorderende stoffen – zogenaamde adipokinen – die systemisch ontstekingsprocessen in het hele lichaam verergeren.

Dit verklaart waarom mensen met overgewicht niet alleen meer kans hebben op knie- en heupproblemen, maar ook op ontsteking van de fijne gewrichten van de handen, die niet direct door het lichaamsgewicht worden belast.

Bewegingsarmoede: het “uithongeren” van het kraakbeen

Paradox: zowel overbelasting als gebrek aan beweging schaadt gewrichten. Het kraakbeen in gewrichten heeft geen eigen bloedvoorziening – het krijgt voedingsstoffen uit de gewrichtsvloeistof, die door beweging als het ware in het kraakbeen wordt gepompt. Als je te weinig beweegt, ‘verhongert’ het kraakbeen en verliest het geleidelijk zijn elasticiteit en weerstand.

Bovendien leidt gebrek aan beweging tot verzwakking van de spieren rond het gewricht, die normaal gesproken beschermende en stabiliserende functies vervullen. Zwakke spieren kunnen het gewricht niet adequaat ontlasten, wat leidt tot versnelde slijtage.

Ongezonde voeding en de relatie met ontsteking

Ons moderne dieet bevat te veel snelle koolhydraten: brood, gebak, pasta, frisdranken en zoetigheden. Deze snel opneembare koolhydraten veroorzaken schommelingen in de insulinespiegel en bevorderen ontstekingsprocessen in het lichaam. Hoe meer koolhydraten je eet, hoe groter de kans op ontstekingsreacties in de gewrichten.

Niet alleen koolhydraten zijn problematisch – bewerkte voedingsmiddelen, transvetten en alcohol versterken ook de ontstekingsstatus van het lichaam.

Daarentegen hebben vette vissoorten rijk aan omega-3, kleurrijke groenten, bessen, kurkuma en gember ontstekingsremmende effecten.

Met je voeding kun je dus flink sturen welke kant het balans opgaat.

Effect van stress en slaapstoornissen op gewrichten

Chronische stress belast niet alleen je geest – het houdt je hele lichaam in een constante paraatheidstoestand (dominantie van het sympathische zenuwstelsel). Deze aanhoudende stressreactie versterkt ontstekingsprocessen, verstoort het immuunsysteem en versnelt weefselveroudering.

Slaapstoornissen en ontsteking beïnvloeden elkaar wederzijds: slechte slaap verhoogt ontsteking, en ontsteking verstoort slaapkwaliteit. Als je minder dan 6–7 uur slaapt per nacht of niet verkwikkend slaapt, draagt dat rechtstreeks bij aan verergering van je gewrichtsklachten.

Overbelasting en beroepsrisico’s

Overbelasting is ook een oorzaak van gewrichtsontsteking. Dit hoeft geen topsport of zwaar fysiek werk te betekenen – vaak ontstaan problemen door repetitieve, monotone bewegingen in het dagelijks werk.

Bepaalde beroepen belasten gewrichten extra, zoals kassa- en inpakwerkers, muzikanten, kappers en handwerkers. Herhaalde bewegingen veroorzaken microtrauma’s die na verloop van tijd tot chronische ontsteking leiden.

Sport kan ook schadelijk zijn als het overmatig of onjuist wordt uitgevoerd. Vooral plotselinge toename van intensiteit is gevaarlijk – bijvoorbeeld wanneer iemand van de ene op de andere dag het trainingsvolume verdubbelt of na jarenlange onderbreking meteen met hoge belasting begint.

De rol van biomechanische problemen

Platvoeten, ingezakte enkels, X- of O-benen, scoliose – al deze afwijkingen veranderen de verdeling van belasting en leggen onevenredig veel druk op bepaalde gewrichten.

Als je hiermee te maken hebt, moet je extra letten op gewrichtsbescherming. Onvoldoende schoeisel – te vlakke zolen, hoge hakken of sportschoenen met slechte steun – draagt ook bij aan problemen.

Medicatie bij gewrichtspijn: voor- en nadelen van traditionele behandeling

Wanneer je met gewrichtspijn naar de huisarts gaat, krijg je hoogstwaarschijnlijk medicatie voorgeschreven. Traditioneel richt de behandeling zich op het verminderen van symptomen – vooral pijn en ontsteking.

De meest gebruikte middelen zijn niet-steroïde ontstekingsremmers (NSAID’s) en bij ernstigere gevallen steroïden.

Pijnstillers voor gewrichtspijn: NSAID’s

Van de pijnstillers zijn NSAID’s het populairst. Ibuprofen, diclofenac, naproxen, nimesulide, meloxicam en soortgelijke middelen worden veel gebruikt bij gewrichtsklachten. In veel landen gaan jaarlijks miljoenen doosjes over de toonbank – veel mensen gebruiken ze dagelijks, jarenlang.

Ze zijn effectief: ze verminderen snel pijn en ontsteking en maken het mogelijk dagelijkse activiteiten voort te zetten.

Hoe werken NSAID’s?

NSAID’s remmen de cyclo-oxygenase (COX) enzymen, die verantwoordelijk zijn voor de productie van prostaglandinen. Prostaglandinen bemiddelen de ontstekingsreactie en het gevoel van pijn – bij minder productie nemen ontsteking en pijn af.

Bijwerkingen van NSAID’s

Het probleem is dat prostaglandinen niet alleen bij ontsteking betrokken zijn, maar ook de maagwand beschermen, de bloeddoorstroming in de nieren reguleren en de bloedstolling beïnvloeden. Wanneer NSAID’s de prostaglandineproductie remmen, gaan deze beschermende functies achteruit. Langdurig gebruik kan leiden tot maag- en twaalfvingerige darmzweren, in ernstige gevallen met maagbloedingen. Statistisch gezien ontwikkelt ongeveer 15–30% van de NSAID-gebruikers enige vorm van gastro-intestinale schade.

Oudere mensen, mensen met eerdere maagproblemen en gebruikers van bloedverdunners lopen extra risico. Gelijktijdig gebruik van maagzuurremmers kan dit risico verminderen, maar niet volledig wegnemen.

Maar dat is niet alles. NSAID’s kunnen ook:

• Bloeddruk verhogen
• Het risico op hart- en vaatziekten vergroten
• De nierfunctie schaden
• Vochtretentie veroorzaken

Bovendien behandelen deze middelen de symptomen, niet de oorzaak. Ze maskeren pijn en ontsteking, maar de schade aan het gewricht kan onverminderd doorgaan. Sommige onderzoeken suggereren zelfs dat bepaalde NSAID’s op lange termijn de kraakbeenafbraak kunnen versnellen.

Steroïden bij gewrichtspijn

Bij ernstigere ontsteking kan de arts steroïden voorschrijven, bijvoorbeeld prednison. Deze werken krachtiger dan NSAID’s en verminderen snel en ingrijpend de ontsteking. Maar ze hebben ook ernstigere bijwerkingen.

Bijwerkingen van steroïden:

• Botontkalking (osteoporose) – zeer nadelig voor gewrichten
• Uitlokken of verergeren van diabetes
• Stijging van de bloeddruk
• Verzwakking van het immuunsysteem
• Toename van lichaamsgewicht
• Stemmingswisselingen, slaapstoornissen

Steroïde injecties in het gewricht werken lokaal en geven daardoor minder systemische bijwerkingen. Toch kunnen ze niet onbeperkt herhaald worden – meestal wordt niet meer dan 3–4 injecties per jaar in hetzelfde gewricht aanbevolen, omdat steroïden op termijn zelf het kraakbeen en omliggende weefsels kunnen beschadigen.

Crèmes en gels voor gewrichtsontsteking: lokale behandeling

Er zijn ook ontstekingsremmende crèmes en gels verkrijgbaar voor gewrichtsontsteking.

Deze lokale (topische) middelen worden rechtstreeks op het aangedane gebied aangebracht, waardoor er minder werkzame stof in de bloedbaan terechtkomt dan bij orale medicatie.

Voordelen van lokale middelen:

• Gerichte werking op het pijnlijke gebied
• Minder systemische bijwerkingen
• Minder belasting van het maag-darmstelsel
• Kan gecombineerd worden met andere behandelingen

Nadelen van lokale middelen:

• Effectiever bij oppervlakkige gewrichten (handen, knie, enkel)
• Moeilijker bereikbaar voor dieper gelegen gewrichten (heup, wervelkolom)
• Kan huidirritatie veroorzaken
• Kan fotosensitiviteit veroorzaken

De meest gebruikte werkzame stoffen in lokale bereidingen zijn diclofenac, ibuprofen en ketoprofen. Er bestaan ook crèmes met natuurlijke ingrediënten zoals menthol, kamfer, paprikav extract of kruiden.

De pijnstillerval

Velen maken de fout pijnvermindering door medicatie aan te zien voor echte genezing.

Omdat het geen pijn doet, denken ze dat het gewricht in orde is en zetten ze de belasting voort – soms zelfs meer. Dit kan catastrofale gevolgen hebben: het gewricht gaat verder achteruit terwijl jij er niets van merkt, omdat de pijn – het waarschuwingssignaal van je lichaam – is onderdrukt.

Behandeling van gewrichtsontsteking zonder medicijnen: fysiotherapeutische methoden

Behandeling van gewrichtsontsteking mag niet beperkt blijven tot symptoombestrijding met medicatie. Op lange termijn bieden leefstijlverandering en fysiotherapeutische methoden de echte oplossing – deze benaderingen maskeren klachten niet, maar ondersteunen de natuurlijke regeneratieprocessen van het lichaam.

Voordelen van fysiotherapie bij gewrichtspijn

Fysiotherapeutische methoden – oefentherapie, massage, therapeutische ultrasone, elektrotherapie, softlaser, magnetotherapie, microstroombehandeling – bieden een bijwerkingenvrije alternatieve aanpak voor het behandelen van gewrichtspijn.

Ze verlichten niet alleen symptomen, maar ondersteunen ook regeneratie en, misschien nog belangrijker, beschadigen andere lichaamsfuncties niet.

Behandelingen in de praktijk zijn vaak beperkt in aantal – meestal schrijft de arts 5–10 sessies voor. Dit is voor veel chronische aandoeningen niet voldoende voor blijvende verbetering.

Moderne, voor thuisgebruik ontworpen apparaten maken het mogelijk de in de praktijk begonnen behandelingen thuis voort te zetten, dagelijks en zelfs jarenlang – en dat is cruciaal bij chronische klachten.

Effectiviteit van softlaser bij gewrichtsontsteking

Softlaser (LLLT – Low Level Laser Therapy) is een van de meest effectieve fysiotherapeutische methoden voor gewrichtsklachten. De infrarode laserstraal dringt door in weefsels, stimuleert de energieproductie van cellen, verbetert de microcirculatie en heeft een ontstekingsremmend effect.

Klinische studies tonen aan dat softlaserbehandeling pijn en stijfheid vermindert, de gewrichtsbeweeglijkheid verbetert en – wat bijzonder belangrijk is – de behoefte aan pijnstillende en ontstekingsremmende medicijnen vermindert. Bij patiënten met reumatoïde artritis is aangetoond dat softlaser het gebruik van ontstekingsremmers en pijnstillers verminderde.

Softlaser apparaten voor thuisgebruik zijn de afgelopen tien jaar breed beschikbaar geworden. Voor gewrichtsbehandeling adviseer ik apparaten die golflengte 808 nanometer uitstralen – die bereiken de juiste weefseldiepte. Apparaten met kortere golflengte (650–660 nm) zijn goedkoper, maar minder effectief voor dieper gelegen gewrichten zoals knie, heup en wervelkolom.

Microstroomtherapie: de cellen energetiseren

Microstroomtherapie is nog minder wijdverbreid als elektrotherapeutische methode, terwijl het een van de meest effectieve pijn- en ontstekingsremmende procedures is die ook thuis toepasbaar is.

Het voordeel van microstroom is dat het vrijwel onmerkbaar is – in tegenstelling tot traditionele TENS-apparaten die een voelbare tinteling geven.

De laagintensieve stroom in het microampèrebereik stimuleert de ATP-productie van cellen, verhoogt de eiwitsynthese en bevordert weefselregeneratie. Onderzoek suggereert dat microstroom de ATP-productie van cellen met wel 500% kan verhogen, wat een fundamentele energiebron is voor genezingsprocessen.

TENS en spierstimulatie tegen gewrichtspijn

TENS (transcutane elektrische zenuwstimulatie) is een van de oudste elektrotherapeutische methoden om gewrichtspijn te verlichten. Het apparaat stuurt milde elektrische impulsen naar de zenuwen die de pijnsignalen naar de hersenen ‘storen’.

Spierstimulatie (EMS) is bedoeld om de spieren rond het gewricht te versterken, wat het gewricht indirect ontlast en de stabiliteit verbetert.

Effect van magnetotherapie op gewrichten

Pulserende magnetische veldtherapie (PEMF) verbetert de microcirculatie, verhoogt de zuurstoftoevoer en ondersteunt celregeneratie. Het is bijzonder effectief bij chronische gewrichtsklachten en posttraumatische aandoeningen.

Transcutane nervus vagus-stimulatie (tVNS) – nieuwe mogelijkheid om ontsteking te verminderen

Transcutane stimulatie van de nervus vagus (tVNS) is een relatief nieuwe maar veelbelovende methode voor de behandeling van chronische ontstekingsaandoeningen.

De nervus vagus – de langste hersenzenuw – speelt een sleutelrol in de werking van het parasympathische zenuwstelsel en de regulatie van ontstekingsprocessen.

Activatie van de nervus vagus zet de eigen ontstekingsremmende mechanismen van het lichaam in werking. tVNS versterkt het zogenaamde cholinerge ontstekingsremmende pad, dat de productie van pro-inflammatoire cytokinen vermindert.

Bovendien verbetert het de slaapkwaliteit, vermindert het stress en ondersteunt het de gezonde werking van het immuunsysteem – allemaal factoren die indirect positief bijdragen aan de toestand van de gewrichten.

Leefstijlverandering: de basis van de behandeling van gewrichtsontsteking

Welke behandeling je ook kiest, zonder leefstijlverandering kun je alleen symptoombestrijding verwachten. De gezondheid van je gewrichten ligt voor een groot deel in je eigen handen.

Voedingsadvies bij gewrichtsontsteking

Te vermijden voedingsmiddelen:

• Bewerkte voedingsmiddelen, fastfood
• Geraffineerde koolhydraten (wit brood, gebak)
• Suikerrijke frisdranken en snoep
• Overmatig alcoholgebruik
• Rood vlees in grote hoeveelheden

Aanbevolen voedingsmiddelen:

• Vette vissen (zalm, makreel, sardine) – bron van omega-3
• Kleurige groenten en fruit
• Volkoren granen
• Noten en zaden
• Olijfolie
• Ontstekingsremmende kruiden: kurkuma, gember

Beweging en lichaamsbeweging bij gewrichtsklachten

Regelmatige, maar gewrichtsontlastende beweging is essentieel. Zwemmen, fietsen, aquafitness en wandelen belasten de gewrichten nauwelijks, versterken spieren en verbeteren de algemene conditie.

Vermijd schokbelastende activiteiten (hardlopen op harde ondergrond) en sporten met plotselinge richtingswisselingen totdat je toestand verbetert.

Belang van gewichtscontrole

Als je overgewicht hebt, betekent elk verloren kilogram voelbare verlichting voor je gewrichten. Stel geen onrealistische doelen – al een gewichtsverlies van 5–10% kan aanzienlijke verbetering van de klachten geven.

Samenvatting: hoe behandel je gewrichtsontsteking effectief?

De behandeling van gewrichtsontsteking vereist een uitgebreide aanpak. Medicatie – of het nu tabletten of een crème betreft – kan belangrijk zijn in de acute fase, maar op lange termijn biedt het geen duurzame oplossing en de bijwerkingen maken langdurig gebruik problematisch.

De sleutel tot blijvende verbetering is de combinatie van leefstijlverandering en regelmatige fysiotherapie.

Apparaten voor thuisfysiotherapie – zoals softlaser apparaten, microstroom, EMS en magnetotherapie – maken dagelijkse behandeling mogelijk, wat onmisbaar is bij chronische aandoeningen.

Wat je zelf kunt doen voor je gewrichten:

• Houd je gewicht op peil
• Beweeg regelmatig, maar verstandig
• Eet een ontstekingsremmend dieet
• Plegen regelmatig fysiotherapie
• Beheer stress en zorg voor voldoende slaap
• Behandel niet alleen de symptomen, maar ook de oorzaken

Gewrichtsontsteking is geen onvermijdelijk lot – het is een aandoening waarvan het verloop voor een groot deel door jezelf beïnvloed kan worden. De vraag is of je van die mogelijkheid gebruik maakt.