Factoren die de ontwikkeling van kanker beïnvloeden

Het aantal kankerpatiënten neemt wereldwijd toe. Volgens sombere schattingen zal in ontwikkelde landen bijna 40% van mannen en vrouwen tijdens hun leven met kanker worden gediagnosticeerd. (1) Hoewel er voortdurend nieuwe ontdekkingen zijn op het gebied van kankeronderzoek, behandelingen en potentiële geneesmiddelen, blijft de realiteit hetzelfde – kanker komt steeds vaker voor en jouw risico is ook hoog. Het is een waar koorddansen, maar één van de belangrijkste sleutels tot het vermijden van de ziekte ligt in jouw handen en je kunt niet op anderen rekenen!

De enige echte manier om kanker te verslaan is preventie – dat kan niemand anders voor je doen! De echte uitdaging is dat een plan voor kankerpreventie niet "algemeen" kan worden gemaakt dat voor iedereen geldt. Voor elk individu moeten de maatregelen anders worden afgestemd. Neem de regie in eigen hand en elimineer de risicofactoren uit je leven!

De eerste stap is het leren kennen van de risicofactoren voor de ontwikkeling van tumoren. Zo kun je begrijpen welke op jou van toepassing zijn en beslissingen en veranderingen doorvoeren waarmee je je risico kunt verlagen.

Ik heb een aantal factoren verzameld die belangrijk worden geacht bij het ontstaan van tumoren. Volgens vakliteratuur beïnvloeden deze afzonderlijk en gezamenlijk de ontwikkeling van kanker.

Met rood heb ik die factoren gemarkeerd die je zeker moet vermijden en met groen diegenen die gunstig zijn en helpen bij preventie.

Genetische aanleg en kanker

Een tumor is een genetische mutatie; daarom vertellen je genen en het voorkomen van kanker in je familie veel over jouw risico's. (2, 3, 4) Bijvoorbeeld, als je overgrootmoeder borstkanker had, kan zij het "foute" gen hebben doorgegeven aan je grootmoeder, van wie je moeder en uiteindelijk jij het geërfd hebt. Alleen omdat iemand in je familie kanker had, betekent dat echter niet automatisch dat jij het ook krijgt. Je hebt een verhoogd risico, maar talrijke andere factoren bepalen of dat risico daadwerkelijk geactiveerd wordt.

Er zijn meer dan honderd bekende erfelijke "kankergenen" en de aanwezigheid van elk van deze kan helpen het risico op verschillende kankertypen te bepalen. Tegenwoordig kun je een genetische test laten doen om te weten of je een bekend kankergen hebt. Als je hoge risico's hebt (er komen kankergevallen in je familie voor), is het de moeite waard die test te laten uitvoeren.

Helaas kun je je DNA niet veranderen om de risico's te verlagen. Je kunt echter wel stappen ondernemen om de andere risicofactoren uit te schakelen.

Belangrijk om te weten: studies tonen aan dat bij een geschikte levensstijl tumoren zelfs niet verschijnen, ook al zijn kankergenen aantoonbaar aanwezig!!!

Dat wil zeggen: de genetische aanleg voor kanker kan worden overschreven door een gezonde levensstijl! Overigens beschermt een gezonde levensstijl niet alleen tegen tumoren, maar ook tegen het merendeel van hedendaagse ziekten.

Nuttige bacteriën en de darmflora

Steeds meer onderzoek verschijnt over het belang van een gezonde darm: de verhouding van "goede" bacteriën tegenover (idealiter zeer weinig) "slechte" bacteriën wordt gekoppeld aan kanker en andere ziekten. Een afname van nuttige bacteriën in het darmkanaal wordt geassocieerd met toegenomen ontstekingen, wat bekend staat het kankerrisico te verhogen. In het spijsverteringsstelsel zijn er drie hoofdgebieden waar zonder een passende verhouding van nuttige bacteriën de kans op ontsteking en tumorvorming zal toenemen.

1. Mondholte

Het is bekend dat de natuurlijke bacteriële flora in de mond bijdraagt aan de productie van bepaalde ontstekingsremmende stoffen die kunnen helpen kanker te voorkomen. Er is een nauwe relatie tussen slechte mondhygiëne en verschillende kankers (zoals mond- of gastro-intestinale kanker). Een goede mondhygiëne voorkomt in de meeste gevallen slechte infecties en handhaaft het evenwicht tussen bacteriën in de mond. (5)

2. Bovenste deel van het spijsverteringskanaal

Een afname van belangrijke spijsverteringsbacteriën wordt in verband gebracht met een verhoogde kans op slokdarm- en maagkanker. Lage aantallen bacteriën zijn ook gekoppeld aan slokdarmaandoeningen en ontstekingen, die op hun beurt het kankerrisico verhogen. (6)

3. Darmen

Een afname van nuttige bacteriën in de darmen kan gepaard gaan met ontsteking en een verhoogd risico op dikkedarmkanker. Ontsteking veroorzaakt chronische aandoeningen, zoals colitis, die het risico op dikkedarmkanker en andere lagere spijsverteringskanaal-kankers vergroten. (7, 8, 9)

Onderzoek toont aan dat een dieet rijk aan pre- en probiotische voedingsmiddelen kan helpen de spijsverteringsorganen en darmbacteriën te behouden en kan helpen chronische aandoeningen met gastro-intestinale ontstekingen te voorkomen, waardoor ook het risico op kanker vermindert. Sommige studies bewezen zelfs dat nuttige bacteriën niet alleen de nutritionele oorzaken van kanker tegengaan, maar ook erfelijke aanleg kunnen compenseren. (10)

Nuttige bacteriën zijn te vinden in de volgende voedingsmiddelen: zuurkool, kimchi (Koreaans gefermenteerde kool), kefir, kombucha (een paddenstoelachtige drank), bepaalde yoghurtsoorten en de meeste andere gefermenteerde voedingsmiddelen, maar ze kunnen ook als voedingssupplementen worden aangevuld.

Bewerkte en rood vlees

De meeste Hongaren zullen waarschijnlijk verontwaardigd reageren op de volgende informatie. Enkele jaren geleden classificeerde de Wereldgezondheidsorganisatie bewerkte vleeswaren en rood vlees als carcinogeen (kankerverwekkend). Tot bewerkte vleeswaren worden bijvoorbeeld gerekend:

worstjes, ham, bacon, worst, bepaalde vleeswaren

Onder rood vlees vallen de volgende soorten:

rundvlees, varkensvlees, lamsvlees, geitenvlees, wild.

In wezen werden alle vleessoorten opgenomen die zijn behandeld voor smaak of conservering (gerookt, gezouten, geconserveerd of gefermenteerd) (11). Hoewel het zelden of in kleine hoeveelheden consumeren van dergelijke vleeswaren geen kwaad doet, vergroot dagelijkse consumptie het risico op kanker. (11) Een probleem met rood en bewerkt vlees is dat vleeseters vaak minder fruit en groenten eten, terwijl die juist essentieel zijn om kanker te helpen voorkomen.

De grootste internationale studie, het zogenaamde China Study, onderzocht Amerikaanse en Chinese populaties en toonde duidelijk aan dat kanker vrijwel uitsluitend voorkomt bij mensen wier dieet meer dan 10% dierlijke producten bevat. Daarentegen is het voorkomen van tumoren verwaarloosbaar bij mensen die voornamelijk een plantaardig dieet volgen! Een vergelijkbare relatie werd gevonden voor alle "moderne" ziekten, zoals atherosclerose, hart- en vaatziekten, dementie, diabetes, enz.

De studie bewees ondubbelzinnig dat degenen die hoofdzakelijk een plantaardig dieet volgen, een veel lagere ziektedruk hebben!

Dit is een harde confrontatie voor liefhebbers van de traditionele Hongaarse keuken. Je moet echter ook weten dat Hongarije één van de hoogste kankervoorkomens heeft (wereldwijd). Je kunt je kop in het zand steken, maar ik ben er volledig van overtuigd dat de Hongaarse levensstijl en daarbij de voedingsgewoonten en gerechten leiden tot het hoge aandeel kanker!

Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie zou iedereen maximaal één of twee keer per week vleesproducten moeten consumeren. Dan nog bij voorkeur gezond bereid en geserveerd met verschillende verse of gestoomde groenten (en niet met olie-overgoten friet).

Ik raad aan te streven naar volledige onthouding van vlees, maar zorg er in ieder geval voor dat het minder dan 10% van je voeding uitmaakt. (12)

Kruisbloemige groenten

Kruisbloemigen zijn een van de beste bronnen van glucosinolaten, indolen en isothiocyanaten. Deze stoffen veranderen de werking of het metabolisme van geslachtshormonen (oestrogeen, testosteron en progesteron) op een manier die de vorming van hormoongevoelige kankers remt. (13) Kruisbloemige groenten (zoals broccoli, kool, bloemkool of spruitjes) zijn je vrienden! Als je ze regelmatig eet, helpen ze tegen kankermutaties.

Antioxidanten

Kanker wordt veroorzaakt door vrije radicalen en reactieve zuurstofsoorten, die van nature in het lichaam voorkomen tijdens chemische reacties of bij blootstelling aan omgevings­toxines. Antioxidanten en andere stoffen die vrije radicalen vangen voorkomen schade aan DNA en celmembranen doordat ze deze moleculen neutraliseren en verwijderen, waardoor het risico op kanker afneemt. (12, 14)

Je lichaam kan verschillende eigen antioxidanten aanmaken, maar er zijn er ook die het niet kan produceren. Daarom is het van groot belang dat je dagelijkse voeding essentiële antioxidanten en voedingsstoffen die als antioxidanten fungeren bevat. (12, 15):

• E-vitamine: amandelen, spinazie, zoete aardappel, avocado
• Vitamine C: sinaasappel, rode paprika, boerenkool, spruitjes
• Carotenoïden: wortel, zoete aardappel, donkergroene bladgroenten, tomaat
• Seleen: Braziliaanse noot, gele vin-tonijn, platvis, sardine
• Folaat: linzen, peulvruchten, avocado, donkergroene groenten

Als je niet voldoende antioxidanten binnenkrijgt, kan je lichaam de door vrije radicalen veroorzaakte oxidatieve schade niet compenseren, waardoor het risico op kanker en andere ziekten toeneemt.

Zonnen

Onderzoekers zijn het unaniem eens: of je nu op het strand of in een zonnebank ligt, het is schadelijk voor je.

De kleinste bruining duidt op schade aan de huidcellen veroorzaakt door ultraviolette (UV) straling van de zon of zonnebanklicht. Als je verbrandt is dat bijzonder slecht. UV-stralen veroorzaken niet alleen voortijdige huidveroudering (zoals rimpels), maar verhogen ook het risico op melanoom of huidskleurkanker. (16)

Hoewel vitamine D uit zonlicht belangrijk is voor je gezondheid, kun je deze vitamine ook bereiken zonder de door overdreven zonnestraling veroorzaakte celschade. Vitamine D wordt alleen gesynthetiseerd uit UVB-stralen en zonnebanken zenden voornamelijk UVA uit. (17) Mensen die voor hun 35e gebruikmaken van zonnebanken hebben 75% meer kans op huidkanker en 90% van de melanomen wordt door UV-straling veroorzaakt. (16, 17).

Bescherm jezelf tegen huidkanker: ga niet zonnen, vooral niet bij sterke UV-straling.

Vitamine D

Steeds meer onderzoek wijst erop dat mensen die in zuidelijke klimaten wonen en hogere vitamine D-niveaus hebben, minder vaak kanker krijgen. (18)

De beste manier om voldoende vitamine D binnen te krijgen is het synthetiseren van UVB-stralen in de huid door zonblootstelling. Natuurlijk is dat niet zo eenvoudig: teveel zon kan kanker veroorzaken en in noordelijke klimaten zien mensen meer dan de helft van het jaar nauwelijks zonlicht. Gelukkig is het mogelijk om voldoende vitamine D te krijgen zonder uren in de zon te zitten. Als je een lichte huid hebt, zijn meestal tien tot vijftien minuten in de zon genoeg; in totaal is maximaal een uur vaak toereikend. Voor donkerdere huidtypen is meer tijd nodig. Als je langere tijd buiten bent, draag beschermende kleding, een hoed en zonnebrandcrème. In koude klimaten is zonnebaden overdag geen optie; dan kun je vitamine D aanvullen met voedingsmiddelen die rijk zijn aan vitamine D en in herfst- en wintermaanden met supplementen.

Kantoorbaan of binnenwerken en vervolgens thuis voor de tv zitten is niet bevorderlijk om UVB-stralen "te verzamelen" en zo de vitamine D-productie die beschermt tegen tumoren te stimuleren.

Aanbeveling: breng dagelijks ongeveer een uur buiten actief door. Wandel, doe Nordic walking, jog of fiets.

Zittende levensstijl

Dagelijks zitten is even schadelijk als roken. Een zittende levensstijl verhoogt het risico op vele chronische ziekten (inclusief kanker). (20, 21) Tijd besteed aan passieve activiteiten (zitten tijdens werk, autorijden, lezen, tv-kijken, enz.) verhoogt bijzonder het risico op eierstokkanker, prostaatkanker, endometriumkanker en borstkanker. (20, 21)

Regelmatige lichaamsbeweging is heel belangrijk om het kankerrisico te verlagen, maar als je de andere 15 uur van de dag zittend doorbrengt, heeft dat veel minder effect dan je zou denken. Naast reguliere training is het belangrijk om ook andere bewegingen in je dagelijkse routine op te nemen: wandel tijdens de lunch, stap een halte eerder uit de bus, parkeer je auto wat verder of loop/fiets waar mogelijk. Hoe minder tijd je zittend doorbrengt, hoe beter! (12)

Overgewicht en obesitas

In ontwikkelde landen is overgewicht en obesitas verantwoordelijk voor ongeveer 20% van alle gediagnosticeerde kankergevallen en verklaart een groot deel van sterfgevallen door kanker. Een te vet lichaam verhoogt het risico op kanker.

Onder meer heeft het invloed op: (12, 22)

• de immuunfunctie en toegenomen ontstekingen
• hormoonniveaus (vooral insuline en oestrogeen)
• factoren die celgroei reguleren
• eiwitten die beïnvloeden hoe het lichaam geslachtshormonen produceert en gebruikt.

Afvallen en het behouden van een gezond gewicht vermindert het risico op het ontstaan van kanker.

Geraffineerde suikers

Suiker heeft tegenwoordig een slechte reputatie in de media en heeft de vetten voorbijgestreefd in de "meest beruchte" voedingsmiddelencompetitie. In werkelijkheid is niet alle suiker slecht. (Bijvoorbeeld natuurlijke fructoses in fruit niet.) Je lichaam heeft suiker nodig om goed te functioneren, maar die zou niet uit geraffineerde kristalsuiker of witte bloem moeten komen.

Soms suggereren onderzoeken dat suiker in het lichaam de snelle groei van kanker kan aanwakkeren. Er is enig bewijs dat grote hoeveelheden suiker kunnen bijdragen aan het ontstaan van bepaalde kankers, maar veel van die aannames zijn nog niet voldoende onderzocht of overtuigend bewezen. Desalniettemin is er een correlatie tussen mensen die veel geraffineerde suiker consumeren en mensen met overgewicht/obesitas. Zoals eerder genoemd verhoogt overgewicht het risico op kanker. (23, 24)

Voedingsmiddelen die rijk zijn aan geraffineerde, sterk bewerkte suikers bevatten meestal weinig nuttige voedingsstoffen, zijn calorierijk en kunnen verborgen schadelijke additieven bevatten. Een dieet rijk aan geraffineerde suikers en bewerkte voedingsmiddelen verhoogt ook de kans op ontstekingen in het lichaam, waarvan we weten dat ze bijdragen aan chronische ziekten en kanker. (25)

Laat geraffineerde, bewerkte suikerhoudende producten weg uit je dieet, verlies overtollige kilo's en verlaag daarmee je kankerrisico!

Ontstekingen

Bijna alle chronische ziekten hebben ontsteking als basis: diabetes, artritis, prikkelbare darm syndroom, enz. Hetzelfde geldt voor kanker. Infecties en andere langdurige ontstekingen zijn direct gerelateerd aan weefselschade en het ontstaan van kanker. (25) Als je het risico op infecties en ziekten verlaagt, vermindert ook het risico op ontstekingen en kanker.

Het merendeel van chronische ontstekingen is te wijten aan slechte leefstijlkeuzes. Zoals eerder genoemd veroorzaken sterk bewerkte voedingsmiddelen, geraffineerde suikers en koolhydraten, en bewerkte en ongezonde vetten allemaal ontsteking in het lichaam.

Gelukkig zijn er ontstekingsremmende voedingsmiddelen die het kankerrisico helpen verminderen. Deze voedingsmiddelen zijn onder meer:

• groenten en fruit
• kruiden zoals gember, kaneel en kurkuma
• geneeskrachtige kruiden zoals oregano
• theeën
• omega-3 vetzuren, te vinden in vis, noten en zaden

Carcinogene stoffen

In je dagelijkse omgeving zijn er honderden bekende en vermoedelijke kankerverwekkende stoffen.

Beroepsmatige toxines

Sommigen worden op het werk aan meer bekende en gevaarlijke carcinogenen blootgesteld dan anderen.

Mensen die in de industrie werken, zoals bouw, metaalbewerking, productie, terreinaanleg, landbouw, transport (chauffeurs of piloten) en zelfs degenen die met cosmetica werken (kappers, schoonheidsspecialisten) komen in contact met tal van giftige chemicaliën. Asbest, dieseluitlaatgassen, koolwaterstoffen, formaldehyde, arseen en verschillende typen straling zijn slechts enkele van de omgevingsvergiften die bekend staan kankerverwekkend te zijn.

Huishoudelijke toxines

Zelfs als je niet in bovengenoemde gevaarlijke beroepen werkt, word je thuis aan veel chemicaliën blootgesteld nog voordat je je huis uitgaat. Chemicaliën en toxines zitten ook in huishoudelijke artikelen. Denk aan wasmiddelen, schoonmaakmiddelen, luchtverfrissers, cosmetica en shampoo, om nog maar te zwijgen over straling van telefoons en andere apparaten.

Door het volgende advies op te volgen kun je je contact met gevaarlijke chemicaliën beperken (27, 28)

• gebruik alleen natuurlijke en biologische schoonmaakmiddelen en wasmiddelen
• gebruik natuurlijke, biologische cosmetica
• consumeer biologische voedingsmiddelen en biologisch opgegroeid vlees
• gebruik natuurlijke luchtverfrissers
• gebruik biologische shampoo en conditioner
• beperk het gebruik van mobiele telefoons en draag je telefoon niet in je zak of direct tegen je lichaam
• als je een luchtreiniger hebt, vervang dan regelmatig het filter
• drink gefilterd water
• beperk het gebruik van plastic en aluminium

Dit zijn slechts enkele stappen die je kunt nemen om je en je familie minder bloot te stellen aan schadelijke chemicaliën en vervuiling. (27, 28)

Röntgenstralen en CT-scans

Röntgen- en gammastraling zijn bekende carcinogenen en hoge doses ervan veroorzaken kanker. Dit is waargenomen bij mensen die nucleaire ongevallen of oorlogen hebben meegemaakt, mensen die bestraling hebben ondergaan en in sommige beroepen zoals uraniummijnbouw. (29)

De effecten van lagere dosissen röntgenstraling zoals bij röntgen- en CT-onderzoeken vergen meer onderzoek. Hoewel in de meeste gevallen de voordelen groter zijn dan de risico's, gelden er limieten voor hoeveel röntgen- en CT-onderzoeken aan bepaalde lichaamsdelen mogen worden gegeven. Zodra deze limieten zijn bereikt, kunnen sommige procedures niet meer worden uitgevoerd. (29)

In ons land is het gebruikelijk dat röntgenonderzoeken vrijwel onbeperkt worden ’voorgeschreven’. In mijn omgeving ken ik mensen die maandelijks om een röntgen gaan vragen – en het krijgen ook. Omdat er geen uniforme patiënten­database en beeldarchief is, kunnen artsen elkaar omzeilen. Als de ene arts een gevraagde onderzoek niet voorschrijft, ga je naar de buurarts die het wel doet. Zeker als er een envelopje wordt gebruikt….

Met al die talloze röntgenonderzoeken schaadt men niet alleen het zorgbudget, maar ook je eigen gezondheid.

Ultrasond en MRI zijn veilige alternatieven voor röntgen- en CT-onderzoeken, maar ze zijn niet in alle gevallen toepasbaar, zodat er situaties blijven waarin röntgen en CT de aangewezen keuze zijn. (30)

Onbeschermde seks en seksueel overdraagbare aandoeningen (SOA's)

Seksueel overdraagbare infecties, vooral HPV (humaan papillomavirus) bij onbeschermde seks, kunnen bij vrouwen leiden tot baarmoederhalskanker en bij mannen tot peniskanker. (31)

Condoomgebruik en veilige seks kunnen beschermen tegen HPV, maar vrouwen wordt geadviseerd regelmatig screening te ondergaan. Er is een vaccin tegen HPV beschikbaar: als je geen vaccin hebt gehad, bespreek de risico's en mogelijkheden met je arts zodat je een geïnformeerde beslissing kunt nemen of vaccinatie voor jou geschikt is. (32)

Roken en alcohol

Op dit moment is roken een van de belangrijkste oorzaken van sterfte door kanker. Naast nicotine bevatten sigaretten vele giftige chemicaliën. Ook occasioneel of sociaal roken verhoogt het kankerrisico.

Er is geen ontsnappingsroute: als je je kankerrisico drastisch wilt verlagen, rook niet, ook niet passief. (33)

Alcoholgebruik – vooral overmatig – verhoogt ook de kans op mond-, keel-, slokdarm-, strottenhoofd-, lever- en borstkanker. (34)

Hoewel er informatie beschikbaar is dat sommige alcoholische dranken, zoals rode wijn, nuttige stoffen bevatten, is er momenteel geen algemeen aanvaarde overtuigende bewijsvoering dat rode wijn beschermt tegen kanker.

Beperk je kankerrisico door je alcoholconsumptie te beperken en kies bij het drinken voor dranken met weinig suiker en calorieën.

Samenvatting

De beste manier om kanker te voorkomen is schadelijke invloeden te vermijden en de gunstige gewoonten toe te passen.

Belangrijk is dat je altijd een vol en plezierig leven leidt! Een gezonde levensstijl is geen zelfkastijding, maar eerder bewust handelen.

Het is nooit te laat om het kankerrisico voor jezelf en je gezinsleden te verlagen.

Als ouder heb je een grote verantwoordelijkheid voor het mogelijke latere kankerrisico van je kinderen, omdat kinderen van jou de voedings- en leefstijlg gewoonten aanleren!

Als jij een levensstijl voert die vanuit kankerperspectief "zelfgevaarlijk" is, en je leert dat aan je kind, dan draag je het risico op tumorziekten via familiegewoonten aan hen over.

Verspreid deze informatie en geef het goede voorbeeld, zodat het aantal tumoren kan afnemen.

Wetenschappelijke publicaties over dit onderwerp

(1) https://www.cancer.gov/about-cancer/understanding/statistics
(2) http://www.nature.com/nature/journal/v505/n7483/abs/nature12981.html
(3) http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1357303915002686
(4) https://ghr.nlm.nih.gov/primer/mutationsanddisorders/predisposition
(5) http://www.tandfonline.com/doi/full/10.3402/jom.v2i0.5195?scroll=top&needAccess=true
(6) http://cebp.aacrjournals.org/content/23/5/735.short
(7) http://www.nature.com/nrmicro/journal/v12/n10/full/nrmicro3344.html
(8) http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0140673603124890
(9) http://science.sciencemag.org/content/338/6103/120
(10) http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ijc.28702/full
(11) https://www.cancer.org/latest-news/world-health-organization-says-processed-meat-causes-cancer.html
(12) http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.3322/canjclin.52.2.92/full
(13) http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1043661807000321
(14) https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4671175/
(15) http://dairy.ifas.ufl.edu/rns/2007/McDowell.pdf
(16) http://www.skincancer.org/prevention/tanning
(17) https://www.melanoma.org/understand-melanoma/preventing-melanoma/why-is-tanning-dangerous
(18) https://www.cancer.gov/about-cancer/causes-prevention/risk/diet/vitamin-d-fact-sheet
(19) https://www.vitamindcouncil.org/about-vitamin-d/how-do-i-get-the-vitamin-d-my-body-needs/
(20) https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21421743
(21) http://cebp.aacrjournals.org/content/cebp/19/11/2691.full.pdf
(22) https://www.cancer.gov/about-cancer/causes-prevention/risk/obesity/obesity-fact-sheet
(23) http://www.cancer.ca/en/prevention-and-screening/be-aware/cancer-myths-and-controversies/sugar-and-cancer/?region=on
(24) http://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/cancer/in-depth/cancer-causes/ART-20044714?pg=2
(25) https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1994795/
(26) http://www.ccohs.ca/oshanswers/diseases/carcinogen_occupation.html
(27) http://www.cancer.ca/en/prevention-and-screening/be-aware/harmful-substances-and-environmental-risks/?region=on
(28) https://www.cancer.org/cancer/cancer-causes/general-info/known-and-probable-human-carcinogens.html
(29) https://www.cancer.org/cancer/cancer-causes/radiation-exposure/x-rays-gamma-rays/do-xrays-and-gamma-rays-cause-cancer.html
(30) https://www.cancer.org/cancer/cancer-causes/radiation-exposure/x-rays-gamma-rays/avoiding-exposure.html
(31) https://www.nichd.nih.gov/health/topics/stds/conditioninfo/pages/cancer.aspx
(32) http://www.hpv.com.au/can-hpv-be-prevented.aspx
(33) https://www.cancer.gov/about-cancer/causes-prevention/risk/tobacco/cessation-fact-sheet
(34) https://www.cancer.gov/about-cancer/causes-prevention/risk/alcohol
(35) http://theheartysoul.com/