Ganglion – goedaardige cyste

Een ganglioncyste is een bobbel die op de hand of voet verschijnt en vaak pijnlijk is. Hoewel het er beangstigend uit kan zien, is het meestal niet iets om bang voor te zijn, omdat het goedaardig is. Vanwege klachten en het storende uiterlijk kiezen patiënten meestal voor verwijdering door operatie. De revalidatie na de ingreep speelt een cruciale rol bij het terugwinnen van de bewegingsfunctie. Hierover geef ik nu de belangrijkste informatie.

Wat is een ganglion?

Een ganglion is een met vloeistof of gelei-achtige substantie gevulde, goedaardige cyste. Het verschijnt als zwelling of bobbel op de hand of voet, typisch in de buurt van gewrichten en pezen.

De grootte varieert van een erwt tot een walnoot en kan in de loop van de tijd veranderen.

In de meeste gevallen zijn ganglioncysten pijnlijk, vooral in het begin. De intensiteit van de pijn hangt niet samen met de grootte. Bepaalde bewegingen of externe druk (bijv. druk van gereedschap of een voorwerp) kunnen de pijn uitlokken.

De cyste is goedaardig en ongevaarlijk, maar de frequente pijn en het esthetische voorkomen (een zichtbaar, aandacht trekkend knobbeltje) kunnen hinderlijk zijn voor de patiënt.

In ernstige gevallen kan de cyste door zijn grootte en de verbinding met het gewricht bewegingen belemmeren, of druk uitoefenen op bloedvaten en zenuwen, wat gevoelsstoornissen kan veroorzaken.

Hoe ontstaat een ganglioncyste?

Een ganglion is een uitstulping van het gewrichtskapsel of van de peesschede — als u wilt een "hernia".

Gewrichtsvocht wordt erdoor geperst en hoopt zich op in het ganglion. De toenemende druk in de cyste sluit de terugstroom van de vloeistof af. Dat wil zeggen: de cyste kan niet leeg lopen. Als het toch op de een of andere manier leegloopt, kan hij spontaan verdwijnen.

Het ganglion komt het meest voor aan de rugzijde van de pols en rond de vingergewrichten. Ongeveer 85% van de cysten bevindt zich in de buurt van het polsgewricht, ongeveer 10% in de buurt van de voet en enkel. Aan de pols is het het meest voorkomend boven het scaphoideum en het lunatum (os scaphoideum en os lunatum).

Meestal verschijnt het spontaan, zonder duidelijke oorzaak. Het kan iedereen treffen, maar komt bij vrouwen drie keer vaker voor dan bij mannen. Het wordt vooral gezien bij jongvolwassenen; bij kinderen is het zeldzaam. Op oudere leeftijd kan er een verband zijn met gewrichtsontstekingen (osteoartritis). De precieze oorzaak is nog onbekend; verondersteld wordt dat een voorgaande trauma, degeneratief proces of overproductie van slijm kan bijdragen.

Diagnose

De diagnose is meestal eenvoudig, omdat de plaats en het gevoel bij palpatie karakteristiek zijn. Een ervaren arts kan het in één oogopslag zien en door voelen bevestigen.

Meestal volstaat echografie. Dit toont duidelijk de vloeistof in de cyste en onderscheidt het van andere aandoeningen (lipoom, Dupuytren-contractuur en dergelijke).

Bij onzekerheid of om de positie voorafgaand aan verwijdering nauwkeurig in kaart te brengen, kan een MRI-onderzoek worden gedaan. Dit toont de relatie met pezen, gewrichten en de nabijgelegen bloedvaten en zenuwen.

Voor MRI werd vaak contrastvloeistof in de cyste geïnjecteerd gevolgd door een röntgenfoto, waarmee de volledige holte en de verbinding met het gewrichtskapsel zichtbaar werd gemaakt. Met MRI raakt deze invasieve methode langzaam op de achtergrond.

Behandeling van het ganglion

Volgens medische gegevens verdwijnt 40-55% van de ganglia spontaan zonder behandeling.

Een invasieve methode is aspiratie (het leegzuigen van de cyste). De chirurg prikt simpelweg met een naald in de bobbel (eventueel onder echogeleiding) en zuigt de inhoud op met een spuit. Daarna wordt er een kleine hoeveelheid steroïde (ontstekingsremmer) ingespoten op de plaats. De methode werkt direct, maar de kans op terugkeer is hoog. De beste resultaten bij aspiratie worden verkregen bij ganglia van de flexorpezen van de hand.

Chirurgische verwijdering blijft de "gouden standaard"; men beschouwt dit als de meest effectieve behandeling van ganglioncysten. Tijdens de operatie snijdt de chirurg het volledige ganglioncomplex weg, inclusief de cyste, de steel en een deel van het aangrenzende gewrichtskapsel.

Na de operatie wordt de pols met een spalk gefixeerd, zodat deze enkele dagen niet bewogen wordt. Het immobiliseren van de pols is belangrijk omdat beweging anders gewrichtsvocht uit het kapsel naar de plaats van de cyste en het weefsel kan pompen, wat kan leiden tot adhesies en bewegingsbeperkingen.

Rol van fysiotherapie

Een ganglioncyste kan niet worden verwijderd met een thuisgebruikt medisch apparaat. De mogelijkheden daarvoor heb ik al toegelicht.

Fysiotherapeutische methoden spelen echter een grote rol bij het herstel na de operatie en het terugwinnen van de gewrichtsbeweeglijkheid.

Bij de chirurgische excisie wordt, zoals vermeld, niet alleen het ganglion verwijderd, maar ook een deel van het gewrichtskapsel of de peesschede waaruit het is ontstaan. Deze incisies genezen met een litteken. Het litteken kan adhesies en samengroeiingen veroorzaken. Langdurige immobilisatie na de operatie versterkt dit ongewenste verschijnsel — maar is nodig om recidief te voorkomen.

Na ganglionoperaties komt het vaak voor dat het gewricht na het verwijderen van de spalk vanwege adhesies niet of slechts gedeeltelijk beweegt.

De wondgenezing kan vanaf de dag na de operatie worden bevorderd met softlaserbehandeling. Behandeld met een acupunctuurlaser (bijv. Personal Laser L400 — een softlaser apparaat) ontstaat er voldoende collageen. Hierdoor wordt het litteken egaal, dun en sterk. Zonder behandeling ontstaat er minder collageen en meer bindweefsel, waardoor het litteken dik, rood en verheven wordt, wat de kans op adhesies vergroot.

Er moet veel nadruk liggen op oefentherapie (revalidatie). Dit kan echter pas beginnen nadat de spalk is verwijderd. Professionele massage helpt ook bij het losmaken van adhesies.

Het doel van fysiotherapie is het herstel van normaal gebruik van de hand. Vraag een fysiotherapeut om u de oefeningen aan te leren die u thuis zelf moet doen!

Ongeveer 2–3 weken na een ganglionoperatie moet u uw hand weer volledig kunnen gebruiken. Als dat niet zo is... dan is er iets overgeslagen in de revalidatie... ga terug naar de chirurg en vraag om advies.

Patiënten die de juiste nazorg ontvangen, hebben een lager recidiefpercentage en genezen sneller.